Gebelik öncesi danışmanlık, çocuk sahibi olmayı planlayan kişilerin gebelik oluşmadan önce değerlendirildiği bir görüşmedir. Amaç, gebeliği etkileyebilecek durumları önceden gözden geçirmek ve gerekli düzenlemeleri zamanında yapmaktır. Bebeğin organlarının oluştuğu ilk haftalar çoğu zaman gebeliğin fark edilmesinden önce yaşandığı için, bu dönemin hazırlıklı karşılanması önem taşır. Aşağıda görüşmenin kapsamı, istenen incelemeler ve konuşulan başlıklar genel çerçevesiyle anlatılmıştır.
Gebelik Öncesi Danışmanlık Ne Zaman Alınmalı?
Görüşme için uygun zaman, gebelik denemelerine başlanmadan yaklaşık üç ay öncesidir. Bu aralık, saptanan eksikliklerin giderilmesi, gerekli aşıların tamamlanması ve kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi için gereken süreyi karşılar. Daha kısa bir süre kalmışsa görüşme yine yapılır; hazırlık basamakları koşullara göre düzenlenir.
Bilinen bir hastalığı olan kişilerde daha erken başvurulması uygun olur. Şeker hastalığı, tansiyon yüksekliği, tiroid hastalıkları, sara ve bağışıklık sistemini ilgilendiren durumlarda hazırlık süreci uzayabilir. İlaç değişikliği gerekiyorsa yeni düzenin oturması için zaman tanınması gerekir.
Daha önce gebelik kaybı, erken doğum ya da bebekte yapısal bir farklılık yaşanmış kişilerde görüşme ayrı bir önem taşır. Geçmiş gebeliğe ait kayıtların incelenmesi, bu kez izlenecek yolun belirlenmesine katkı sağlar. Aile içinde kalıtsal bir hastalık bulunduğunda da erken değerlendirme istenir.
Herhangi bir hastalığı bulunmayan kişilerin de bu görüşmeden yararlanması beklenir. Sağlıklı görünen bir kişide de bağışıklık durumu, kansızlık ya da vitamin eksikliği gibi kolayca düzeltilebilen bulgular saptanabilir.
Hangi Tetkikler İstenir?
Kan sayımı, gebelik öncesinde bakılan temel tahlillerden biridir. Bu inceleme kansızlık bulunup bulunmadığını gösterir. Demir eksikliği saptanırsa gebelik öncesinde giderilmesi istenir; böylece gebelik sürecine daha uygun bir zeminle girilmiş olur.
Kan grubu ve Rh uygunluğu kaydedilir. Kadının Rh negatif olduğu durumlarda gebelik boyunca izlenecek yolun baştan bilinmesi gerekir. Tiroid işlevlerini gösteren tahliller, açlık kan şekeri ve idrar incelemesi de sık istenen tetkikler arasındadır.
Bulaşıcı hastalıklara karşı bağışıklık durumu araştırılır. Kızamıkçık, suçiçeği, hepatit B ve hepatit C ile ilgili incelemeler bu grupta yer alır. Sonuçlar, aşı gerekip gerekmediğini belirlemek için kullanılır. Ayrıca rahim ağzı taramasının güncel olup olmadığına bakılır.
Ailede kalıtsal kan hastalığı öyküsü varsa buna yönelik taşıyıcılık incelemesi istenebilir. Akraba evliliği bulunan çiftlerde genetik danışmanlık gündeme gelir. İstenen tetkiklerin kapsamı kişiden kişiye değişir; öyküde saptanan başlıklara göre genişletilir ya da daraltılır.
Folik Asit Ne Zaman Başlanmalı?
Folik asit, bebeğin sinir sistemini oluşturan yapının kapanma sürecinde rol alan bir vitamindir. Bu kapanma gebeliğin ilk haftalarında tamamlanır. Söz konusu dönem çoğu kişide gebeliğin henüz anlaşılmadığı zamana denk geldiği için, takviyenin gebelik öncesinde başlatılması istenir.
Genel öneri, gebelik denemelerine başlamadan yaklaşık bir ay önce kullanıma geçilmesidir. Kullanımın gebeliğin ilk üç ayı boyunca sürdürülmesi beklenir. Günlük miktar hekim tarafından belirlenir ve kişiye göre değişebilir.
Bazı durumlarda daha yüksek miktar istenir. Daha önce sinir sistemi kapanma kusuru olan bir bebek doğurmuş kişiler, bazı ilaçları kullananlar ve belirli hastalıkları bulunanlar bu gruba girer. Miktarın kendi kararıyla artırılması uygun görülmez.
