Prolaktin sonucunun üst sınırın birkaç katına ulaştığı durumlarda, sorunun yalnızca ölçüm koşullarıyla açıklanması olanaklı değildir. 100 ng/mL, nedenin araştırılmasının doğrudan gündeme geldiği bir düzeydir. Bu noktada asıl soru, hangi incelemelerin hangi sırayla yapılacağıdır. Aşağıda ileri tetkikin ne zaman gerektiği, görüntülemenin yeri ve karar sürecinde göz önünde tutulan başlıklar açıklanmıştır.
Prolaktin Yüksekliğinde İleri Tetkik Ne Zaman Gündeme Gelir?
İleri tetkik kararı, tek bir sayıya dayanarak verilmez. Öncelikle yüksekliğin sürekli olup olmadığı gösterilir; bunun için ölçüm uygun koşullarda yinelenir. Tek seferlik bir sonuç, inceleme zincirini başlatmak için yeterli sayılmaz.
İkinci basamak, açıklayıcı bir nedenin bulunup bulunmadığının araştırılmasıdır. Gebelik dışlanır, kullanılan ilaçlar gözden geçirilir ve tiroit uyarıcı hormon ölçülür. Bu üç başlık yüksekliklerin önemli bir bölümünü açıklar.
Bu adımlar sonuç vermediğinde ve yükseklik sürdüğünde ileri tetkik gündeme gelir. Bu aşamada asıl amaç, hipofiz bezini ilgilendiren bir durumun bulunup bulunmadığını değerlendirmektir.
Basamakların bu sırayla yürütülmesinin pratik bir gerekçesi vardır. İlaç değişimiyle ya da tiroit tarafındaki bir düzenlemeyle gerileyen bir sonuç, görüntülemeyi gereksiz kılar. Sıralamanın atlanması ise, ileride ölçümün kendiliğinden düzeldiği durumlarda bile yapılmış bir incelemenin geride kalmasına yol açar.
Süreç Ne Kadar Zaman Alır?
Tekrar ölçüm için genellikle birkaç haftalık bir ara bırakılır. İlaç kaynaklı bir yükseklik araştırılıyorsa, ilacın düzenlenmesinin ardından değerin oturması için daha uzun bir süre gerekebilir. Bu bekleme, sürecin aksaması değil planın kendisidir.
Belirli durumlarda sıralama değişir. Görme ile ilgili şikâyetler ya da inatçı baş ağrısı bildiriliyorsa inceleme beklemeden yapılır. Bu bulgular, çevre dokuya baskı yapan bir oluşum olasılığını öne çıkarır.
Kararın kimin tarafından verileceği de sorulan bir başlıktır. Bu düzeydeki bir sonuçta değerlendirme çoğu zaman birden çok alanı ilgilendirir; adet düzeni ve gebelik planı bir yandan, hipofiz bezine yönelik inceleme diğer yandan ele alınır. Hangi basamağın hangi hekim tarafından yürütüleceği ilk görüşmede belirlenir.
Prolaktin 100 ng/mL Ne Anlama Gelebilir?
Bu değer, çoğu merkezin üst sınırının yaklaşık dört katıdır. Geçici uyarılar, gerginlik ya da ölçüm saatinin uygunsuzluğu bu düzeyde bir sonucu tek başına açıklamaz. Bu nedenle nedenin araştırılması öncelik kazanır.
Bu düzeyde en sık düşünülen iki başlık ilaç kullanımı ve hipofiz bezinde prolaktin üreten küçük bir oluşumdur. İkisi arasındaki ayrım, kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi ve görüntüleme ile yapılır.
Yüksekliğin bu düzeyde olması, oluşumun büyük olduğu anlamına gelmez. Prolaktin üreten oluşumların çoğu küçük boyuttadır ve çevre dokuya baskı yapmaz. Verdikleri belirtiler hormon fazlalığının kendisinden kaynaklanır.
Bu değerde şikâyetlerin belirginleşmesi sık görülen bir tablodur. Adetlerin seyrekleşmesi ya da kesilmesi, memeden sıvı gelmesi ve gebeliğin gecikmesi bu düzeyde ölçüm yaptıran kişilerin başvuru nedeni olabilir. Sayının şikâyetle birlikte yorumlanması, incelemenin hangi hızda yürütüleceğini belirler.
Şikâyeti bulunmayan kişilerde ise aynı sayı farklı bir soruyu gündeme getirir. Doku üzerinde etki göstermeyen büyük yapılı hormon biçimlerinin ölçüme katılmış olması bu tabloda akla gelir. Sayı ile klinik görünüm arasındaki uyumsuzluk, bu ayrımın yapılmasını gerektiren başlıca ipucudur.
