Yirminci hafta, gebeliğin yaklaşık ortasına denk gelir ve ayrıntılı ultrasonun en sık planlandığı dönemdir. Bu incelemede bebeğin organları sistemli biçimde gözden geçirilir, ölçümler alınır ve rahim ağzı değerlendirilir. Elde edilen bilgiler takibin geri kalanını biçimlendirir. Aşağıda bu incelemenin kapsamı ve bu haftaya özgü değişimler açıklanmıştır.
Gebeliğin Yarısında Bebek Ne Durumdadır?
Bebeğin baştan popoya boyu bu haftada yaklaşık on altı ile on yedi santimetredir; bacaklar uzatıldığında topuğa kadar ölçülen boy yirmi beş santimetre dolayına çıkar. Ağırlığı üç yüz gram dolayına ulaşmıştır. Vücut oranları dengelenmiş, kol ve bacaklar gövdeyle uyumlu hale gelmiştir.
Duyu organları işlev kazanmaya başlamıştır. Bebek sesleri algılayabilir, dokunmaya tepki verebilir ve tat alma duyusu gelişmektedir. Göz kapakları hâlâ kapalıdır ancak gözler hareket eder.
Deriyi koruyan yağlı örtü belirginleşmiştir. Deri altı yağ dokusu oluşmaya başlamıştır ancak miktarı azdır. Saç ve tırnak gelişimi sürmektedir. Kaş ve kirpikler belirgin hale gelmiştir.
Bebek düzenli uyku ve uyanıklık dönemleri geçirir. Uyanık dönemlerde hareketleri artar. Bağırsaklarda mekonyum birikimi sürer. Kız bebeklerde yumurtalıklarda yumurta hücrelerinin öncüleri sayıca en yüksek düzeyine bu dönemde ulaşır.
Kalp dakikada yüz yirmi ile yüz altmış arasında atar ve bu hız muayenede kaydedilir. Solunum hareketlerine benzer göğüs hareketleri sürer. Bu hareketler akciğerlerdeki sıvının yer değiştirmesini sağlayarak gelişime katkı sunar.
Ölçümlerle Gebelik Haftası Nasıl Doğrulanır?
İncelemede dört temel ölçüm alınır. Bunlar başın iki yan duvarı arasındaki mesafe, baş çevresi, karın çevresi ve uyluk kemiği uzunluğudur. Bu ölçümler bir arada değerlendirilerek bebeğin tahmini ağırlığı hesaplanır.
Ölçümler haftaya göre beklenen aralıklarla karşılaştırılır. Bebeğin hangi yüzdelik dilimde olduğu belirlenir. Bu bilgi tek başına değil, önceki ölçümlerle birlikte bir eğri oluşturularak değerlendirilir.
Bu dönemde bebekler arasındaki büyüme farkı ilk üç aya göre artmıştır. Kalıtsal özellikler, anne babanın boyu ve beslenme durumu ölçümleri etkiler. Bu nedenle gebelik haftasının belirlenmesinde ilk üç ayda yapılan ölçüm esas alınır.
Yirminci haftada alınan ölçümlerle hafta değiştirilmesi genellikle tercih edilmez. Bu ölçümlerin amacı hafta belirlemek değil, büyümenin beklenen seyirde olup olmadığını izlemektir. Belirgin sapmalarda ölçüm iki üç hafta sonra yinelenir.
Tahmini ağırlık hesabının belirli bir yanılma payı bulunur. Doğuma yakın haftalarda bu pay yüzde on düzeyine çıkabilir. Bu nedenle hesaplanan ağırlık kesin bir değer olarak değil, yaklaşık bir aralık olarak değerlendirilir ve karar verirken diğer bulgularla birlikte ele alınır.
Beyin ve Omurga Nasıl İncelenir?
Beyin incelemesi belirli kesitler üzerinden yapılır. Kafatasının biçimi ve bütünlüğü değerlendirilir. Beyin karıncıklarının genişliği ölçülür; bu ölçüm sıvı birikimi açısından yol gösterici bir bulgudur.
