Gebe kalmakta güçlük yaşandığında istenen incelemelerin başında rahim filmi gelir. HSG olarak da anılan bu inceleme, rahim iç boşluğunun ve tüplerin görüntülenmesini sağlar. İşlemin ağrılı olduğuna dair yaygın bir düşünce vardır ve bu nedenle çoğu kişi randevu öncesinde belirgin kaygı yaşar. Aşağıda incelemenin nasıl yapıldığı, ne kadar sürdüğü, ağrının nasıl azaltıldığı ve sonrasında nelere dikkat edildiği açıklanmıştır.
Rahim Filmi (HSG) Nedir?
Rahim filmi, rahim ağzından verilen kontrast maddenin rahim boşluğunu ve tüpleri doldurması sırasında röntgen görüntülerinin alınmasına dayanan bir incelemedir. Tıp dilinde histerosalpingografi olarak adlandırılır. Verilen madde röntgende beyaz görünür ve içinden geçtiği boşlukların şeklini ortaya çıkarır.
İncelemenin iki temel amacı vardır. Birincisi rahim iç boşluğunun şeklini değerlendirmektir; boşlukta polip, yapışıklık ya da doğuştan gelen bir yapı farklılığı bulunup bulunmadığı görülebilir. İkincisi tüplerin açık olup olmadığını değerlendirmektir. Verilen maddenin tüplerden geçerek karın içine dökülmesi, tüplerin geçirgen olduğuna işaret eder.
Bu bilgiler ultrason ile elde edilemez. Ultrason rahim duvarını ve yumurtalıkları gösterir; ancak tüplerin geçirgenliği hakkında bilgi vermez. Bu nedenle iki inceleme birbirini tamamlar. Rahim filmi genellikle gebe kalmakta güçlük yaşandığında ya da tekrarlayan gebelik kaybı öyküsü bulunduğunda istenir.
Film Adetin Hangi Gününde Çekilir?
İnceleme adetin bitiminden sonraki günlerde, genellikle döngünün altıncı ile onuncu günleri arasında yapılır. Bu zamanlama iki nedene dayanır. Birincisi, bu dönemde kanamanın sona ermiş olması görüntü kalitesini artırır. Kanama sırasında verilen madde pıhtılarla karışabilir ve yanıltıcı görüntüler oluşabilir.
İkinci ve daha önemli neden gebelik olasılığıdır. İnceleme ışın kullanıldığından, gebelik döneminde yapılmaz. Adetin hemen sonrasındaki günlerde yumurtlama henüz gerçekleşmemiş olduğundan gebelik olasılığı bulunmaz. Bu nedenle zamanlamaya uyulması güvenlik açısından gereklidir.
Aynı gerekçeyle, inceleme öncesindeki döngüde korunma yöntemi kullanılması ya da ilişkiden kaçınılması istenebilir. Adet düzensizliği bulunan kadınlarda zamanlama daha dikkatli planlanır ve gerektiğinde gebelik testi istenir. Randevu verilirken bu ayrıntılar açıklanır.
İşlem Nasıl Yapılır?
Çekim röntgen cihazının bulunduğu odada, üzerine yatılan bir masada gerçekleştirilir. Rahim ağzı görünür hâle getirildikten sonra ince bir kanül yerleştirilir ve bu kanül aracılığıyla rahim içine ışın altında görünür hâle gelen bir sıvı verilir. Sıvı rahim boşluğunu doldurup tüplerden ilerlerken art arda görüntüler alınır; tüplerin ucundan karın boşluğuna geçiş görülmesi açıklığın göstergesi sayılır. Kramp benzeri duyum çoğunlukla sıvının verildiği bu kısa anda ortaya çıkar. Tüm çekim genellikle on dakikayı aşmaz ve kişi aynı gün gündelik düzenine dönebilir.
Ardından rahim ağzı uygun bir çözeltiyle temizlenir ve ince bir kateter rahim ağzından içeri doğru yerleştirilir. Bu kateter aracılığıyla kontrast madde yavaşça verilir. Madde rahim boşluğunu doldurur ve tüplere doğru ilerler. Bu sırada art arda röntgen görüntüleri alınır ve maddenin ilerleyişi izlenir.
Madde verilmesi ve görüntülerin alınması genellikle beş ile on dakika sürer. Hazırlık ve sonrasındaki kısa dinlenme süresi eklendiğinde toplam süre yarım saati bulabilir. İşlem sonunda kateter çıkarılır ve kısa bir süre dinlenilir. Hastanede yatış gerekmez; aynı gün eve dönülür.
HSG Ağrılı mıdır, Ağrı Nasıl Azaltılır?
Deneyim kişiden kişiye belirgin biçimde değişir. Bazı kadınlar yalnızca hafif bir basınç hissi tanımlarken, bazıları adet sancısına benzeyen belirgin bir kramp hisseder. Bu his, kontrast maddenin rahim boşluğunu doldurması ve tüplerden geçmesi sırasında ortaya çıkar. Genellikle kısa sürelidir ve işlem bittikten birkaç dakika sonra azalır.
Ağrının şiddetini etkileyen etkenler vardır. Tüplerde tıkanıklık bulunması, maddenin geçişini zorlaştırdığından daha belirgin bir kramp yaratabilir. Kaygı düzeyi de önemli bir etkendir; gergin bir kişide kaslar kasılır ve rahatsızlık artar. Bu nedenle sürecin önceden anlatılması ve sorulara yanıt verilmesi ağrı algısını azaltır.
