Adenomyozis ve myom, rahmi ilgilendiren iki ayrı durumdur. İkisi de ağrılı ve yoğun adet kanamasına yol açabildiği için şikâyetler ilk bakışta birbirine benzer görünebilir. Buna karşın dokudaki yerleşim biçimleri, ultrasondaki görünümleri ve izlenen yol farklıdır. Ayrımın yapılması, hangi yaklaşımın gündeme geleceğini doğrudan belirler. Aşağıda iki tablonun nerede ayrıştığı, hangi bulguların yol gösterici olduğu ve doğru ayrımın neden önemsendiği genel hatlarıyla anlatılmıştır.
Adenomyoziste Rahim Dokusunda Ne Olur?
Adenomyoziste, normalde yalnızca rahim boşluğunu döşeyen iç tabaka hücreleri rahmin kas duvarı içine doğru yerleşir. Bu hücreler kas katmanının derinliklerinde de hormonal döngüye yanıt vermeyi sürdürür. Her döngüde kalınlaşır ve kanar; kanın dışarı atılabileceği bir yol bulunmadığı için kas dokusu içinde birikir. Biriken kan çevre dokuda tepki başlatır ve bu tepki her döngüde yinelenerek yerleşik bir hale gelir.
Bu birikim çevredeki kas liflerinde ödem ve kalınlaşma yaratır. Rahim duvarı bütünüyle şişer; sınırları belirgin bir kitle oluşmaz. Rahim genellikle simetrik biçimde büyür ve muayenede yumuşak kıvamda hissedilir. Sürecin en belirgin özelliği yaygın olmasıdır; tek bir noktaya sınırlı kalmaz, duvarın geniş bir bölümünü ilgilendirir. Bazı kişilerde değişim yalnızca arka duvarda yoğunlaşabilir.
Tablo çoğunlukla otuzlu yaşların sonundan sonra belirginleşir. Doğum yapmış kadınlarda ve rahim içine yönelik girişim geçirmiş kişilerde daha sık bildirilmiştir. Bu birlikteliğin, iç tabaka ile kas tabakası arasındaki sınırın zedelenmesiyle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Menopozla birlikte hormonal uyarı ortadan kalktığında şikâyetler genellikle hafifler ve doku değişimi geriler.
Myom Rahimde Nasıl Yerleşir?
Myom, rahim kas tabakasındaki tek bir hücrenin çoğalmasıyla ortaya çıkan iyi huylu bir kitledir. Etrafında kendisini komşu dokudan ayıran ince bir sınır bulunur. Bu sınır sayesinde myom, muayenede ve görüntülemede belirli çapı olan yuvarlak bir yapı olarak tanımlanabilir. Kitlenin çevresindeki normal kas dokusu itilir ancak değişime uğramaz; bu ayrıntı iki durumu birbirinden ayıran temel özelliktir.
Yerleşim yeri değişkendir. Rahim boşluğuna doğru büyüyen, kas tabakasının içinde kalan ve dış yüzeyden dışa doğru kabaran türleri vardır. Bir kişide birden fazla myom bulunabilir; bu durumda rahim düzensiz, girintili çıkıntılı bir görünüm alır. Her kitle bağımsız biçimde başladığı için aynı rahimdeki myomlar farklı hızlarda büyür ve farklı şikâyetlerden sorumlu olabilir.
Adenomyozisten en belirgin farkı budur: myom sınırlanmış bir kitledir, adenomyozis ise duvara yayılmış bir değişimdir. Bu yapısal fark, iki durumun ele alınış biçimini de ayırır. Sınırı olan bir kitle komşu dokudan ayrılabilirken, yaygın bir değişim için aynı yaklaşım geçerli olmaz. Ayrım bu nedenle yalnızca adlandırma meselesi değildir.
İki Durumun Belirtileri Nerede Ayrışır?
Adenomyoziste öne çıkan şikâyet, adet dönemlerinde giderek şiddetlenen kasık ağrısıdır. Ağrı yıllar içinde artma eğilimi gösterir ve ağrı kesicilerle giderek daha zor denetlenir. Kanama genellikle yoğundur, adet süresi uzayabilir. Cinsel ilişki sırasında derin ağrı da bildirilen bulgulardandır. Kimi kişilerde adet öncesindeki günlerde de sürekli bir dolgunluk ve baskı hissi tarif edilir.
