Gebeliğin belirli bir noktasında doğum kendiliğinden başlamayabilir ya da beklemenin uygun görülmediği durumlar ortaya çıkabilir. Bu koşullarda doğum eyleminin tıbbi yöntemlerle harekete geçirilmesi gündeme gelir. İşlem, rahim kasılmalarının başlatılması ve rahim ağzının doğuma hazır hâle gelmesi üzerine kuruludur. Aşağıda bu uygulamanın hangi gerekçelerle önerildiği, nasıl planlandığı ve süreç içinde nelerin izlendiği genel hatlarıyla açıklanmıştır.
Doğum Hangi Durumlarda Başlatılır?
En sık karşılaşılan gerekçelerden biri gebeliğin beklenen tarihin ötesine geçmesidir. Belirli bir haftanın aşılması durumunda bekleme ile ilişkili risklerin artabileceği kabul edildiğinden, doğumun başlatılması değerlendirmeye alınır.
Suların erken gelmesi bir diğer gerekçedir. Zar açıldıktan sonra kasılmaların kendiliğinden başlamaması durumunda enfeksiyon olasılığı göz önünde bulundurulur. Gebelikte tansiyon yüksekliği, gebelik şekeri, bebeğin beklenen büyümeyi göstermemesi ya da bebek suyunun azalması da işlemin gündeme geldiği durumlar arasındadır.
Annede bulunan bazı süregen hastalıkların gebeliğin son döneminde seyrini etkilemesi durumunda da doğumun zamanlaması gözden geçirilebilir. Karar her zaman gebeliğin haftası, bebeğin durumu ve annenin genel sağlık tablosu bir arada değerlendirilerek verilir. Beklemenin daha uygun görüldüğü durumlar da bulunur.
Bu kararın verilmesinde temel ölçüt, gebeliğin sürdürülmesinin mi yoksa doğumun gerçekleşmesinin mi daha uygun olduğudur. Her iki seçeneğin de kendine özgü değerlendirmeleri bulunur. Bu nedenle işlem, yalnızca gebenin ya da hekimin uygunluk tercihine göre değil, tıbbi bir gerekçeye dayanarak planlanır. Gerekçe gebeye anlatılır ve onayı alınır.
Rahim Ağzı Uygun mu Diye Nasıl Değerlendirilir?
İşleme başlamadan önce rahim ağzının (serviks) doğuma ne kadar hazır olduğu incelenir. Bu değerlendirme muayene ile yapılır ve birkaç ölçüt üzerinden puanlanır.
Bakılan noktalar arasında rahim ağzının açıklığı, incelme derecesi, kıvamının yumuşayıp yumuşamadığı, konumu ve bebeğin başının leğen kemiği içindeki seviyesi yer alır. Bu ölçütlerin bir araya getirilmesiyle elde edilen puan, doğumun başlatılmasının ne kadar kolay ilerleyebileceği hakkında fikir verir.
Puanın yüksek olması rahim ağzının hazır olduğunu, düşük olması ise önce olgunlaştırma adımının gerekebileceğini düşündürür. Bu durumda doğrudan kasılma başlatmak yerine, rahim ağzını yumuşatmaya yönelik bir ön aşama uygulanır. Değerlendirme işlem sırasında belirli aralıklarla tekrarlanır; böylece ilerlemenin seyri izlenmiş olur.
Bu değerlendirmenin yapılmasının nedeni, aynı işlemin farklı gebelerde çok farklı ilerleyebilmesidir. Rahim ağzı doğuma hazır hâle gelmemişse uygulanan ilacın kasılma yaratması yeterli olmaz; açılma gerçekleşmez. Bu nedenle önce hazırlığın hangi aşamada olduğu belirlenir, sonra buna uygun yöntem seçilir. Değerlendirme kısa sürer ve muayene sırasında tamamlanır.
Doğumu Başlatmak İçin Hangi Yöntemler Kullanılır?
Uygulamalar iki ana başlıkta toplanır. Birincisi rahim ağzını olgunlaştırmaya yönelik yöntemler, ikincisi ise doğrudan kasılmaları başlatan yöntemlerdir.
Rahim ağzını yumuşatmak amacıyla vajinal yolla ya da ağızdan uygulanan ilaç grupları kullanılabilir. Bunların yanı sıra rahim ağzına yerleştirilen ve mekanik basınçla açılmayı destekleyen balon uygulaması bir seçenek olarak yer alır. Zarların parmakla hafifçe ayrılması biçimindeki basit bir işlem de bazı durumlarda tercih edilir.
