Taşma tipi idrar kaçırma, diğer kaçırma türlerine göre daha seyrek görülür ancak farklı bir mekanizmaya dayanır. Bu tipte sorun idrarın tutulamamasından değil, mesanenin boşaltılamamasından kaynaklanır. Sürekli dolu kalan mesaneden idrar taşarak sızar. Böbrekleri etkileyebildiği için ayrı bir dikkat gerektirir. Aşağıda bu tablonun nasıl geliştiği, hangi hastalıklarla ilişkili olduğu ve nasıl saptandığı açıklanmıştır.
Taşma Tipi Kaçırma Nasıl Ortaya Çıkar?
Olağan koşullarda mesane dolar, belirli bir hacme ulaştığında uyarı verir ve boşaltma sırasında içeriğinin tamamına yakınını dışarı atar. Bu döngü düzenli biçimde yinelenir ve mesanede geride çok az idrar kalır.
Taşma tipinde bu döngü bozulur. Mesane her boşaltmada tam olarak boşalmaz; geride belirgin miktarda idrar kalır. Bir sonraki dolum bu artık miktarın üzerine eklenir. Böylece mesanedeki hacim giderek artar ve organ sürekli dolu hale gelir.
Mesane kapasitesinin sınırına ulaştığında içerideki basınç yükselir. Bu basınç, idrar yolunun kapatma gücünü aştığı noktada idrarın sızmasına yol açar. Kayıp, mesanenin boşaltılması sonucu değil, kapasitenin aşılması sonucu gerçekleşir.
Bu nedenle kaçırma sürekli ve damla damla bir nitelik taşır. Kişi genellikle mesanesinin dolu olduğunu fark etmez; çünkü uzun süre aşırı gerilen mesanede doluluk hissi körelmiş olabilir. Bu farkındalık eksikliği, tablonun geç tanınmasına yol açar.
Mesane Neden Tam Boşalmaz?
Bu sorunun yanıtlanması, tablonun yönetiminde belirleyicidir. Kaçırmanın kendisi bir belirtidir; asıl ele alınması gereken, boşaltmayı engelleyen durumdur. Bu nedenle değerlendirme, kaçırmanın miktarından çok altta yatan nedene odaklanır.
Mesanenin tam boşalamamasının iki temel nedeni bulunur. Bu ayrım, tablonun anlaşılması ve değerlendirilmesi açısından belirleyicidir.
Birinci grupta mesane kasının kasılma gücü yetersizdir. Kas, boşaltmayı tamamlayacak güçte ya da sürede kasılamaz. Bu durum genellikle mesaneyi uyaran sinirlerin etkilenmesiyle ortaya çıkar; sinir iletimi azaldığında kasa giden uyarı zayıflar.
İkinci grupta ise mesane kası yeterli güçte kasılır ancak idrarın çıkışında bir engel bulunur. Bu engel, akışa karşı bir direnç oluşturur ve boşaltmanın tamamlanmasını önler. Engel yapısal bir daralma ya da dışarıdan bir bası olabilir.
İki mekanizma bazı kişilerde bir arada bulunur. Uzun süre engel altında kalan mesane, aşırı gerilme nedeniyle kasılma gücünü de yitirebilir. Bu durumda engel ortadan kalksa bile boşaltma tam olarak düzelmeyebilir. Bu nedenle tablonun erken saptanması önem taşır.
Hangi Hastalıklar Bu Duruma Yol Açar?
Taşma tipi kaçırmaya yol açan durumlar, yukarıda anlatılan iki mekanizmaya göre gruplandırılır. Kadınlarda sinir kaynaklı nedenler daha sık öne çıkar.
Bu başlıkta en çok diyabetle karşılaşılır. Kandaki şekerin yıllar boyunca yüksek kalması ince liflerde aşınma bırakır. Torbayı uyaran yollar zedelendiğinde dolduğunu bildiren duyum köreldiği gibi sıkışma gücü de geriler. Süreç sinsi biçimde ilerlediğinden kişi yıllarca durumu sezmeyebilir.
