Pelvik organ sarkmasında uygulanan ameliyatsız yöntemlerin başında, vajina içine yerleştirilen destek halkası gelir. Pesser olarak adlandırılan bu araç, sarkan bölümü yukarıda tutarak şikâyetleri hafifletmeyi amaçlar. Ameliyat gerektirmemesi ve gerektiğinde çıkarılabilmesi, birçok kadın için değerlendirilebilir bir seçenek olmasını sağlar. Aşağıda bu uygulamanın nasıl çalıştığı, kimlerde tercih edildiği ve nasıl bakım gerektirdiği açıklanmıştır.
Pesser Nedir, Nasıl Etki Eder?
Pesser, vajina içine yerleştirilen ve pelvik organlara destek sağlayan bir araçtır. Genellikle silikon gibi esnek ve vücut için uygun kabul edilen malzemelerden yapılır. Halka, kap, küp ve çubuk gibi farklı biçimlerde bulunur; her biri farklı sarkma türleri ve derecelerine yönelik tasarlanmıştır.
Etki mekanizması mekaniktir. Yerleştirilen araç, leğen kemiğinin içindeki boşlukta konumlanarak sarkan yapıları yukarıda tutar. Vajina duvarlarına dayanan yüzeyi sayesinde kendi yerinde kalır ve organların aşağı inmesini engeller. Böylece dolgunluk ve aşağı baskı hissi hafifler.
Sağlanan etki, sarkmayı kalıcı olarak düzeltmez; araç yerinde durduğu sürece devam eder. Çıkarıldığında sarkma önceki durumuna geri döner. Bu nedenle uygulama, dokuyu onaran değil, şikâyetleri yöneten bir yaklaşım olarak ele alınır. Buna karşılık pelvik taban egzersizleriyle birlikte sürdürüldüğünde tabloya ek katkı sağlanabilir.
Uygulamanın idrar şikâyetleri üzerinde de etkisi olabilir. Sarkan bölümün yukarı alınması, idrar kanalının katlanmasını ortadan kaldırarak boşaltmayı kolaylaştırabilir. Bazı biçimlerde idrar kanalının altına ek destek veren bir çıkıntı bulunur; bu tasarım, sarkmaya idrar kaçırmanın da eşlik ettiği durumlarda değerlendirilir. Hangi biçimin uygun olduğu, sarkmanın türü ve eşlik eden şikâyetler göz önünde bulundurularak belirlenir.
Hangi Durumlarda Tercih Edilir?
Halka, vajina içine yerleştirilen ve sarkan organı mekanik olarak destekleyen bir cisimdir; hiçbir kesi ya da anestezi gerektirmez. Bu özelliği nedeniyle ameliyat düşünülemeyen kadınlarda ilk sırada değerlendirilir. Ameliyatı zorlaştıran kalp ve akciğer hastalıkları, kanama eğilimi, ileri yaşa eşlik eden kırılganlık bu kapsama girer. Ayrıca gebelik planlayan, ameliyatı ileri bir tarihe ertelemek isteyen ya da cerrahiyi hiç düşünmeyen kadınlarda da halka, şikâyetleri günlük yaşamı aksatmayacak düzeye indirmek amacıyla kullanılabilir.
Ameliyat olmak istemeyen ya da ameliyatı erteleyen kişilerde de tercih edilir. Gebelik planı bulunan kadınlarda cerrahi onarımın gebelik sonrasına bırakılması istenebilir; bu dönemde pesser geçici bir çözüm sağlar. Ameliyat sırası bekleyen kişilerde de bu süre boyunca kullanılabilir.
Cerrahi öncesinde tanısal amaçla kullanıldığı durumlar da vardır. Sarkma yukarı itildiğinde ortaya çıkan gizli idrar kaçırmanın belirlenmesi bu amaçlardan biridir. Ayrıca sarkma düzeltildiğinde şikâyetlerin gerçekten geçip geçmeyeceğinin görülmesi, ameliyat kararına katkı sağlayabilir. İleri sarkmalarda ameliyat öncesinde doku tahrişinin iyileştirilmesi amacıyla da kullanılabilir. Uygunluk değerlendirmesi hekim tarafından yapılır.