Myomda tablo yerleşime göre biçim değiştirir. Rahim boşluğuna yakın myomlar başlıca yoğun kanamaya yol açar; ağrı ikinci plandadır. Dışa doğru büyüyenler ise kanamayı hiç etkilemeden mesaneye ya da bağırsağa bası yaparak sık idrara çıkma, kabızlık ve karında dolgunluk hissi yaratabilir. Aynı çaptaki iki myomdan biri belirgin şikâyet verirken diğeri sessiz kalabilir.
Muayene sırasındaki kıvam da yol gösterici olabilir. Adenomyoziste rahim yumuşak ve dokunmakla hassastır; myomda ise sert ve genellikle ağrısız bir kitle ele gelir. Rahmin büyüme biçimi de farklıdır: adenomyoziste düzgün ve simetrik, myomda düzensiz bir büyüme izlenir. Bu bulgular tek başına yeterli değildir, görüntüleme ile birlikte değerlendirilir.
Ultrasonda Hangi Bulgular Farklıdır?
Vajinal ultrason ilk basamak inceleme yöntemidir. Adenomyoziste rahim duvarında düzensiz kalınlaşma, ön ve arka duvar arasında belirgin kalınlık farkı, kas dokusu içinde küçük sıvı boşlukları ve iç tabaka ile kas tabakası arasındaki sınırın silinmesi izlenebilir. Doku genel olarak benekli bir görünüm alır ve ses dalgaları duvarda düzensiz biçimde dağılır.
Myomda ise çevresinden ayrılan, sınırları çizilebilen yuvarlak bir yapı görülür. Çevresinde kan akımını gösteren bir halka bulunabilir; adenomyoziste ise damarlanma dağınık biçimdedir. Kitlenin çapı ölçülebilir ve sonraki incelemelerde aynı ölçüm üzerinden karşılaştırma yapılabilir. Adenomyoziste böyle bir ölçüm noktası bulunmadığı için izlem farklı ölçütlere dayanır.
Ultrason bulguları cihazın çözünürlüğüne ve incelemeyi yapan kişinin değerlendirmesine göre değişebilir. Aynı rahim, farklı koşullarda yapılan iki incelemede biraz farklı tanımlanabilir. Bu nedenle görüntüleme sonucu şikâyetlerden ve muayene bulgularından ayrı düşünülmez; bir bütünün parçası olarak yorumlanır.
MR Görüntülemesi Ayrımda Ne Sağlar?
Manyetik rezonans görüntüleme, ultrasonun yetersiz kaldığı durumlarda başvurulan yöntemdir. Rahim duvarındaki katmanları ayrı ayrı gösterebildiği için adenomyozisin yaygınlığını ve derinliğini ortaya koymakta yol göstericidir. Kas tabakasının iç kısmındaki bant benzeri bölgede kalınlaşma, adenomyozis lehine değerlendirilen bulgular arasındadır. Bu bölgenin ölçülebilir olması, değerlendirmeye nesnel bir dayanak kazandırır.
Aynı inceleme, myomların sayısını ve rahim boşluğuna olan uzaklığını ayrıntılı biçimde gösterir. Cerrahi düşünülüyorsa bu bilgi planlamayı doğrudan etkiler. Çok sayıda myomun bulunduğu ya da rahim belirgin biçimde büyümüş olduğu durumlarda ultrason tek başına yeterli olmayabilir; kitleler birbirini gölgeleyebilir.
MR her kişide istenmez. Şikâyetler ile görüntüleme bulguları arasında uyumsuzluk olduğunda, girişim planlandığında ya da iki tablonun ayrılamadığı durumlarda gündeme gelir. İnceleme kapalı bir cihazda yapıldığı için dar alan kaygısı bulunanlar önceden bilgilendirilir. Vücutta metal içeren bir cihaz varsa bu durum paylaşılmalıdır.
İkisi Aynı Kişide Birlikte Bulunur mu?
