Gebelik döneminde diş ile ilgili bir sorun ortaya çıktığında sık karşılaşılan tereddüt, işlemin bebeğe zarar verip vermeyeceği yönündedir. Bu tereddüt nedeniyle tedavinin ertelenmesi yaygın bir davranıştır. Oysa ağız içindeki bir enfeksiyonun sürmesi de kendi başına değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Aşağıda diş çekiminin gebelikte hangi çerçevede ele alındığı, hangi dönemin daha uygun görüldüğü ve işlem öncesi ile sonrasında nelere dikkat edildiği genel hatlarıyla açıklanmıştır.
Diş Çekimi Gebelikte Yapılabilir mi?
Genel yaklaşım, gerekli görülen diş tedavilerinin gebelik döneminde de yapılabileceği yönündedir. Gebelik, diş hekimliği işlemleri için tek başına bir engel oluşturmaz. Bu konuda uzun süredir yerleşmiş bir uygulama biçimi bulunur ve gebelerde ağız sağlığının korunmasının önemli olduğu kabul edilir.
Burada belirleyici olan, işlemin ne kadar zorunlu olduğudur. İşlemler genellikle üç grupta ele alınır. Acil nitelikte olanlar, ağrı ya da enfeksiyonun eşlik ettiği durumlardır ve genellikle ertelenmez. Gerekli ancak beklemeye uygun olanlar, gebeliğin daha uygun bir dönemine planlanabilir. Estetik amaçlı olanlar ise doğum sonrasına bırakılır.
İşlem öncesinde diş hekiminin gebelikten haberdar edilmesi temel koşuldur. Kaçıncı haftada olunduğu, gebelikte yaşanan bir sorun bulunup bulunmadığı ve kullanılan ilaçlar bu bilgilendirmenin parçasıdır. Gerektiğinde diş hekimi ile gebeliği izleyen hekim arasında görüş alışverişi yapılabilir. Bu iletişim, hem işlem zamanlamasının hem de kullanılacak ilaçların uygun biçimde belirlenmesini sağlar.
Hangi Dönem İşlem İçin Daha Uygundur?
Gebelik üç aylık dönemlere ayrılarak değerlendirilir ve her dönemin kendine özgü özellikleri bulunur. Bu ayrım, planlanabilir işlemler için zamanlama seçiminde yol gösterici olur.
İlk üç aylık dönem, bebeğin organlarının oluştuğu evredir. Bu dönemde ayrıca bulantı ve kusma yakınmaları yaygındır; uzun süre koltukta hareketsiz kalmak zorlayıcı olabilir. Bu nedenlerle planlanabilir işlemler için genellikle tercih edilmez.
İkinci üç aylık dönem, işlemler için en uygun aralık olarak kabul edilir. Bulantı yakınmaları genellikle azalmıştır, karın henüz büyümediği için koltukta konumlanmak kolaydır ve bebeğin organ oluşumu tamamlanmıştır. Planlanabilir tedavilerin bu döneme yerleştirilmesi yaygın bir yaklaşımdır.
Üçüncü üç aylık dönemde ise karnın büyümesi nedeniyle sırtüstü uzun süre yatmak zorlaşabilir. Bu konumda ana toplardamar üzerine oluşan basınç baş dönmesine yol açabildiğinden, koltuğun hafifçe sola yatırılması ve işlem süresinin kısa tutulması önerilir. Bu dönemde de acil işlemler yapılabilir; yalnızca konumlandırma ve süre açısından ek dikkat gösterilir.
Kullanılan Anestezi Bebeği Etkiler mi?
Diş çekiminde uygulanan yöntem bölgesel uyuşturmadır; yalnızca işlem yapılacak bölge uyuşturulur ve kişi uyanık kalır. Bu yöntem, gebelik döneminde yaygın olarak kullanılır.
Kullanılan uyuşturucu maddelerden bir bölümünün gebelikte kullanımının uygun kabul edildiği bilinir. Uygulanan miktar sınırlıdır ve madde çoğunlukla uygulandığı bölgede etkisini gösterir. Kan dolaşımına geçen miktarın düşük olması, bebeğe ulaşan düzeyin de sınırlı kalmasını sağlar.
Bazı uyuşturucu solüsyonlarda, etkiyi uzatmak ve kanamayı azaltmak amacıyla damar büzücü bir madde bulunur. Bu maddenin gebelikte kullanımı konusunda daha temkinli davranılır; kullanılıp kullanılmayacağına ve miktarına diş hekimi karar verir. Bu nedenle gebelik durumunun önceden bildirilmesi ayrıca önem taşır.
Uyuşturucu kullanmaktan kaçınmak, sanıldığının aksine daha güvenli bir seçenek değildir. İşlem sırasında yaşanan ağrı ve buna bağlı gerginlik, vücutta stres yanıtı oluşturur ve bu yanıtın kendisi de değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Bu nedenle yeterli uyuşturmanın sağlanması tercih edilen yaklaşımdır.
İşlem Öncesi Hekime Ne Söylenmeli?
İşlem öncesindeki bilgilendirme, sürecin güvenli planlanmasının temelini oluşturur. Aktarılması gereken ilk bilgi gebeliğin varlığı ve kaçıncı haftada olunduğudur.
Gebelikte yaşanan ya da yaşanmış sorunların paylaşılması önem taşır. Tansiyon yüksekliği, gebelik şekeri, kanama öyküsü, erken doğum tehdidi ya da rahim ağzıyla ilgili bir işlem geçirilmiş olması bu kapsamda aktarılır. Çoğul gebelik durumu da belirtilmesi gereken bir bilgidir.
