Pelvik organ sarkmaları arasında en az bilinenlerden biri, ince bağırsak kıvrımlarının vajina üst bölümüne doğru inmesidir. Tıp dilinde enterosel olarak adlandırılan bu tablo, diğer sarkma türlerine göre daha seyrek karşılaşılır ve muayenede ayırt edilmesi güç olabilir. Aşağıda bu durumun nasıl geliştiği, hangi etkenlerin zemin hazırladığı, hangi belirtileri verdiği ve nasıl değerlendirildiği genel hatlarıyla anlatılmıştır.
Enterosel Nedir, Nasıl Oluşur?
Karın boşluğundaki organlar, karın zarı adı verilen ince bir örtüyle sarılıdır. Bu örtü, rahmin arkasında aşağı doğru bir cep oluşturur. Sağlıklı bir düzende bu cep, çevresindeki destek dokuları sayesinde belirli bir derinlikte kalır.
Destek dokularının gevşemesiyle bu cep derinleşir ve içine ince bağırsak kıvrımları girer. Bağırsakların ağırlığı cebi daha da aşağı iter; zamanla vajina üst bölümü dışa doğru itilmiş hale gelir. Ortaya çıkan tablo enterosel olarak adlandırılır.
Bu oluşum genellikle tek başına ortaya çıkmaz. Vajina üst bölümünün desteğini yitirmesi çoğu zaman rahim sarkması ya da rahmi alınmış kadınlarda vajina kubbesinin sarkmasıyla birlikte görülür. Arka duvar sarkmasının eşlik etmesi de sık karşılaşılan bir durumdur.
Bu birliktelik, tablonun tek başına ele alınmasını güçleştirir. Değerlendirmede yalnızca enterosele değil, pelvik tabanın bütününe bakılması bu nedenle gereklidir.
Hangi Etkenler Sarkmaya Zemin Hazırlar?
Enterosel, vajina ile makat arasındaki bölgede yer alan destek katmanının açılmasıyla ortaya çıktığından, bu katmanı zorlayan geçmiş olaylar öne çıkar. Doğum eylemi sırasında bu bölgedeki bağ dokusu ve onu besleyen sinirler uzun süreli gerilmeye maruz kalır; iri bebek doğurmak ya da ıkınma evresinin uzaması bu gerilmeyi artırır. Rahmin alınmış olması ise üst destek noktasını ortadan kaldırdığından enteroselin sık zemin bulduğu durumlar arasında sayılır.
Rahmin alınmış olması bir başka önemli başlıktır. Rahim, vajina üst bölümüne dolaylı destek sağlayan bir yapıdır; alınmasından sonra bu bölgenin askı sistemi yeniden düzenlenmezse zamanla gevşeme gelişebilir. Enterosel bu nedenle rahmi alınmış kadınlarda daha sık bildirilir.
Karın içi basıncı sürekli yüksek tutan durumlar zemin hazırlar. Kilo fazlalığı, kronik kabızlıkla giden ıkınma, uzun süren öksürükle seyreden akciğer hastalıkları ve ağır kaldırmayı gerektiren işler bu gruptadır. Menopozla birlikte östrojen düzeyinin azalması doku esnekliğini etkiler. Bağ dokusunu ilgilendiren kalıtsal özellikler ve ilerleyen yaş da tabloya katkı sağlayabilir.
Bağırsak Sarkması Belirtileri Nelerdir?
En sık dile getirilen yakınma, pelvik bölgede baskı ve ağırlık duygusudur. Bu his gün boyunca ayakta kalındıkça belirginleşir, uzanınca hafifler. Bel ve kasık bölgesine yayılan bir çekilme duygusu da tarif edilebilir.
Vajinada dolgunluk hissi ve bazı kadınlarda dışarı doğru bir kabarıklığın elle hissedilmesi bildirilir. Bu kabarıklık günün ilerleyen saatlerinde ya da ıkınma sırasında daha belirgin hale gelebilir. İlişki sırasında rahatsızlık da tabloya eşlik edebilir.
Bağırsak işlevlerine ait yakınmalar bu sarkma türünde ayrıca dikkat çeker. Dışkılama sırasında zorlanma, tam boşalamama hissi ve dışkılamayı kolaylaştırmak için bölgeye elle destek verme gereği bildirilebilir. Sarkmanın küçük olduğu durumlarda hiçbir yakınma bulunmayabilir; tablo yalnızca muayene sırasında fark edilir.
Yakınmaların şiddeti ile sarkmanın derecesi her zaman aynı yönde ilerlemez. Muayenede belirgin bulunan bir sarkma az yakınma yaratabilirken, daha küçük bir tablo günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyebilir.
Diğer Sarkma Türlerinden Nasıl Ayrılır?
Pelvik organ sarkmaları, hangi organın hangi duvardan sarktığına göre adlandırılır. Mesanenin ön duvardan sarkması sistosel, kalın bağırsağın son bölümünün arka duvardan sarkması rektosel olarak anılır. Enterosel ise ince bağırsak kıvrımlarının vajina üst bölümünden inmesidir.
Ayrımın güç olmasının nedeni, enterosel ile rektoselin benzer bir görünüm oluşturabilmesidir. Her ikisinde de arka duvarda bir kabarıklık gözlenir. Bu iki tablonun ayrılması için muayenede farklı yöntemlere başvurulur.
Ayrımda kullanılan yollardan biri, aynı anda hem vajinadan hem makattan yapılan muayenedir. Bu sırada iki parmak arasında bağırsak kıvrımlarının hareketinin hissedilmesi enteroseli düşündürür. Kadının ayakta ve ıkınırken değerlendirilmesi de tabloyu belirginleştirir. Ayrımın yapılması, uygulanacak onarımın kapsamını belirlediği için önem taşır.