Hipofiz Görüntülemesi Hangi Durumlarda İstenir?
Görüntüleme, açıklayıcı bir neden bulunamadığı ve yüksekliğin sürdüğü durumlarda istenir. Bu inceleme hipofiz bezinin yapısını ayrıntılı biçimde gösterir ve içinde yer kaplayan bir oluşum olup olmadığını değerlendirir.
Kullanılan yöntem, kontrast madde verilerek yapılan manyetik rezonans görüntülemedir. Bu yöntem, bezdeki küçük oluşumları da gösterebilecek ayrıntıyı sağlar. Bilgisayarlı tomografi bu bölge için genellikle yeterli ayrıntı vermez.
İncelemenin sonucunda hiçbir oluşum bulunmaması da olağan bir sonuçtur. Bu durumda yükseklik başka başlıklarla açıklanmaya çalışılır; gözden kaçmış bir ilaç kullanımı ya da ölçüm yöntemine bağlı bir durum yeniden değerlendirilir.
Görüntüleme istenmeden önce büyük yapılı prolaktin biçimlerinin araştırılması yerinde olur. Bu inceleme, ölçümün gerçek bir yüksekliği yansıtıp yansıtmadığını gösterir ve gereksiz görüntülemenin önüne geçebilir.
İncelemenin kendisi kısa sürer ve genellikle ayakta yapılır. Kapalı bir alanda hareketsiz kalmayı güç bulan kişilerin bu durumu önceden bildirmesi, çekimin buna göre planlanmasını sağlar. Vücutta bulunan metal parçalar ve daha önce geçirilmiş girişimler de randevu öncesinde sorgulanır.
Bu Düzeyde Görme ve Baş Ağrısı Şikâyetleri Sorgulanır mı?
Sorgulanır. Hipofiz bezi, görme sinirlerinin kesiştiği bölgenin hemen altında yer alır. Bezde büyüyen bir oluşum bu yapıya baskı yaparak görme alanının yan kesimlerinde daralmaya yol açabilir.
Bu daralma çoğu zaman yavaş gelişir ve kişi tarafından geç fark edilir. Yandan gelen nesnelerin görülmemesi, kapı kenarlarına çarpma ya da araç kullanırken zorlanma bu durumun günlük yaşamdaki yansımaları olabilir.
İnatçı ve giderek şiddetlenen baş ağrısı bir başka sorgulanan başlıktır. Çift görme ve göz hareketlerinde kısıtlılık daha ender görülen ancak dikkatle ele alınan bulgulardır.
Bu belirtilerin bulunması durumunda görüntüleme öne alınır. Belirti bulunmaması ise oluşum olasılığını ortadan kaldırmaz; küçük oluşumlar baskı yapmadığı için görme bulgusu vermez.
İlaç Kullanımı Bu Düzeyde Yükseklik Yapar mı?
Yapabilir. İlaca bağlı yükselmelerin büyük bölümü 25 ile 100 ng/mL arasındaki bantta toplanır; yani yüz rakamı, bu grubun tam üst ucuna denk düşer. Bunun ötesinde birkaç etken madde daha vardır ki bunlar iki yüzü aşan sonuçlar bile üretebilir; mideyi boşaltan bir ilaç ile ruhsal yakınmalarda kullanılan iki tedavi bu istisnaların başında anılır. Bu ihtimal, görüntüleme kararının önüne konması gereken bir başlıktır: kullanılan ilaç bu grupta yer alıyorsa, film çekmeden önce o ilacın payının değerlendirilmesi gerekir.
Bu hormonun salgısı beyindeki bir ileti maddesi tarafından sürekli baskı altında tutulur. Söz konusu iletiyi engelleyen ilaçlar baskıyı kaldırdığı için ölçüm yükselir. Ruhsal yakınmalarda verilen bir bölüm tedavi, mide bulantısını kesen ve mideyi boşaltan haplar aynı mekanizmayla çalışır. Tansiyon için kullanılan birkaç etken madde ile bazı güçlü ağrı kesiciler de aynı sonucu doğurabilir.
Sorumlu ilacın bulunması, o ilacın hemen kesileceği anlamına gelmez. Kimi tedavilerde ansızın bırakmanın kendisi ayrı bir sorun doğurur. Bu nedenle karar, ilacı başlayan hekimle birlikte verilir; tedavinin sürmesi gerekiyorsa yükseklik bilinerek kabul edilir ve izlem bu bilgi üzerine kurulur.
Bazı durumlarda ilacın geçici olarak değiştirilmesi ve ölçümün yinelenmesi yoluyla ayrım yapılabilir. Bu yaklaşımın uygulanabilirliği, ilacın hangi amaçla kullanıldığına bağlıdır ve her kişide mümkün olmayabilir.
