Rahim iç tabakasından gelişen ve boşluğa doğru uzanan yapılara polip adı verilir. Bunların büyük çoğunluğu iyi huyludur. Bir bölümü şikâyet yaratmadan saptanırken, bir bölümü kanama düzensizliklerine yol açar. Şikâyet veren ya da değerlendirme gerektiren poliplerde çıkarma işlemi gündeme gelir. Aşağıda bu girişimin hangi durumlarda düşünüldüğü ve nasıl uygulandığı anlatılmıştır.
Polip Alınması Hangi Durumlarda Gerekir?
Saptanan her polip çıkarılmaz. Küçük, şikâyet yaratmayan ve rastlantısal olarak görülen poliplerin bir bölümü kendiliğinden gerileyebilir. Bu durumda belirli aralıklarla izlem tercih edilebilir. Karar, polipin özellikleri ve kişinin durumu birlikte değerlendirilerek verilir.
Çıkarma işlemi düşünülen başlıca durum, kanama düzensizliğidir. Adet aralarında kanama görülmesi, adet kanamalarının yoğunlaşması ve ilişki sonrası kanama bu kapsamda değerlendirilir. Menopoz sonrasında saptanan polipler ise şikâyet olmasa bile çoğunlukla çıkarılır; bu dönemde doku incelemesi ayrıca önemsenir.
Bir diğer gerekçe gebelik planıdır. Rahim boşluğunda yer kaplayan polipler, gebeliğin oluşmasını ya da yerleşmesini etkileyebilir. Gebelik denemeleri süren ya da yardımcı üreme yöntemleri planlanan kadınlarda çıkarma işlemi gündeme gelebilir. Ayrıca polipin boyutunun büyük olması, birden çok polip bulunması ve görüntülemede alışılmadık özellikler taşıması karar sürecinde dikkate alınır.
İşlem Nasıl Yapılır?
Polipin çıkarılmasında karın duvarına dokunulmaz; girişim tümüyle doğal yoldan yapılır. Işık ve görüntü taşıyan ince bir boru vajinadan sokulur, rahim ağzından geçirilir ve iç boşluğa ulaştırılır. Böylece polipin nereden köklendiği, sapının kalınlığı ve kaç tane olduğu ekrandan görülerek belirlenir ve çıkarma işlemi bu görüntü eşliğinde tamamlanır.
Rahim boşluğunun görülebilmesi için içine sıvı verilerek boşluk genişletilir. Bu sayede rahim iç yüzeyi ayrıntılı biçimde izlenebilir. Polipin yeri, boyutu ve tabana ne kadar geniş tutunduğu bu aşamada değerlendirilir. Bu değerlendirme, çıkarma yönteminin belirlenmesinde yol gösterir.
Polip, kameranın çalışma kanalından geçirilen ince aletlerle çıkarılır. Küçük bir makas ya da tutucu ile kesilerek alınabileceği gibi, elektrik enerjisiyle çalışan bir halka ya da doku parçalayıcı bir aygıt da kullanılabilir. Amaç, polipin tabanıyla birlikte çıkarılmasıdır; tabanı bırakıldığında yeniden gelişme olasılığı artar. Çıkarılan doku patolojik incelemeye gönderilir. İşlem çoğunlukla on beş ila otuz dakika arasında sürer.
İşlem Öncesinde Hangi Hazırlıklar Gerekir?
İşlemden önce kadınla ayrıntılı bir görüşme yapılır. Ara kanama olup olmadığı, birleşme sonrasında lekelenme görülüp görülmediği, menopoz sonrası dönemde kanama yaşanıp yaşanmadığı ve son adetin tarihi öğrenilir. Çocuk isteği, sürekli içilen ilaçlar ve şeker ya da tansiyon gibi eşlik eden hastalıklar da not edilir. Kan sulandırıcı kullanılıyorsa hangi gün bırakılacağı hekimiyle birlikte belirlenir.
Ultrason incelemesiyle rahim boşluğu değerlendirilir. Polipin daha ayrıntılı görülmesi amacıyla rahim içine sıvı verilerek yapılan ultrason incelemesi istenebilir. Bu inceleme, polipin sayısını ve yerleşimini gösterir. Üreme çağındaki kadınlarda gebelik olasılığı dışlanır.
