Pelvik taban kaslarının güçlendirilmesinde kullanılan ameliyatsız yöntemlerden biri, kaslara düşük şiddetli elektrik akımı verilmesidir. Elektrostimülasyon adı verilen bu uygulama, kasın kendi başına yeterince kasılamadığı durumlarda gündeme gelir. Aşağıda yöntemin nasıl etki ettiği, hangi yakınmalarda uygulandığı, seansın nasıl geçtiği ve kimlere uygun bulunmadığı genel hatlarıyla anlatılmıştır.
Elektrostimülasyon Nasıl Etki Eder?
Kaslar, kendilerine gelen sinir uyarılarıyla kasılır. Bu uyarı elektriksel niteliktedir. Yöntem, aynı türden bir uyarıyı dışarıdan vererek kasın kasılmasını sağlar. Böylece kişi kendi çabasıyla kasılma oluşturamasa bile kas çalıştırılmış olur.
Verilen akımın şiddeti ve sıklığı, hedeflenen etkiye göre ayarlanır. Kas gücünü artırmak amaçlandığında daha yüksek sıklıkta uyarılar kullanılır; bu uyarılar kas liflerini doğrudan kasar. Mesanenin aşırı çalışmasını dengelemek amaçlandığında ise daha düşük sıklıkta uyarılar tercih edilir.
Yöntemin ikinci bir etkisi, kişinin kasının farkına varmasını sağlamasıdır. Pelvik taban kaslarını hissedemeyen kadınlarda, uyarı sırasında oluşan kasılma bu kasın nerede olduğunu ve nasıl çalıştığını gösterir. Bu farkındalık, sonrasında bilinçli egzersiz yapılabilmesinin önünü açar.
Uyarının doğrudan temasla verilmesi, akımın hedef bölgeye yoğunlaşmasını sağlar. Bu nedenle görece düşük şiddetlerde bile belirgin bir kasılma elde edilebilir. Buna karşılık uyarıcının konumu sonucu etkileyen bir ayrıntıdır; yerleşim uygun olmadığında kasılma zayıf kalabilir ya da farklı bir bölgede hissedilebilir.
Hangi Şikâyetlerde Uygulanır?
En sık uygulandığı tablolardan biri, öksürme ve hapşırma gibi ani basınç artışlarında görülen idrar kaçırmadır. Bu tabloda pelvik taban desteğinin güçlendirilmesi hedeflenir ve uyarı kas gücünü artırmaya yönelik ayarlanır.
Ani ve şiddetli tuvalete gitme isteğiyle giden kaçırmalarda da kullanılır. Bu tabloda amaç farklıdır; verilen uyarı mesane kasının aşırı kasılmasını dengelemeyi hedefler. İki durumun birlikte bulunduğu karışık tablolarda da yöntem gündeme gelebilir.
Yöntemin öne çıktığı bir grup, doğru kasları kendi başına kasmakta zorlanan kadınlardır; egzersiz denendiğinde karın ya da kalça kasları çalıştırıldığında akım doğru kas grubunu doğrudan uyararak kişiye o kasın yerini öğretebilir. Öksürük ve hapşırıkla kaçırma yakınmasında, ani sıkışma duygusuyla tuvalete yetişememe tablosunda ve gaz tutmakta güçlük çekilen durumlarda gündeme gelebilir. Kullanılan akımın sıklığı, hedeflenen yakınmaya göre farklı seçilir.
Kişinin egzersizi kendi başına yapamadığı durumlarda bu yöntem başlangıç seçeneği olarak öne çıkar. Doğru kası bulamayan, sıkma sırasında karın ya da kalça kaslarını çalıştıran kadınlarda dışarıdan verilen uyarı hedefi gösterir. Bu yönüyle uygulama, yalnızca kas gücünü artıran değil aynı zamanda öğretici bir basamak olarak da düşünülür.
Seans Nasıl Yapılır?
Uygulama için vajina içine yerleştirilen bir uyarıcı kullanılır. Bu araç ince bir kablo ile cihaza bağlanır. Bazı uygulamalarda cilt üzerine yapıştırılan yüzeysel elektrotlar tercih edilebilir; bu seçenek daha çok özel durumlarda kullanılır.