Torbanın dolduğunu bildiren uyarı, omuriliğin en alt ucundaki bir merkezde toplanır. Bu merkez ya da ona giden yollar hasar gördüğünde haber beyne ulaşmaz; torba dolmayı sürdürür ve sonunda kapasitesini aşarak taşar. Omuriliğe yönelik yaralanmalar, alt seviyeye bası yapan ileri derecede bel fıtıkları ve sinir sistemini yavaş yavaş tüketen hastalıklar bu yolu kesebilir. Leğen bölgesinde geçirilmiş geniş ameliyatlar sırasında bu ince sinirlerin zedelenmesi de aynı sonucu doğurabilir.
Engel oluşturan nedenler arasında ileri derecedeki pelvik organ sarkması öne çıkar; sarkan mesane idrar yolunu büker. Büyük myomlar ve yumurtalık kitleleri dışarıdan bası yapabilir. Kabızlık nedeniyle dolu kalan bağırsak da benzer etki yaratır. Ayrıca bazı ilaçlar mesane kasının kasılmasını baskılayarak tabloya katkıda bulunabilir.
Belirtileri Diğer Tiplerden Nasıl Ayrılır?
Taşma tipini diğer kaçırma türlerinden ayıran belirgin özellikler bulunur. Bu özelliklerin bilinmesi, tablonun tanınmasını kolaylaştırır.
Stres tipinde kaçırma yalnızca karın içi basıncın arttığı anlarda görülür; öksürme, hapşırma ya da ağır kaldırma sırasında damla biçiminde sızma olur. Kişi hareketsizken şikâyet yaşanmaz. Taşma tipinde ise kaçırma çabadan bağımsızdır ve dinlenme sırasında da sürer.
Sıkışma tipinde kaçırma öncesinde ani ve şiddetli bir idrar isteği doğar; kaçırılan miktar fazladır. Taşma tipinde bu istek genellikle bulunmaz; kişi çoğu zaman mesanesinin dolu olduğunun farkında değildir.
Taşma tipine özgü ek bulgular vardır. İdrar yapmaya başlamakta gecikme, akımda zayıflama, kesik kesik idrar yapma, boşaltmanın uzun sürmesi ve tam boşalamama hissi bu kapsamdadır. Karın alt bölgesinde dolgunluk ya da baskı duygusu da tarif edilebilir. Bu boşaltma güçlükleri, ayrımda en yol gösterici bulgulardır.
Damla Damla Kaçırma Neyi Gösterir?
Kaçırmanın niteliği, kişinin anlattığı öykünün en değerli bölümlerinden biridir. Kayıp örüntüsünün ayrıntılı biçimde tarif edilmesi, hangi tipin söz konusu olduğuna dair güçlü bir ipucu sunar ve incelemelerin yönünü belirler.
Sürekli ve damla damla süren idrar kaybı, taşma tipinin en tanımlayıcı belirtisidir. Bu örüntü, mekanizmanın doğrudan bir yansımasıdır.
Kayıp, mesanenin boşaltılması sonucu oluşmadığı için ani ve bol miktarda değildir. Kapasitesinin sınırına ulaşmış mesaneden basınç etkisiyle sızan idrar, küçük miktarlarda ve aralıksız biçimde dışarı çıkar. Kişi ped kullanmak zorunda kalabilir.
Bu kaybın gün boyu sürmesi ve gece de devam etmesi ayırt edici bir özelliktir. Stres tipinde gece kaçırma beklenmez. Sıkışma tipinde gece kaçırma görülebilir ancak ataklar halindedir; sürekli değildir.
Sürekli damla biçiminde idrar kaybının başka nedenleri de bulunabilir. İdrar yolları ile vajina arasında oluşan anormal bir bağlantı benzer bir tablo yaratır; bu durum genellikle geçirilmiş ameliyat ya da doğum sonrasında ortaya çıkar. Bu nedenle sürekli kaçırma tarif eden kişilerde bu olasılık da değerlendirilir.