Buna karşılık bazı durumlarda bu yöntem uygun görülmez. Aktif vajinal enfeksiyon bulunması, bölgede açık yara ya da ileri derecede doku incelmesi olması başlangıcın ertelenmesini gerektirir. Nedeni araştırılmamış kanama varlığında önce bu durumun incelenmesi beklenir. Kontrollere düzenli gelemeyecek ya da bakım gereksinimini karşılayamayacak kişilerde de uygulama dikkatle değerlendirilir; çünkü izlemsiz kullanım sorun yaratabilir.
Yerleştirme İşlemi Nasıl Yapılır?
Yerleştirme, poliklinik koşullarında yapılan ve genellikle kısa süren bir işlemdir. Anestezi gerektirmez. Kişiden önce mesanesini boşaltması istenir. Muayene masasında uygun pozisyonda yerleştirildikten sonra jinekolojik muayene yapılır ve vajina ölçüleri değerlendirilir.
Seçilen pesser, kayganlaştırıcı yardımıyla katlanarak ya da uygun biçimde tutularak vajina içine yerleştirilir. Rahim ağzının ya da vajina kubbesinin arkasına konumlandırılması hedeflenir. Yerleştirme sırasında hafif bir rahatsızlık duyulabilir; belirgin ağrı beklenen bir durum değildir ve bildirilmesi gerekir.
Yerleştirmenin ardından uygunluk denetlenir. Kişiden ıkınması istenerek pesserin yerinde kalıp kalmadığı görülür. Ardından ayağa kalkması, yürümesi ve mesanesini boşaltması istenir. Bu denemeler sırasında araç düşmüyorsa ve rahatsızlık vermiyorsa uygun kabul edilir. İdrar yapabilmesi ayrıca değerlendirilir; pesserin idrar kanalını fazla sıkıştırması boşaltmayı güçleştirebilir. Kişinin aracı kendi başına çıkarıp takması planlanıyorsa bu teknik de aynı görüşmede öğretilir.
Uygun Ölçü Nasıl Belirlenir?
Ölçü belirleme, deneme yoluyla yapılan bir süreçtir. Muayenede vajina uzunluğu ve genişliği değerlendirilerek bir başlangıç ölçüsü seçilir. Bu ölçü yerleştirilir ve uygunluğu denenir; gerekirse bir üst ya da alt ölçüye geçilir. İlk denemede uygun ölçünün bulunamaması olağandır.
Uygun ölçü, iki koşulu birlikte sağlayan ölçüdür. Araç ıkınma ve hareket sırasında düşmeyecek kadar yerinde durmalı, aynı zamanda basınç ve ağrı yaratmayacak kadar rahat olmalıdır. Gereğinden büyük bir ölçü dokuda basıya ve yaraya yol açabilir; küçük bir ölçü ise yerinde kalmaz ve destek sağlamaz.
Ölçü belirlendikten sonra kişinin birkaç gün ya da bir hafta kullanması istenir ve ardından erken bir kontrol planlanır. Bu kontrolde şikâyetlerin durumu, aracın yerinde olup olmadığı ve dokuda bası bulgusu bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Gerekirse ölçü ya da biçim değiştirilir. Zaman içinde kilo değişimi, menopoza bağlı doku değişiklikleri ve sarkmanın ilerlemesi nedeniyle ölçünün yeniden gözden geçirilmesi gerekebilir.
Bakımı ve Temizliği Nasıl Yapılır?
Bakım düzeni, kullanılan pesserin türüne ve kişinin aracı kendi başına çıkarıp takabilmesine göre değişir. Kendi başına uygulayabilen kişilerde, aracın belirli aralıklarla çıkarılıp yıkanması ve yeniden yerleştirilmesi önerilir. Bu aralık haftada bir ya da birkaç haftada bir olabilir; kişiye göre belirlenir.
Temizlik için ılık su ve yumuşak sabun yeterlidir. Kaynatma, sert kimyasallar ve aşındırıcı ürünler kullanılmaz; bunlar malzemenin yapısını bozabilir. Yıkandıktan sonra iyice durulanır ve kurutulur. Yerleştirme öncesinde ve sonrasında ellerin yıkanması esastır.