Kasılmaları başlatmak için damar yoluyla verilen ve rahim kasılmasını uyaran bir hormon kullanılır. Doz düşük başlatılır ve kasılmaların düzeni izlenerek kademeli olarak ayarlanır. Rahim ağzı yeterince açıldığında amniyon zarının yapay olarak açılması da eylemi hızlandırmak amacıyla uygulanabilir. Hangi yöntemin seçileceği rahim ağzının durumu, gebelik haftası ve varsa önceki doğum öyküsüne göre hekim tarafından belirlenir.
Bu yöntemlerin bir bölümü aynı süreçte art arda kullanılabilir. Örneğin önce rahim ağzı olgunlaştırılır, yeterli hazırlık sağlandıktan sonra kasılmaları başlatan uygulamaya geçilir. Uygulamalar hastane koşullarında yapılır; çünkü hem bebeğin hem de rahim kasılmalarının kesintisiz izlenmesi gerekir. Evde denenen bitkisel ya da geleneksel yöntemlerin bu amaçla kullanılması güvenli bulunmaz.
İşlem Ne Kadar Sürer, Aynı Gün Doğum Olur mu?
Sürenin kişiden kişiye belirgin biçimde değiştiğini belirtmek gerekir. Bazı gebeliklerde eylem birkaç saat içinde ilerlerken, bazılarında bir günü aşan bir süreç yaşanabilir.
Belirleyici etkenlerin başında rahim ağzının başlangıçtaki durumu gelir. Hazır bir rahim ağzıyla başlanan işlemde ilerleme genellikle daha hızlı olur. Daha önce doğum yapmış olmak da süreyi kısaltan etkenler arasında sayılır; ilk doğumunu yapan gebelerde süreç daha uzun sürebilir.
Olgunlaştırma aşamasına gerek duyulduğunda bu bölüm tek başına saatler alabilir ve gerektiğinde tekrarlanır. Bu nedenle işlemin aynı gün doğumla sonuçlanacağına dair kesin bir öngörüde bulunulmaz. Sürecin uzaması tek başına olumsuz bir gidiş anlamına gelmez; anne ve bebeğin durumu uygun seyrettiği sürece bekleme sürdürülebilir.
Sürecin uzayabileceğinin önceden bilinmesi, gebenin ve yakınlarının beklentisini düzenlemesi açısından yararlıdır. Hastanede geçirilecek zamanın planlanması, yanına alınacak eşyaların hazırlanması ve refakat düzeninin ayarlanması bu bilgiye göre yapılabilir. Bekleme sürecinde hareket etmeye izin verilen dönemler bulunabilir; bunun uygun olup olmadığı izlem durumuna göre belirlenir.
Başlatılan Doğumun Ağrısı Farklı mıdır?
Bu konuda sık dile getirilen bir merak vardır. Genel gözlem, ilaçla başlatılan kasılmaların bazı gebelerde daha erken düzene girdiği ve daha güçlü hissedilebildiği yönündedir. Kendiliğinden başlayan doğumda kasılmalar genellikle kademeli olarak yerleşir.
Bununla birlikte ağrı algısı kişiden kişiye büyük ölçüde değişir. Aynı yöntemi deneyimleyen iki gebenin tanımladığı şiddet farklı olabilir. Doz ayarının kademeli yapılması, kasılmaların aşırı sıklaşmasını önlemeyi amaçlar.
Ağrının yönetimi için çeşitli seçenekler bulunur. Bunların başında epidural anestezi gelir; talep edildiğinde ve uygun görüldüğünde uygulanabilir. Nefes teknikleri, konum değişiklikleri ve sıcak uygulama gibi ilaç dışı yaklaşımlar da destek sağlayabilir. Hangi yöntemin uygun olduğu doğum ekibiyle önceden konuşulabilir.
Kasılmaların nasıl hissedildiği, rahim ağzının açılma hızıyla da ilişkilidir. Açılmanın hızlı ilerlediği durumlarda kasılmalar daha yoğun algılanabilirken, kademeli ilerleyen bir süreçte uyum daha kolay olabilir. Ayrıca bekleme süresi uzadıkça yorgunluk birikir ve bu da ağrı algısını etkileyen etkenler arasında yer alır.
Yöntem İşe Yaramazsa Sezaryen Gerekir mi?