Seans sırasında kişi sırtüstü uzanır ya da yarı oturur konumda bulunur. Uyarıcı yerleştirildikten sonra cihaz düşük şiddette çalıştırılır ve akım kademeli olarak artırılır. Uygun şiddet, kasılmanın hissedildiği ancak rahatsızlık vermediği düzey olarak belirlenir.
Uyarı kesintisiz verilmez; kasılma ve dinlenme dönemleri birbirini izler. Bu düzen kasın yorulmasını önler. Seansın süresi genellikle yirmi ile otuz dakika arasında değişir. Uygulamanın nasıl yapılacağı ve ayarların ne olacağı, uygulamayı yapan sağlık çalışanı tarafından belirlenir.
Uyarıcının temizliği ve tek kişiye özgü kullanımı üzerinde durulan bir başlıktır. Bazı merkezlerde kişiye ait bir uyarıcı verilir ve seanslar boyunca aynı araç kullanılır. Seans sonrasında bölgede hafif bir nem ya da geçici bir kızarıklık görülebilir; bu bulgu genellikle kısa sürede geriler.
Uygulama Ağrılı mıdır?
Uygulama ağrı vermeyi amaçlamaz. Kullanılan akım şiddeti, kasılmayı sağlayacak ancak rahatsızlık yaratmayacak düzeyde tutulur. Çoğu kişi karıncalanma, titreşim ya da kasın kendiliğinden sıkıştığı hissini tarif eder.
Şiddetin ayarlanmasında kişinin geri bildirimi belirleyicidir. Rahatsızlık hissedildiğinde akım azaltılır. Bu nedenle seans sırasında hissedilenlerin uygulamayı yapan kişiyle paylaşılması önemlidir.
Akımın şiddeti sabit değildir; kişinin bildirimine göre kademeli olarak yükseltilir. Beklenen duyum karıncalanma ve kasların kendiliğinden kasıldığı hissidir. Bu duyumun ağrıya dönüştüğü noktaya çıkılmaz, akım bir alt kademeye indirilir; bu nedenle uygulamanın ağrılı olması beklenmez. Seanstan sonra bölgede spor sonrasına benzer bir yorgunluk kalabilir. Uygulama başlığının temas ettiği yerde kızarıklık, kaşıntı ya da yanma belirmesi durumunda kullanılan iletken jel ve malzeme gözden geçirilir.
Kaç Seans Uygulanır?
Uygulamanın kaç kez tekrarlanacağı ve hangi aralıklarla planlanacağı kişiye göre değişir. Sık kullanılan bir düzende haftada iki ya da üç kez gelinir; toplam süre çoğunlukla altı ile on iki hafta arasında değişir.
Toplam seans sayısı genellikle on ile yirmi arasında değişir. Kas gücünün artması zaman aldığı için ilk seanslarda belirgin bir değişiklik beklenmez. Değerlendirme, programın belirli bir bölümü tamamlandıktan sonra yapılır.
Değerlendirmede yalnızca kişinin anlattıkları değil, ölçülebilir veriler de kullanılır. Gün içinde kaç kez kaçırma olduğu, kaç ped kullanıldığı ve hangi hareketlerde sızıntı görüldüğü bir çizelgeye kaydedilebilir. Bu kayıt, programın başındaki durumla karşılaştırma yapılmasını sağlar.
Oturumlar tamamlandıktan sonra elde edilen kazancın ne kadar süreceği, kişinin bu süreci nasıl sürdürdüğüne bağlıdır. Uyarı kesildiğinde kas dokusu aylar içinde eski durumuna dönme eğilimi gösterir; bu nedenle evde yapılan düzenli kasılma çalışmaları programın ayrılmaz devamı sayılır. Aradan geçen zamana göre hatırlatma niteliğinde ek oturumlar da planlanabilir.
Kimlere Uygun Değildir?
Gebelik döneminde bu uygulama tercih edilmez. Kalp pili ya da benzeri bir elektronik cihaz taşıyan kişilerde de uygun bulunmaz; verilen akımın cihazın işleyişini etkileyebileceği düşünülür.