Sancıyı hafifletmek için randevudan bir saat kadar önce basit bir ağrı kesici alınması sık başvurulan bir yoldur. Hangi kutunun tercih edileceğini hekim önceden söyler. Çekim sürerken nefesin yavaşlatılıp derinleştirilmesi karın duvarındaki kasılmayı çözer. Kimi merkezlerde girişin yapılacağı noktaya sınırlı bir uyuşturma da uygulanabilir. Kişinin yanında tanıdık birinin bulunması kaygıyı belirgin biçimde azaltır.
Film Tüplerin Açık Olduğunu Kesin Gösterir mi?
İnceleme tüplerin geçirgenliği hakkında değerli bilgi verir; ancak sonucu kesin bir hüküm olarak ele almak doğru değildir. Yanlış tıkanıklık izlenimi verebilen durumlar vardır. Bunların başında tüplerin işlem sırasında geçici olarak kasılması gelir; bu kasılma maddenin geçişini engelleyebilir ve tıkanıklık görünümü yaratabilir.
Bu nedenle tek taraflı görünen bir tıkanıklık, çoğu zaman tekrar değerlendirme gerektirir. İncelemenin başka bir döngüde tekrarlanması ya da farklı bir yöntemle doğrulanması gündeme gelebilir. Ultrason eşliğinde köpük madde kullanılarak yapılan incelemeler bu amaçla kullanılabilen seçeneklerdir.
İncelemenin bir başka sınırlılığı, tüplerin iç yapısı hakkında bilgi vermemesidir. Tüpün açık görünmesi, içindeki yapının işlevini yerine getirdiğini kanıtlamaz. Ayrıca tüplerin çevresindeki yapışıklıklar bu yöntemle görülemez. Kesin değerlendirme gerektiğinde laparoskopi adı verilen cerrahi yöntem gündeme gelebilir.
İşlem Sonrasında Nelere Dikkat Edilmeli?
İşlemden sonra birkaç gün süren hafif lekelenme görülebilir. Bu durum olağandır ve genellikle kendiliğinden geçer. Verilen maddenin bir bölümünün dışarı akması da beklenen bir durumdur; bu nedenle ped kullanılması önerilir. Tampon kullanılmaması istenir.
Karında hafif kramp hissi ilk saatlerde sürebilir. Ağrı kesici kullanımı bu dönemde yardımcı olur. Aynı gün ağır fiziksel etkinlikten kaçınılması ve dinlenmeye ağırlık verilmesi önerilir. Çoğu kişi ertesi gün olağan yaşamına döner.
Enfeksiyon riskini azaltmak amacıyla birkaç gün boyunca cinsel ilişkiden kaçınılması, havuz ve küvet gibi ortamlara girilmemesi istenir. Duş alınmasında sakınca bulunmaz. Bazı durumlarda koruyucu antibiyotik kullanımı önerilebilir; bu karar kişinin öyküsüne göre verilir.
Hangi Durumlarda HSG Çekilmez?
Gebelik durumunda inceleme yapılmaz. Işın kullanıldığından ve rahim içine madde verildiğinden, gebelik olasılığının bulunduğu her durumda işlem ertelenir. Bu nedenle zamanlamaya uyulması ve gerektiğinde gebelik testi yapılması önemlidir.
Aktif enfeksiyon varlığında da inceleme yapılmaz. Rahim ağzında ya da iç organlarda süregelen bir enfeksiyon bulunması, işlem sırasında enfeksiyonun yayılmasına yol açabilir. Bu nedenle işlem öncesinde bu yönde bir değerlendirme yapılır ve gerekiyorsa tedavi tamamlandıktan sonra randevu verilir.
Devam eden vajinal kanama, kullanılan kontrast maddeye karşı bilinen bir aşırı duyarlılık ve bazı böbrek hastalıkları da incelemeyi erteleten durumlar arasındadır. Yakın zamanda rahim içine yönelik bir girişim geçirilmiş olması da değerlendirmeye alınır. Bu bilgilerin işlem öncesinde paylaşılması önemlidir.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Rahim içine sıvı verilmesi söz konusu olduğundan, çekimin ardından gelişebilecek bir iltihaplanma açısından ilk günler izlenir. Ateşin yükselmesi, titreme nöbetlerinin gelmesi ve kokusu ağırlaşmış bir akıntının başlaması bu açıdan bekletilmeden bildirilir. Kasıkta duyulan kramp benzeri ağrının saatler içinde azalmak yerine artması da aynı biçimde ele alınır. Çekimi izleyen bir iki gün süren hafif lekelenme ve kramp ise beklenen seyre uyar. Tüplerinde tıkanıklık bulunan kişilerde ağrının biraz daha uzun sürebildiği bildirilmiştir.
Adet kanamasından belirgin biçimde fazla kanama, dinlenmekle ve ağrı kesiciyle geçmeyen şiddetli karın ağrısı da başvuru gerektiren durumlardır. Baygınlık hissi, belirgin halsizlik ya da genel durumda bozulma da bildirilmelidir. Bu bulgular nadir görülür; ancak dikkate alınması gerekir.
Buna karşılık birkaç gün süren hafif lekelenme, ilk saatlerdeki kramp hissi ve madde akıntısı beklenen bulgular arasındadır. Bunlar genellikle kendiliğinden geçer. Emin olunamayan her durumda hekime danışmak en uygun yaklaşımdır. Sonuç raporunun da bir hekimle birlikte gözden geçirilmesi ve sonraki adımların planlanması yerinde olur.