Uygulanan yöntemlere rağmen rahim ağzında beklenen açılmanın sağlanamadığı durumlar görülebilir. Bu tabloda ilk adım genellikle yöntemi değiştirmek ya da bir süre bekleyip yeniden denemektir.
Olgunlaştırma uygulaması tekrarlanabilir, farklı bir yöntem eklenebilir ya da gebeye dinlenme aralığı tanınabilir. Anne ve bebeğin durumu uygun seyrettiği sürece bu esneklik korunur.
Tüm bu adımlara rağmen eylem ilerlemiyorsa ya da bebeğin kalp atım izleminde beklenenin dışında bir seyir gözlenirse sezaryen gündeme gelir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, iki doğum yöntemi arasında bir üstünlük sıralaması yapılmadığıdır; karar o anki tabloya göre verilir. Doğumun başlatılmasının denenmesi, sezaryenin kaçınılmaz olduğu anlamına gelmez.
Sürecin nasıl ilerlediği belirli aralıklarla yeniden değerlendirilir. Rahim ağzındaki açılmanın hızı, bebeğin başının ilerlemesi ve kasılmaların düzeni bu değerlendirmenin ölçütleridir. Gebenin bu aşamada bilgilendirilmesi ve seçeneklerin anlatılması sürecin bir parçasıdır; kararın gerekçesinin anlaşılması, deneyimin daha kolay karşılanmasına katkı sağlar.
Doğumun Başlatılmasının Riskleri Nelerdir?
Her tıbbi girişimde olduğu gibi bu uygulamada da olası istenmeyen durumlar bulunur ve bunların dengeli biçimde bilinmesi önem taşır.
Kasılmaların olması gerekenden sık ya da güçlü hâle gelmesi karşılaşılabilen durumlardan biridir. Bu tabloda bebeğe giden kan akımı etkilenebileceğinden ilaç dozu azaltılır ya da durdurulur. Bebeğin kalp atımlarındaki değişiklikler bu nedenle sürekli izlenir.
Sürecin uzaması annede yorgunluğa yol açabilir. Zarlar açıldıktan sonra geçen sürenin uzaması enfeksiyon olasılığını artırabildiğinden ateş takibi yapılır. Doğum sonrası kanamanın beklenenden fazla olması da izlenen durumlar arasındadır. Daha önce rahim ameliyatı geçirmiş gebelerde ise ek dikkat gerektiren noktalar bulunur ve yöntem seçimi buna göre yapılır. Bu risklerin tamamı hastane ortamında izlem altında yönetilir.
Bu olası durumların büyük bölümü izlem sayesinde erken fark edilir. Bebeğin kalp atımlarının ve rahim kasılmalarının kesintisiz kaydedilmesi, tabloda bir değişiklik olduğunda hızlı yanıt verilmesini sağlar. Uygulanan ilacın dozunun kademeli artırılması da bu nedenle tercih edilen bir yaklaşımdır; ani ve güçlü bir yanıtın önüne geçmeyi amaçlar.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Gebeliğin son haftalarında belirli bulgular ortaya çıktığında gecikmeden değerlendirme önerilir. Su gelmesi ya da sürekli ıslaklık hissi bunların başında yer alır.
İşlemin başlatılmasından sonra eve gönderilen kadınlarda hangi bulguların hastaneye dönüşü gerektirdiği önceden anlatılır. Kasılmaların beş dakikadan sık gelmesi ve her birinin bir dakikaya yaklaşan sürede duyulması bu bulguların başında sayılır. Bacaklara doğru akan berrak bir sıvı, adet kanamasına yaklaşan miktarda kan gelmesi ve iki kasılma arasında hiç gevşemeyen bir sertlik hissi de bildirilir. Bebeğin hareketlerinde alışılmış günlük düzene göre belirgin bir azalma fark edilmesi ayrıca değerlendirilir.
Şiddetli baş ağrısı, görmede bulanıklık, el ve yüzde ani şişlik gebelikte tansiyon yüksekliği ile ilişkili olabileceğinden dikkate alınmalıdır. Ayrıca beklenen doğum tarihi yaklaştığında ya da geçildiğinde kontrol aralıklarının aksatılmaması, doğumun zamanlamasına ilişkin kararın doğru verilebilmesi açısından önem taşır. Gebeliğin seyriyle ilgili her soru, planlanan kontrollerde hekimle görüşülebilir.