Tanı İçin Hangi Muayene Yapılır?
Enteroselde konuşmanın ilk basamağı, ince bağırsağın hangi koşullarda aşağı doğru bastırdığını anlamaya yöneliktir. Ağırlık hissinin sabahları hafif olup akşama doğru belirginleşmesi, uzun süre ayakta kalmakla artması ve uzanınca gerilemesi kaydedilir. Rahmin daha önce alınmış olup olmadığı, önceki sarkma onarımları, doğumların sayısı ile biçimi ve bağırsak alışkanlıkları bu tabloda ayrıca önem taşır.
Jinekolojik muayenede vajina duvarları ayrı ayrı değerlendirilir. Ön duvar, arka duvar ve üst bölüm sırasıyla incelenir; hangi bölgede ne ölçüde iniş bulunduğu belirlenir. Muayene sırasında ıkınma istenir; böylece sarkmanın gerçek boyutu ortaya çıkar.
Değerlendirmenin ayakta da yinelenmesi tercih edilebilir. Yatar durumda hafif görünen bir sarkma, ayakta belirgin hale gelebilir. Pelvik taban kaslarının gücü de bu sırada değerlendirilir. İdrar kaçırma yakınması bulunuyorsa ya da sarkma düzeltildiğinde gizli bir kaçırmanın ortaya çıkması bekleniyorsa mesane işlevini gösteren incelemeler eklenebilir. Görüntüleme yöntemleri her kişide gerekmez; tablo karışık olduğunda ya da cerrahi planlanırken gündeme gelebilir.
Muayene bulgularının kayıt altına alınması, sonraki değerlendirmelerde karşılaştırma olanağı sağlar. Sarkmanın ilerleyip ilerlemediği ancak bu karşılaştırmayla anlaşılabilir.
Hangi Durumlarda Cerrahi Dışı Yaklaşım Uygulanır?
Yakınma yaratmayan ve günlük yaşamı etkilemeyen sarkmalarda izlem tercih edilebilir. Bu yaklaşımda belirli aralıklarla muayene yapılır ve tablonun ilerleyip ilerlemediği değerlendirilir.
Pelvik taban kas egzersizleri, hafif ve orta düzeydeki sarkmalarda önerilen yaklaşımlar arasındadır. Düzenli uygulanan bir program kasların gücünü artırır ve baskı hissini azaltabilir. Egzersizin doğru kas grubuyla yapılması belirleyicidir; bu nedenle hekim ya da fizyoterapist gözetiminde öğrenilmesi tercih edilir.
Vajina içine yerleştirilen destek halkası, cerrahi düşünülmeyen ya da uygun görülmeyen kadınlar için bir seçenektir. Bu araç dokulara destek vererek sarkmayı içeride tutar. Düzenli bakım ve kontrol gerektirir. Bunların yanında kilo fazlalığının azaltılması, kabızlığın giderilmesi, sigaranın bırakılması ve ağır kaldırmaktan kaçınılması tabloyu destekleyen düzenlemelerdir.
Cerrahi Hangi Durumlarda Gündeme Gelir?
Cerrahi, yakınmaların günlük yaşamı belirgin biçimde kısıtladığı ve cerrahi dışı yaklaşımlardan yarar sağlanamadığı durumlarda değerlendirilir. Sarkmanın ilerleyici seyir göstermesi de karar sürecinde dikkate alınır.
Onarımın amacı, vajina üst bölümünün desteğini yeniden sağlamak ve bağırsak kıvrımlarının indiği boşluğu kapatmaktır. Girişim vajinal yoldan, karından açık kesiyle ya da kapalı yöntemle yapılabilir. Yöntem seçimi; sarkmanın derecesi, eşlik eden diğer sarkmalar, önceki ameliyat öyküsü ve kişinin genel sağlık durumu göz önünde bulundurularak yapılır.
Ameliyatın beklenen yararı kadar getirebileceği güçlükler de masaya yatırılır. Bu tür onarımlarda kanama, yara yerinde iltihaplanma, bağırsak ya da mesane gibi komşu yapıların zedelenmesi ve ilişkide ağrı bildirilmiştir. Onarılan bölgenin yıllar içinde yeniden gevşemesi de olasılıklar arasında sayılır. Karar, bu iki tarafın açıkça konuşulduğu bir görüşmenin sonunda birlikte verilir.
Ameliyat sonrası dönemde de kısıtlamalara uyulması sürecin parçasıdır. Ağır kaldırmaktan kaçınılması, kabızlığın önlenmesi ve zorlanmadan uzak durulması, onarımın kalıcılığına katkı sağlayan başlıklardır.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Vajinada dolgunluk hissi, dışarı doğru bir kabarıklığın fark edilmesi ya da pelvik bölgede süreklilik kazanan baskı duygusu değerlendirme gerektirir. Bu yakınmaların günlük yaşamı etkilemeye başlaması başvuru için yeterli bir gerekçedir.
Dışkılama sırasında zorlanma, tam boşalamama hissi ve bölgeye elle destek verme gereği de araştırılmalıdır. İdrar kaçırma, idrar yapmada zorlanma ve mesanenin boşalmadığı hissi eşlik ediyorsa değerlendirmenin kapsamı genişletilir.
Kanama, kötü kokulu akıntı ve dışarı çıkan dokuda yara oluşması gecikmesiz başvuru gerektiren bulgulardır. İdrar yapamama, karın ağrısının şiddetlenmesi ve bulantı ile kusmanın eklenmesi de bekletilmemesi gereken durumlardır. Yakınmaların süresi ne olursa olsun değerlendirme için geç kalınmış sayılmaz.