Doğumdan sonra pelvik taban kaslarının gücünü ve işlevini yeniden kazanmasına yönelik programa pelvik taban rehabilitasyonu denir. Gebelik ve doğum sürecinde gerilen dokular kendiliğinden bir ölçüde toparlanır; programın amacı bu sürece yön vermek ve eksik kalan bölümü desteklemektir. Aşağıda programın basamakları ve izlenen yol ele alınmıştır.
Ne Zaman Başlanır?
Doğum sonrası ilk günlerde hafif kasılma çalışmalarına başlanabilir. Bu dönemde amaç kasla yeniden bağlantı kurmaktır; zorlayıcı çalışma yapılmaz.
Dikiş bulunan durumlarda bölgenin iyileşmesi beklenir. Ağrı hissedilen hareketler ertelenir.
Sezaryen doğum sonrasında da pelvik taban çalışmaları uygulanabilir; gebeliğin kendisi bu kasları zorlamış olur. Karın kaslarına yönelik çalışmalar için kesi bölgesinin iyileşmesi beklenir.
Altıncı hafta muayenesinde bölge değerlendirilir ve program bu değerlendirmeye göre düzenlenir.
Değerlendirme Nasıl Yapılır?
İlk aşamada yakınmalar ayrıntılı biçimde dinlenir. İdrar kaçırma, gaz tutmada zorlanma, ağırlık hissi ve cinsel yaşamla ilgili başlıklar ayrı ayrı ele alınır.
Muayenede kasların kasılma gücü ve gevşeme yeteneği değerlendirilir. Bazı kişilerde sorun kasların zayıf olması değil, aşırı gergin olmasıdır; bu ayrım programı doğrudan belirler.
Gerektiğinde pelvik taban ultrasonu ya da mesane günlüğü gibi yöntemlerden yararlanılır.
Doğum sırasında makat kasında yaralanma olup olmadığı ayrıca değerlendirilir; bu tablo farklı bir yaklaşım gerektirir.
Program Neleri İçerir?
Temel basamak pelvik taban kas egzersizleridir. Kasılma süresi, tekrar sayısı ve günlük dağılım kişiye göre belirlenir.
Geri bildirim yöntemleri (biofeedback), kasın doğru çalıştırılıp çalıştırılmadığını görünür kılar. Kasla bağlantı kurmakta zorlanan kişilerde yararlı olur.
Elektrik uyarımı, kasılmayı kendi başına başlatamayan kaslarda kullanılabilir. Uygulama seans biçiminde yapılır.
Ağırlık konileri, kasların dirence karşı çalıştırılmasına dayanan bir yöntemdir. Belirli bir güce ulaşıldıktan sonra gündeme gelir.
Kasların aşırı gergin olduğu durumlarda program gevşeme ve solunum çalışmalarıyla kurulur; güçlendirme bu aşamada öne alınmaz.
Karın ve sırt kaslarını içeren duruş çalışmaları programa eşlik eder. Pelvik taban bu kas grubuyla birlikte çalışır.
Günlük Yaşamda Nelere Dikkat Edilir?
Kabızlıktan kaçınmak bu dönemde önceliklidir. Iıkınma, iyileşmekte olan dokuları zorlar.
Bebeği kaldırırken yükün dizlerden alınması ve nefes tutulmaması önerilir. Gün içinde bu hareket çok kez tekrarlandığından yöntem önem kazanır.
Yüksek etkili sporlara dönüş kademeli planlanır. Koşu ve zıplama içeren etkinlikler, kaslar yeterli gücü kazanmadan başlatılmaz.
Emzirme döneminde dokuların daha kuru ve hassas olması beklenebilir; bu geçici bir durumdur.
Sonuç Alınamayan Durumlarda
Programın düzenli sürdürülmesine karşın yakınma devam ediyorsa, değerlendirme yenilenir.
Belirgin sarkma bulunması ya da makat kasında onarılmamış bir yaralanma saptanması durumunda farklı bir yaklaşım gündeme gelir.
Cerrahi seçenekler, doğum sonrası dönemin tamamlanması ve doku iyileşmesinin oturması beklenerek değerlendirilir. Aile planlaması da bu kararda göz önünde bulundurulur.
Yakınmaların sürmesi programın işe yaramadığı anlamına gelmez; sürenin uzaması ya da yöntemin değiştirilmesi gerekebilir.