Beyincik yapısı ve arkasındaki sıvı boşluğu incelenir. Beynin iki yarım küresini ayıran orta hat yapısı ve bunları birleştiren bölüm değerlendirilir. Bu yapıların görünümü sinir sistemi gelişimi hakkında bilgi verir.
Ayrıntılı incelemede omurga, prob boyunca kaydırılarak baştan kuyruk sokumuna kadar izlenir; bu tarama sırasında omurların birbirini izleyen düzgün bir eğri çizip çizmediğine bakılır. Ardından aynı yapı dilim dilim, enine kesitlerle ele alınır ve her düzeyde kemik halkanın kapanmış olup olmadığı denetlenir. Kemiklerin arasındaki açıklığın beklenenden geniş bulunması ile üzerini kaplayan deri katmanında kesinti izlenmesi ayrıca not edilir. Bu iki düzlemli yaklaşım, kapanma sorunlarının aranmasında başlangıç basamağını oluşturur.
Kafatası biçimindeki bazı değişiklikler ve beyincik görünümündeki farklılıklar, omurga sorunlarına eşlik edebilen dolaylı bulgulardır. Bu nedenle iki bölge birlikte değerlendirilir. Bulgu saptandığında ileri düzey merkezde ayrıntılı inceleme önerilir.
Bebeğin Böbrek ve Mide Görüntüsü Neyi Gösterir?
Her iki böbreğin de görülmesi ve boyutlarının uygun olması aranan bulgulardır. Böbrek havuzunun genişlemiş olması sık karşılaşılan bir bulgudur; hafif genişlemeler çoğu zaman kendiliğinden düzelir ve kontrol incelemesiyle izlenir.
Mesanenin dolu görülmesi, böbreklerin idrar ürettiğini ve idrar yollarının açık olduğunu gösterir. Mesane boşalıp yeniden dolduğu için inceleme sırasında farklı boyutlarda görülebilir. Bu değişkenlik olağandır.
Midenin sıvı ile dolu olarak görülmesi, bebeğin yutkunabildiğini ve yemek borusunun açık olduğunu düşündürür. Midenin görülememesi yinelenen incelemede araştırılır; yutma güçlüğüne işaret edebilir.
Bağırsakların görünümü ve parlaklığı da değerlendirilir. Karın ön duvarının kapalı olması ve göbek kordonunun giriş yerinin düzgün görünmesi aranan bulgular arasındadır. Karaciğer, dalak ve safra kesesi de bu sırada gözden geçirilir.
Rahim Ağzı Uzunluğu Bu Haftada Neden Ölçülür?
Rahim ağzı uzunluğu, erken doğum olasılığı hakkında bilgi veren ölçümlerden biridir. Bu haftalarda ölçülen değer, ilerleyen haftalarda erken doğum eyleminin gelişme olasılığıyla ilişkilendirilir.
Ölçüm vajinal yoldan yapılan ultrasonla daha güvenilir biçimde alınır. Yirmi beş milimetrenin üzerindeki değerler beklenen aralıkta kabul edilir. Bu eşiğin altındaki ölçümler yakın takip ve ek değerlendirme gerektirir.
Kısalma saptandığında izlenecek yol kişiye göre belirlenir. Ölçümün belirli aralıklarla yinelenmesi, hareketin kısıtlanması ya da progesteron içerikli uygulamalar gündeme gelebilir. Bazı durumlarda rahim ağzına dikiş konması değerlendirilir.
Bu ölçüm her gebede zorunlu değildir. Daha önce erken doğum yapmış, rahim ağzına yönelik girişim geçirmiş ya da çoğul gebeliği bulunan kadınlarda özellikle istenir. Hangi gebede yapılacağı hekim değerlendirmesiyle belirlenir.
Ölçüm sırasında rahim ağzının iç ağzında huni biçiminde açılma olup olmadığı da değerlendirilir. Bu bulgu kısalmaya eşlik ettiğinde takip sıklaştırılır. Ölçümün mesane boşken yapılması, dolu mesanenin yanıltıcı biçimde uzun ölçüm vermesini önler.
Annede Hangi Değişiklikler Belirginleşir?