İşlemin zamanlaması genellikle adet kanamasının bitiminden hemen sonraki döneme planlanır. Bu dönemde rahim iç tabakası ince olduğundan görüş daha nettir. Etkin bir enfeksiyon bulunması durumunda işlem ertelenir. Genel anestezi planlanıyorsa rutin kan tetkikleri istenir ve anestezi değerlendirmesi yapılır. İşlem öncesinde belirli bir süre aç kalınması gerekir. Rahim ağzının yumuşatılması amacıyla önceden ilaç kullanımı önerilebilir.
Hangi Riskler ve Komplikasyonlar Söz Konusudur?
Polipin çıkarılması yaygın biçimde uygulanan bir yöntemdir ve kadınların çoğunda herhangi bir aksaklık yaşanmadan tamamlanır. Yine de hiçbir müdahale tümüyle olaysız kabul edilemez. Bu girişimde karşılaşılabilecek başlıca iki durum, öngörülenden ağır bir kanama ile sonraki günlerde gelişen iltihaptır. Her ikisi de erken fark edildiğinde yönetilebilir; bu nedenle uyarıcı belirtilerin önceden anlatılması önem taşır.
Aletin duvarı geçmesi bu girişimde nadir karşılaşılan bir durumdur. Girişin çok dar kalması, rahmin belirgin biçimde öne ya da arkaya yatmış olması ve duvarın ince oluşu bu ihtimali biraz yükseltir. Söz konusu olduğunda kadın bir süre gözlem altında tutulur ve çoğunlukla başka bir şey yapılması gerekmez; çok az sayıda durumda kapatma amacıyla ek bir müdahale planlanır. Girişin açılması sırasında bu bölgede küçük bir yırtık meydana gelmesi de ayrıca sayılan bir ihtimaldir.
Bu işleme özgü bir konu, rahim boşluğunu genişletmek için kullanılan sıvının vücut tarafından emilmesidir. Uzun süren girişimlerde bu emilim, vücuttaki tuz dengesini etkileyebilir. Bu nedenle işlem sırasında verilen ve geri alınan sıvı miktarı sürekli izlenir. Uzun dönemde ise rahim içinde yapışıklık gelişmesi bilinmesi gereken bir durumdur; geniş alanların işlem gördüğü girişimlerde bu olasılık artar. Genel anestezi uygulanan durumlarda anesteziye bağlı riskler de değerlendirmenin bir parçasıdır.
İyileşme Süreci Nasıl İlerler?
Polip çıkarılması genellikle yatış gerektirmez; kadın işlemin yapıldığı gün evine gönderilir. Uyutma yöntemi seçilmişse uyanışın tamamlanması ve bulantının geçmesi için birkaç saat serviste beklenir. Taburculuk sırasında refakatçi istenmesinin ve o gün araç kullanılmamasının nedeni de bu ilaçların etkisinin bir süre daha sürmesidir.
Polipin koptuğu yer iyileşirken hafif bir lekelenme görülmesi beklenen bir durumdur ve çoğu kadında birkaç günde, kimilerinde bir hafta içinde kesilir. Bu sırada rahmin kasılmasına bağlı olarak adet öncesindekine benzer bir gerginlik duyulabilir; hekimin yazdığı basit bir ağrı kesici bu hissi giderir. Kanama sürdüğü sürece ped kullanılır, tampon tercih edilmez.
Çoğu kadın ertesi gün olağan düzenine döner; ağır bir iş yapılmıyorsa çalışmaya ara vermek de gerekmez. İlk günlerde yük taşımaktan, ağır spordan ve karnı zorlayan hareketlerden uzak durulur. Ayakta yıkanmakta sakınca yoktur; buna karşılık küvete girmek, hamam ve deniz bir süre ertelenir. Eşle birlikteliğe genellikle bir hafta ara verilmesi istenir. Bunu izleyen adetin birkaç gün erken ya da geç gelmesi de beklenen bir durumdur.
Polip Tekrarlar mı?