Vajinada ya da idrar yollarında etkin bir enfeksiyon bulunduğunda uygulama ertelenir. Aynı biçimde bölgede açık yara, iyileşmemiş dikiş ya da yakın zamanda geçirilmiş bir cerrahi girişim varsa beklenmesi istenir.
Bu yöntemde akım şiddetinin ayarlanması kişinin geri bildirimine dayandığından, bölgede duyu kaybı bulunması yöntemin kendi işleyişini aksatan bir durumdur; omurilik yaralanması ve ileri sinir hastalıklarında bu nedenle karar ayrıca ele alınır. Vücuda yerleştirilmiş kalp pili ve ritim düzenleyici bulunması, gebelik, nedeni bilinmeyen kanama ve bölgede tanımlanmamış bir kitle de değerlendirilen başlıklardır. Aktif bir enfeksiyon varlığında ise geçmesi beklenir.
Cinsel yaşamı bulunmayan kişilerde vajinal uyarıcı tercih edilmez. Bu durumda cilt üzerine yapıştırılan elektrotlarla yapılan uygulama ya da bütünüyle farklı bir yaklaşım gündeme gelir. Rahim içi araç kullanımı da uygulama öncesinde bildirilmesi istenen başlıklar arasındadır.
Egzersizlerle Birlikte Kullanılır mı?
Kullanılır ve bu birliktelik yaygın bir yaklaşımdır. İki yöntem birbirinin yerine geçmez; farklı katkılar sağlar. Elektrik uyarımı kasın çalıştırılmasını sağlarken, egzersiz kişinin kası bilinçli olarak kullanmasını öğretir.
Bu nedenle uygulama çoğu zaman bir başlangıç basamağı olarak düşünülür. Kasını hissedemeyen bir kadında önce uyarı ile farkındalık sağlanır, ardından bilinçli egzersize geçilir. Bu sıralama, egzersizin doğru kas grubuyla yapılmasını kolaylaştırır.
Uygulama sırasında kasın kasıldığı anda kişinin de birlikte sıkması istenebilir. Bu yaklaşım, dışarıdan verilen uyarı ile kişinin kendi çabasını birleştirir. Kas kasılmasının ekran ya da sesli uyarıyla gösterildiği yöntemler de programa eklenebilir. Hangi bileşimin uygun olduğu, kasın gücü ve kişinin kası hissedebilme düzeyine göre belirlenir.
Evde sürdürülen çalışma programın kalıcılığını belirler. Merkezde yapılan seanslar haftada birkaç saati kapsarken, evde yapılan tekrarlar kasın düzenli çalıştırılmasını sağlar. Bu nedenle kişiye günlük tekrar sayısı, sıkma süresi ve dinlenme aralığı içeren yazılı bir program verilir.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Sıkışma hissiyle tuvalete yetişememe, gece birkaç kez uyanma ya da kaçak korkusuyla dışarıda geçirilen sürenin kısalması, bu yöntemin gündeme geldiği tabloları oluşturur. Egzersizleri doğru kasla yapmakta zorlanan kişiler için de başvuru yerinde olur ve yakınmanın eskiliği bunun önünde bir engel değildir.
Uygulama başlığının bölgeye yerleştirilmesi nedeniyle, temas eden yüzeyde ortaya çıkan bulgular ayrıca izlenir. Seanslar arasında geçmeyen yanma, derinin kızarık kalması ve kaşıntı bildirilmesi gereken durumlardır. Bunun yanında ara kanama başlaması, akıntının miktarında ya da kokusunda değişiklik olması ve idrar yaparken yanma hissi belirmesi de aktarılır. Program tamamlandığı hâlde kaçırma yakınmasında bir değişiklik izlenmemesi durumunda tablonun yeniden değerlendirilmesi gündeme gelebilir.
Belirlenen oturumların önemli bir kısmı geride kaldığı halde tabloda kıpırdanma yoksa, planın yeniden ele alınması gerekir. Uygulama bölgesinde kalıcı kızarıklık, kaşıntı ya da rahatsız edici bir yanma hissi gelişmesi de bildirilmelidir. Bunlara ateş yükselmesi ve işeme sırasında yanma eşlik ediyorsa oturumlara ara verilerek idrar yolu iltihabı açısından inceleme yapılır.