Tanıda Hangi Ölçümler Yapılır?
Değerlendirme ayrıntılı bir öykü ile başlar. Kaçırmanın niteliği, boşaltma güçlükleri, eşlik eden hastalıklar ve kullanılan ilaçlar sorgulanır. Şeker hastalığı, nörolojik hastalık ve geçirilmiş pelvik ameliyat öyküsü ayrıca not edilir.
Bu tabloyu diğer kaçırma biçimlerinden ayıran inceleme, işeme sonrasında geride ne kaldığının saptanmasıdır. Kişi tuvalete gider, hemen ardından karın üzerinden bakılarak torbadaki artık hacim hesaplanır. Zamanlama burada belirleyicidir: aradan dakikalar geçerse böbreklerden gelen yeni idrar sonucu şişirir. İşlem acı vermez ve vücuda hiçbir alet sokulmasını gerektirmez.
Bulunan hacim, önceden saptanmış basamaklara bakılarak okunur. Elli mililitreyi bulmayan sonuçlar çoğu kez sıradan sayılır. Yüz mililitrenin üzerindeki sonuçlar dikkat çeker ve ölçüm yinelenerek pekiştirilir. Bunun epeyce üstüne çıkan hacimler ise taşma biçimini kuvvetle akla getirir.
Ek incelemeler arasında idrar tahlili, kan şekeri ve böbrek işlev testleri yer alır. Böbrek ultrasonu, idrarın geriye kaçıp kaçmadığını değerlendirmek amacıyla istenebilir. Mesane basınç ölçümü, kasılma gücü ile engel arasındaki ayrımı yapmada değerli bilgi sağlar. Nörolojik bir neden düşünüldüğünde ilgili incelemeler de planlanır.
Hangi Belirtiler Gecikmeden Değerlendirme Gerektirir?
Taşma tipi kaçırma, böbrekleri etkileyebilme olasılığı nedeniyle diğer tiplere göre daha yakın bir dikkat gerektirir. Bu nedenle bazı bulgular vakit geçirmeden ele alınmalıdır.
İdrar yapamama durumu ivedi başvuru gerektirir. Mesanenin tümüyle boşaltılamaması, basıncın hızla yükselmesine ve böbreklerin etkilenmesine yol açabilir. Karın alt bölgesinde belirgin şişkinlik ve baskı duygusu bu tabloya eşlik edebilir.
İdrar akımında belirgin zayıflama, kesik kesik idrar yapma, boşaltmanın uzun sürmesi ve sürekli damla biçiminde kaçırma değerlendirilmesi gereken bulgulardır. Yılda birkaç kez tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu da önemli bir uyarı işaretidir.
Taşma biçiminde kaçırmanın iki ayrı acil ucu vardır. Birincisi yukarı yöndedir: sürekli dolu kalan torbadaki idrar böbreklere geri kaçabilir. Belin yanında zonklayan ağrı, yükselen ateş, üşüme ve kusma bu yönde ilerlemeyi düşündürür. İkincisi ise omurilik kaynaklıdır; yakınmanın günler yerine saatler içinde oturması, bacaklarda derman kesilmesi, uyuşma ya da oturulan bölgede hissin körelmesi eşlik ediyorsa bu tablo hemen ele alınır. Diyabeti bulunanlarda ise yakınma hafif görünse bile araştırılması ayrıca önem taşır.
Bu tabloda öncelik, mesanenin güvenli biçimde boşaltılmasının sağlanmasıdır. Böbreklerin korunması bu nedenle değerlendirmenin merkezinde yer alır. Altta yatan neden belirlendikten sonra izlenecek yol buna göre planlanır; sinir kaynaklı tablolarla engel oluşturan durumlarda yaklaşım farklılaşır. Düzenli takip, tablonun seyrinin izlenmesi açısından önem taşır.