Kendi başına uygulayamayan kişilerde bakım, kontrol muayeneleri sırasında hekim tarafından yapılır. Bu durumda araç muayenede çıkarılır, temizlenir, doku değerlendirilir ve yeniden yerleştirilir. Menopoz dönemindeki kişilerde doku incelmesi nedeniyle bölgesel östrojen uygulaması önerilebilir; bu uygulama dokunun korunmasına ve bası yarası gelişme olasılığının azaltılmasına katkı sağlar. Kayganlaştırıcı kullanımı yerleştirmeyi kolaylaştırır. Kullanılan ürünler hekim önerisi doğrultusunda seçilmelidir.
Cinsel ilişki sırasında aracın çıkarılıp çıkarılmayacağı kullanılan biçime göre değişir. Bazı türler yerinde bırakılabilirken bazılarının çıkarılması gerekir; bu bilgi yerleştirme sırasında ayrıca belirtilir. Aracın uzun süre çıkarılmadan bırakılması, dokuda basıya ve akıntı artışına yol açabileceği için önerilen bakım aralığına uyulması istenir.
Ne Sıklıkla Kontrol Gerekir?
İlk kontrol, yerleştirmeden kısa süre sonra planlanır; genellikle bir ila iki hafta içinde yapılır. Bu erken kontrolde ölçünün uygunluğu, şikâyetlerdeki değişiklik ve dokuda bası bulgusu olup olmadığı değerlendirilir. Gerekirse bu aşamada ölçü ya da biçim değiştirilir.
Uyum sağlandıktan sonra kontroller belirli aralıklarla sürdürülür. Aracını kendi başına çıkarıp takabilen kişilerde kontroller daha seyrek planlanabilir; genellikle altı ayda bir yapılan bir izlem düzeni yeterli görülür. Kendi başına uygulayamayan kişilerde ise aralık daha kısa tutulur ve üç ayda bir kontrol önerilebilir.
Kontrol muayenesinde araç çıkarılır, vajina duvarları ayrıntılı biçimde incelenir ve bası bulgusu, tahriş ya da yara bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Doku sağlıklıysa araç temizlenip yeniden yerleştirilir. Yara saptanan durumlarda kullanıma bir süre ara verilerek dokunun iyileşmesi beklenir. Kontrollerin aksatılmaması önemlidir; uzun süre kontrolsüz kalan pesser, dokuda ciddi sorunlara yol açabilir. İzlem düzeni hekim tarafından belirlenir.
Kontroller arasında da kişinin kendi gözlemi önem taşır. Aracın rahat hissedilip hissedilmediği, akıntıda değişiklik olup olmadığı ve idrar ile bağırsak boşaltmanın nasıl gittiği izlenir. Herhangi bir değişiklik fark edildiğinde planlanan kontrol tarihi beklenmeden başvurulması önerilir. Bu düzen sürdürüldüğünde pesser, uzun yıllar boyunca güvenle kullanılabilen bir seçenek olarak değerlendirilir.
Hangi Şikâyetler Hekime Başvurmayı Gerektirir?
Vajinada ağrı, baskı hissinin artması ya da rahatsızlık duygusunun ortaya çıkması kontrol gerektiren durumlardır. Bu bulgular ölçünün uygun olmadığını ya da dokuda bası geliştiğini düşündürebilir. Aracın rahat hissedilmediği her durumda değerlendirme yapılması uygun olur.
Kanama ya da lekelenme görülmesi durumunda gecikmeden başvurulmalıdır. Bu bulgu, dokuda bası yarası gelişmiş olabileceğini gösterebilir. Kötü kokulu, renk değiştirmiş ya da miktarı artmış akıntı da enfeksiyon açısından değerlendirme gerektirir.
İdrar yapmada zorlanma, akımın zayıflaması, mesanenin boşalmadığı hissi ya da idrar yapamama gecikmeden başvuru gerektiren durumlardır. Bağırsak boşaltmada yeni başlayan zorlanma da benzer biçimde ele alınır. Aracın yerinden oynaması, dışarı çıkması ya da çıkarılamaması durumunda hekime başvurulmalı, zorlayarak çıkarılmaya çalışılmamalıdır. Ateş, alt karında yaygın ağrı ve genel durumda bozulma vakit kaybetmeden değerlendirme gerektirir.