İlacın bırakıldığı durumlarda ölçümün ne zaman yineleneceği de planlanır. Düzeyin oturması için birkaç haftalık bir sürenin geçmesi beklenir; çok erken yapılan bir ölçüm yanıltıcı olabilir. Bu süre ilacın türüne göre değişir.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Yüz rakamı, raporun bir köşesinde bırakılıp geçilecek bir sonuç değildir. İlk görüşmede en çok vakit alan başlık genellikle ilaç geçmişidir; bu yüzden kutuların fotoğraflanması ya da adlarının bir kâğıda yazılması işi kısaltır. Etiketinde içeriği tam görünmeyen bitkisel karışımlar ve destek ürünleri de bu listeye eklenir.
Yandan gelen nesnelerin geç fark edilmesi, kapı kenarlarına ya da eşyalara çarpma, okurken satır kaybetme ve baş ağrısının giderek artması vakit kaybetmeden aktarılması gereken değişikliklerdir. Bu bulguların bildirilmesi, görüntüleme kararının sıraya alınmadan verilmesini sağlar.
Yüz düzeyindeki bir sonucun bedende karşılık bulduğunu gösteren üç bulgu vardır: adetin aylarca hiç görülmemesi, emzirme dönemi dışında memeden sıvı gelmesi ve çocuk isteği olduğu halde gebeliğin gerçekleşmemesi. Bu üçü, yüksekliğin yalnız kâğıt üzerinde kalmadığını düşündürür.
Uzun süredir devam eden vajinal kuruluk, cinsel istekte azalma ve nedeni açıklanamayan kemik kırıkları da bu tabloyla ilişkili olabilecek bulgular arasında sayılır ve görüşmede aktarılması yerinde olur.
Hangi Tetkiklerle Birlikte Değerlendirilir?
Görüntülemeye geçmeden önce, sayıyı tümüyle açıklayabilecek iki olağan durumun elenmesi beklenir. Gebelik bunların ilkidir ve basit bir tetkikle kapatılır. İkincisi tiroit bezinin yavaş çalışmasıdır; bu durumda salgılanan uyarıcı madde prolaktini de birlikte yükseltir ve tiroit tedavi edildiğinde sayı kendiliğinden geriler. Bu iki başlık kapanmadan ileri incelemeye geçilmesi gereksiz olabilir.
Böbrek ve karaciğer işlevlerini gösteren ölçümler eklenebilir; bu organların işlevindeki bozukluk hormonun kandan uzaklaştırılmasını yavaşlatabilir. Büyük yapılı prolaktin biçimlerinin araştırılması da bu aşamada istenir.
Hipofiz bezini ilgilendiren bir durum düşünüldüğünde, bezin salgıladığı diğer hormonların da değerlendirilmesi gerekebilir. Görme alanı incelemesi ise göz hekimi tarafından yapılan ayrı bir değerlendirmedir.
Bu düzeydeki panelin genişletilmesi kişiden kişiye değişir. Adetleri uzun süredir görülmeyen bir kişide östrojen düzeyinin yansımalarına bakılabilir; gebelik planı bulunanlarda ise yumurtlamanın gerçekleşip gerçekleşmediğinin gösterilmesi öne çıkar. Hangi ölçümlerin ekleneceği, muayene ve öykü tamamlandıktan sonra belirlenir.
Sonucu Hangi Etkenler Değiştirebilir?
Kanın alındığı saat ve öncesindeki koşullar sonucu etkiler. Uykudan hemen sonra alınan örnek, bedensel zorlanma ve gerginlik düzeyi yükseltir. Bu etkiler sınırlı kalsa da tekrar ölçümde koşulların düzeltilmesi istenir.
Meme bölgesinin uyarılması bir başka etkendir. Muayene sırasında yapılan meme incelemesinden önce kan alınması tercih edilir. Göğüs duvarındaki yaralar ve geçirilmiş zona öyküsü de sorgulanan başlıklardır.
Ölçüm düzeneğinin kendisinden kaynaklanan bir aksama da hesaba katılır. Kandaki hormon miktarı çok yükseldiğinde kullanılan yakalayıcı yapılar doygunluğa ulaşabilir ve cihaz, gerçekte olandan düşük bir rakam bildirebilir. Böyle bir aksamadan kuşkulanılan durum bellidir: bulgular ağır seyrederken rapordaki sayı bu tabloyu karşılamıyorsa. Bu uyumsuzlukta örneğin sulandırılarak yeniden çalışılması istenebilir; ikinci ölçümde çıkan katbekat yüksek sonuç aksamayı doğrular.