Adenomyozis ile myomun aynı rahimde bir arada bulunması seyrek değildir. Her iki durum da üreme çağının aynı dönemlerinde ve benzer hormonal ortamda görüldüğü için birlikteliği beklenmedik sayılmaz. Bu durumda şikâyetler iç içe geçer ve hangisinin ne kadar pay sahibi olduğu ilk bakışta anlaşılamaz. Kişi genellikle hem yoğun kanama hem şiddetli ağrı tarif eder.
Birliktelik, görüntülemenin yorumunu da zorlaştırır. Büyük bir myom komşu dokuyu bastırarak adenomyozis bulgularını gölgeleyebilir. Tersine, yaygın adenomyozisin bulunduğu bir duvarda küçük bir myomu ayırt etmek güçleşir; duvarın benekli görünümü kitlenin sınırlarını belirsizleştirir. Bu durumlarda ileri görüntülemenin katkısı artar.
Böyle durumlarda değerlendirme, hangi şikâyetin ön planda olduğuna göre yürütülür. Ağrının baskın olduğu tabloda adenomyozisin, kanamanın ve bası belirtilerinin öne çıktığı tabloda myomun katkısı daha ağırlıklı düşünülür. Girişim planlanıyorsa her iki durumun da hesaba katılması, sonrasında beklenen düzelmenin gerçekçi biçimde konuşulmasını sağlar.
Doğru Ayrım Neden Önemlidir?
İki durumun izlenecek yolu farklıdır. Sınırlı bir myom, komşu dokuya dokunulmadan çıkarılabilir ve rahim korunabilir. Adenomyoziste ise değişim duvarın içine yayılmıştır; çıkarılabilecek belirli bir sınır bulunmadığı için aynı yaklaşım uygulanamaz. Bu nedenle iki tablo için düşünülen seçenekler baştan farklı bir çerçevede ele alınır.
Gebelik planı olan kişilerde ayrım daha da belirleyicidir. Rahim boşluğunu bozan bir myomun çıkarılması gebeliğe hazırlık kapsamında değerlendirilebilirken, adenomyoziste yaklaşım şikâyetlerin denetim altına alınmasına yönelir. Yanlış ayrım, gereksiz bir girişime ya da beklenen düzelmenin sağlanamamasına yol açabilir. Kişinin ne bekleyebileceğini bilmesi de bu ayrıma bağlıdır.
Takip aralıkları da ayrıma göre belirlenir. Myomda çap ölçümü üzerinden düzenli karşılaştırma yapılır ve değişim sayısal olarak izlenir. Adenomyoziste izlem daha çok şikâyetlerin şiddetine, kanama miktarına ve kansızlık gelişip gelişmediğine dayanır. İki durumda da kan sayımının takibi değerlendirmenin parçasıdır.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Adet ağrısının yıllar içinde giderek artması, ağrı kesicilere yanıtın azalması ve ağrının adet dışı günlere yayılması değerlendirme gerektiren bulgulardır. Kanamanın saatte bir ped değiştirmeyi gerektirecek düzeye ulaşması ya da adet süresinin yedi günü aşması da inceleme nedenidir. Bu değişiklikler kademeli ilerlediği için kişi tarafından geç fark edilebilir.
Halsizlik, çabuk yorulma, nefes darlığı ve solukluk kan değerlerinde düşüş anlamına gelebilir; bu bulgular varsa kansızlık açısından inceleme yapılır. Karında elle hissedilen bir sertlik ya da giysilerin belde daralması da başvuru gerekçesidir. Baş dönmesi ve çarpıntının eklenmesi tablonun ağırlığını gösteren belirtiler arasındadır.
Sık idrara çıkma, idrarı boşaltmada zorlanma, kabızlığın yerleşmesi ve cinsel ilişki sırasında derin ağrı bildirilmesi gereken şikâyetlerdendir. Bir yıldan uzun süredir korunmadan gebelik elde edilememesi durumunda da rahmi ilgilendiren nedenler değerlendirme kapsamına alınır. Menopozdan sonra kanama görülmesi ise gecikmeden inceleme gerektirir.