Rahmin üst sınırı bu haftada göbek hizasına ulaşmıştır. Karın belirgin biçimde büyümüştür ve gebelik dışarıdan fark edilir. Bu noktadan sonra rahim üst sınırının ölçümü santimetre cinsinden kaydedilir ve haftaya kabaca karşılık gelir.
Bebek hareketleri düzenli biçimde hissedilir hale gelmiştir. İlk gebeliklerde algı bu haftalarda oturur. Hareketlerin gün içindeki dağılımı kişiden kişiye değişir; akşam saatlerinde artış sık bildirilir.
Bel ve kasık ağrısı, bacaklarda şişlik ve gece krampları bu dönemde sık görülür. Karın derisinde gerginlik ve kaşıntı artabilir. Nemlendirici kullanımı ve bol giysi tercih edilmesi rahatlık sağlar.
Nefes alışta hafif bir değişim fark edilebilir. Rahmin yükselmesiyle diyaframa doğru bir baskı başlar. Mide yanması, kabızlık ve şişkinlik sürebilir. Öğünlerin küçültülüp sıklaştırılması bu şikâyetleri hafifletir.
Bu Haftada Hangi Belirtiler Bildirilmeli?
Vajinadan sıvı gelmesi hissi beklenmeden bildirilmelidir. Bu bulgu bebeğin çevresindeki zarın açılmasıyla ilişkili olabilir ve erken tanınması takip planını değiştirir. Sıvının renginin ve kokusunun kaydedilmesi değerlendirmeye katkı sağlar.
Yirminci haftadan sonra rahimde zaman zaman ortaya çıkan hazırlık kasılmaları beklenen bir seyirdir; bunlar düzensizdir, ağrısızdır ve dinlenmeyle çözülür. Ayrımı gerektiren tablo, kasılmaların saate oturması, aralıklarının kısalması ve bele yayılan bir sancının eşlik etmesidir. Karnın gevşemeden sertliğini koruması da aynı biçimde aktarılır. Uzanıp bir süre dinlenmenin bu duyumu çözmemesi, görüşme istenmesi için yeterli gerekçedir.
Ayrıntılı ultrasonun yapıldığı bu haftada kan gelmesi, bebeğin eşinin yerleşimiyle de ilişkili olabileceğinden ayrı bir dikkat ister. Akışın çoğalması ya da sancının tabloya katılması muayenenin ertelenmemesini gerektirir. Rh negatif anne adaylarında bu bulgu ayrıca ele alınır.
Geçmek bilmeyen bir baş ağrısına görüşte bulanıklık eşlik ediyorsa, üstüne el ve yüzde ani bir şişme ile kaburga altına yerleşen ağrı ekleniyorsa hekime haber verilir. Bu tablo kan basıncındaki yükselme yönünden ele alınır. Ateş çıkması, işerken yanma duyulması ve kokusu değişen akıntı ise ayrı bir başlıkta araştırılır.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Daha önce düzenli biçimde hissedilen bebek hareketlerinin belirgin azalması ya da kesilmesi başvuru gerektirir. Bu değerlendirme dinlenmiş durumda, sessiz bir ortamda bir süre bekledikten sonra yapılmalıdır.
Gebelikte iki bacakta birden görülen akşam şişliği olağan sayılırken, tabloyu ayıran ölçüt tek taraflılıktır. Yalnızca bir baldırın şişmesi, o bölgede deri renginin kızarması, elle dokunulduğunda ısı farkı duyulması ve basmakla artan bir ağrı bulunması birlikte anlam kazanır. Bu dörtlü, toplardamar içinde pıhtı oluşması yönünde uyarıcıdır ve randevu beklenmeden aktarılmalıdır. Buna hiç yoktan başlayan nefes darlığı ile göğüste sıkışma eklendiğinde ivedi değerlendirme istenir.
Sürekli kusma, karın ağrısı ve ishal tablosu enfeksiyon ya da başka bir sindirim sorunu açısından incelenir. Sarılık ve idrar renginde koyulaşma da bildirilmesi gereken bulgular arasındadır.
Karın bölgesine alınan darbe ya da düşme sonrasında şikâyet olmasa bile değerlendirme istenir. Şiddetli baş dönmesi, bayılma ve süregen hastalıkla ilgili ani kötüleşme de başvuru gerekçesidir.