Kullanılan tüm ilaçların, vitamin ve takviyelerin listelenmesi gerekir. Demir, folik asit, D vitamini gibi düzenli kullanılan destekler ve varsa kan sulandırıcı ilaçlar özellikle önemlidir; kan sulandırıcı kullanımı işlem sırasındaki kanamayı etkileyebilir.
Bilinen ilaç alerjileri, daha önce anestezi uygulamasında yaşanmış bir sorun ve süregen hastalıklar da paylaşılmalıdır. Bunların yanı sıra gebeliği izleyen hekimin iletişim bilgisinin bulundurulması, gerektiğinde görüş alınmasını kolaylaştırır. Röntgen çekilmesi gerektiğinde ise kurşun önlük kullanımı gibi koruyucu önlemler uygulanır; bu konudaki soruların işlem öncesinde sorulması yerinde olur.
Sonrasında Hangi Ağrı Kesici Kullanılabilir?
İşlem sonrasında ağrı yakınması ortaya çıkabilir ve bunun yönetilmesi gerekir. Ancak gebelikte ilaç seçimi, gebelik dışı dönemden farklı ölçütlerle yapılır.
Gebelikte ağrı kesici olarak en sık gündeme gelen etken madde parasetamoldür ve genellikle kullanılabilir kabul edilen grupta yer alır. Bununla birlikte bu bilgi, ilacın kendi kararıyla kullanılabileceği anlamına gelmez. Doz, kullanım sıklığı ve süre hekim tarafından belirlenir; gereğinden uzun süre kullanım uygun bulunmaz.
Ağrı kesici olarak yaygın kullanılan bazı iltihap giderici ilaç grupları ise gebelikte, özellikle son dönemde uygun görülmez. Bu ilaçların bebeğin dolaşım sistemi üzerinde etki gösterebildiği bilinir. Aspirin içeren ürünlerin de hekim önerisi dışında kullanılmaması gerekir.
İlaç dışı yaklaşımlar destekleyici olabilir. İşlem sonrası ilk saatlerde yanağa dışarıdan soğuk uygulama şişliği ve rahatsızlığı azaltabilir. Başın yüksekte tutulması, sıcak yiyeceklerden ve sert besinlerden bir süre kaçınılması, sigara ve pipetle içecek tüketiminden uzak durulması iyileşmeyi destekler. Ağrı beklenenden uzun sürer ya da artarsa ilaç dozunu kendiliğinden artırmak yerine hekime danışılması gerekir.
Antibiyotik Gerekirse Ne Yapılır?
Her diş çekiminde antibiyotik kullanılması gerekmez. Bu ilaçlar, enfeksiyon bulunduğu ya da gelişme olasılığının yüksek olduğu değerlendirildiğinde gündeme gelir. Gereksiz kullanımdan kaçınılması genel bir ilkedir.
Antibiyotik gerektiğinde, gebelikte kullanımı uygun kabul edilen ilaç grupları bulunur. Penisilin grubu ilaçlar bu kapsamda en sık tercih edilenler arasında sayılır. Alerji durumunda ise alternatif gruplar değerlendirilir. Seçimin hangi grup üzerinden yapılacağı, gebelik haftası ve enfeksiyonun niteliği göz önünde bulundurularak hekim tarafından belirlenir.
Buna karşılık gebelikte kullanımı uygun görülmeyen antibiyotik grupları da vardır. Bunlardan bazılarının bebekte diş renklenmesi ve kemik gelişimiyle ilgili etkileri bilinmektedir. Bu nedenle evde bulunan ya da daha önce başka bir nedenle yazılmış bir antibiyotiğin kendi kararıyla kullanılması uygun değildir.
Antibiyotik başlandığında önerilen sürenin tamamlanması önem taşır. Yakınmaların azalmasıyla ilacın erken kesilmesi, enfeksiyonun tekrarlamasına ve direnç gelişimine zemin hazırlayabilir. Kullanım sırasında döküntü, kaşıntı, nefes darlığı, şiddetli ishal ya da beklenmeyen bir yakınma ortaya çıkarsa ilaç kesilmeden önce hekime danışılması gerekir.
Diş Çekimi Ertelenirse Riskler Nelerdir?
Tedavinin ertelenmesi çoğu zaman bebeği korumak amacıyla yapılan bir tercihtir. Ancak bu tercihin de değerlendirilmesi gereken yönleri bulunur ve konunun dengeli ele alınması gerekir.
Ağız içindeki bir enfeksiyonun sürmesi, iltihabın çevre dokulara yayılmasına yol açabilir. Diş kökünde biriken iltihap apse oluşturabilir; bu tablo yüz bölgesinde şişlik, ateş ve şiddetli ağrıyla seyredebilir ve daha kapsamlı bir müdahale gerektirebilir. Enfeksiyonun ilerlemesi durumunda kullanılacak ilaç seçenekleri de daralabilir.
Süregen diş ağrısı, uyku düzenini bozar ve beslenmeyi güçleştirir. Ağrı nedeniyle yeterli beslenememek, gebelik döneminde ayrıca dikkate alınan bir durumdur. Ağrının yol açtığı sürekli gerginlik de göz ardı edilmez.
Bunların yanı sıra diş eti hastalıkları ile gebelik seyri arasında bir ilişki bulunabileceğini gösteren çalışmalar bulunmaktadır. Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı ile ilgili bu ilişki üzerinde araştırmalar sürmektedir. Bu nedenle gebelikte ağız sağlığının korunması, düzenli fırçalama ve diş ipi kullanımıyla desteklenmesi önerilir. Gebelikte diş eti kanamasının artması hormonal değişimle ilişkili olarak sık görülür; bu durumun fırçalamayı bırakma gerekçesi yapılmaması gerekir.