Polipin yeniden gelişmesi mümkündür. İşlem, var olan polipi çıkarır ancak rahim iç tabakasının polip geliştirme eğilimini ortadan kaldırmaz. Bu, işlemin yetersiz yapıldığı anlamına gelmez.
Yeniden gelişme olasılığını etkileyen etkenler arasında polipin tabanıyla birlikte çıkarılıp çıkarılmadığı, birden çok polip bulunması, kişinin yaşı ve hormonal durumu sayılabilir. Belirgin fazla kilo ve bazı ilaçların kullanımı da bu süreçte rol oynayabilir. Bu nedenle çıkarma işleminde tabanın da alınmasına özen gösterilir.
Yeniden gelişen poliplerin hepsi şikâyet yaratmaz. Bu nedenle işlem sonrasında belirli aralıklarla ultrason ile izlem önerilebilir. Kanama düzensizliğinin yeniden ortaya çıkması durumunda değerlendirme yapılır. Tekrarlayan polip gelişimi görülen kadınlarda, altta yatan etkenlerin gözden geçirilmesi ve gereğinde hormonal düzenleme yapılması gündeme gelebilir.
İşlemden Sonra Gebelik Planlanabilir mi?
Çocuk sahibi olma isteği, bu girişimin önerilmesindeki gerekçelerden biridir. Rahim içindeki bir polip, embriyonun yerleşeceği zemini bozarak yapay bir engel oluşturabilir; tekrarlayan başarısız tüp bebek denemelerinde de araştırılan başlıklardandır. Polip alındıktan sonra iç yüzey düzelir ve hekimin belirlediği süre beklendiğinde gebelik denemesine geçilebilir.
Polip koparıldıktan sonra geriye kalan sap bölgesi, komşu iç tabakanın üzerini örtmesiyle kapanır. Bu örtülme genellikle tek bir kanamayla tamamlanır; dolayısıyla gebelik girişimlerine bir sonraki döngüden itibaren dönülebileceği söylenir. Birden fazla polip temizlenmişse ya da geniş bir alanda kazıma yapılmışsa bekleme ikinci döngüye uzatılabilir. Karar, çıkış sırasında görülen yüzeyin durumuna göre verilir.
Yardımcı üreme yöntemleri planlanan kadınlarda, işlemin bu sürecin hangi aşamasında yapılacağı ayrıca planlanır. Rahim boşluğunun uygun duruma getirilmesi, embriyonun yerleşmesi açısından değerlendirilen bir konudur. İşlemden sonra rahim içinin yeniden değerlendirilmesi istenebilir; bu, yapışıklık gelişmediğini doğrulamaya yöneliktir. Patoloji sonucunun beklenmesi ve sonuca göre planlamanın yapılması önerilir.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Polip alındıktan sonra görülen kanamanın normal bir adetten ağır seyretmesi beklenmez. Gün geçtikçe hafifleyeceği yerde şiddetlenen, pıhtılı ve durmak bilmeyen bir kanama bu yüzden hekime aktarılır. Bir saat içinde bir pedin baştan sona dolması ölçüsündeki kanamada ise beklenmeden başvurulur.
Girişimden sonraki günlerde ateşin yükselmesi, akıntının sarı yeşil bir renk alması ve keskin bir koku yayması, kasıklardaki ağrının hafifleyeceği yerde artması iltihaba işaret edebilir. Bu bulguların birlikte görülmesi hekime başvurmayı gerektirir. Karnın gerginleşmesi, iştahın kesilmesi ve kusmanın tabloya eklenmesi de aynı biçimde iletilir.
Başın dönmesi, kalbin yerinden fırlayacakmış gibi atması, ayakta duramayacak kadar güçsüz hissetmek ve gözlerin kararması kaybedilen kanın habercisi olabilir; bu belirtilerle vakit yitirilmeden hastaneye gidilir. Aradan aylar geçtikten sonra ortaya çıkan bir başka grup bulgu daha vardır: adetin belirgin biçimde azalması ya da hiç gelmemesi, kasıklardaki sancının şiddetlenmesi ve polip alınmasıyla düzelen ara kanamaların yeniden görülmesi kontrol gerektirir.