Folik asit dışında başka takviyelerin gerekip gerekmediği tahlil sonuçlarına göre belirlenir. D vitamini düzeyinin düşük bulunması yaygındır ve destek verilmesi gündeme gelebilir. İyot içeriği ve demir gereksinimi de bu görüşmede ele alınan başlıklar arasındadır.
Kronik Hastalıklar Gebelik Öncesinde Nasıl Değerlendirilir?
Şeker hastalığı bulunan kişilerde kan şekeri düzeninin gebelik öncesinde oturmuş olması beklenir. Uzun dönemli şeker kontrolünü gösteren tahlilin uygun aralıkta bulunması istenir. Bu hazırlık, gebeliğin ilk haftalarındaki gelişim süreci açısından önem taşır.
Tansiyon yüksekliği bulunan kişilerde kullanılan ilaçların gebelikte kullanıma uygun olup olmadığı gözden geçirilir. Bazı ilaç grupları gebelik döneminde tercih edilmez ve değiştirilmesi gerekir. Değişikliğin gebelik oluşmadan yapılması, sürecin daha düzenli ilerlemesini sağlar.
Tiroid hastalıklarında hormon düzeylerinin uygun aralıkta tutulması istenir. Gebelikte tiroid hormonu gereksinimi artabildiği için takibin sıklaştırılması gündeme gelir. Sara hastalığı bulunan kişilerde ilaç seçimi ilgili uzmanla birlikte gözden geçirilir.
Bağışıklık sistemini ilgilendiren hastalıklarda hastalığın etkin olmadığı bir dönemde gebelik planlanması istenebilir. Bu değerlendirme ilgili bölümle birlikte yürütülür. Amaç, hem gebelik sürecinin hem de var olan hastalığın birbirini olumsuz etkilemeden yönetilmesidir.
Kullanılan İlaçlar Gözden Geçirilir mi?
Görüşmede kullanılan tüm ilaçların adı ve dozu kaydedilir. Bu liste yalnızca reçeteli ilaçlarla sınırlı tutulmaz. Ağrı kesiciler, cilt bakımı için kullanılan ürünler, bitkisel karışımlar ve vitamin takviyeleri de sorulur; bazılarının gebelikte kullanımı önerilmez.
Bazı ilaçların gebelik döneminde kullanımı uygun görülmez ve alternatifiyle değiştirilir. Bu değişiklik hekim kararıyla yapılır. İlacın kişinin kendi kararıyla bırakılması, altta yatan hastalığın kontrolden çıkmasına yol açabileceği için önerilmez.
Bazı ilaçların bırakılmasından sonra vücuttan tamamen uzaklaşması için belirli bir süre beklenmesi istenir. Bu bekleme süresi ilaca göre değişir. Cilt hastalıklarında kullanılan bazı ilaçlar bu grupta yer alır ve gebelik planı öncesinde ayrıca konuşulur.
Aşılar Gebelik Öncesinde Nasıl Planlanır?
Bağışıklık taramasında kızamıkçığa karşı koruma bulunmadığı görülürse aşı yapılması istenir. Bu aşı canlı içerikli olduğu için gebelikte uygulanmaz. Aşı sonrasında belirli bir süre gebelikten korunulması önerilir; bekleme süresi hekim tarafından bildirilir.
Suçiçeği geçirmemiş ve bağışıklığı bulunmayan kişilerde de benzer bir plan izlenir. Bu aşı da gebelik öncesinde tamamlanması istenen aşılar arasındadır. Hepatit B taşıyıcılığı ya da bağışıklığı bulunmayan kişilerde aşı şeması başlatılabilir.
Tetanoz koruması gözden geçirilir ve gerekiyorsa güncellenir. Grip aşısı gebelik döneminde de uygulanabilen aşılar arasındadır; mevsime göre planlanır. Aşıların hangi sırayla ve hangi aralıkla yapılacağı bağışıklık sonuçlarına göre belirlenir.
Yaşam Düzeninde Nelere Dikkat Edilmeli?
Sigaranın gebelik öncesinde bırakılması istenen alışkanlıkların başında gelir. Sigara kullanımı gebelik oluşma süresini uzatabildiği gibi gebelik seyrini de etkileyebilir. Pasif olarak dumana maruz kalmanın azaltılması da önerilir. Alkol tüketiminin gebelik planı döneminde bırakılması beklenir.
Vücut ağırlığının uygun aralığa yaklaştırılması gündeme gelir. Hem fazla kilo hem de aşırı zayıflık adet düzenini ve yumurtlamayı etkileyebilir. Kilo düzenlemesinin gebelik öncesinde yapılması, gebelik sırasında yapılacak katı kısıtlamalardan daha uygun görülür.
Beslenmede çeşitliliğin sağlanması önerilir. Çiğ ya da az pişmiş et, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve iyi yıkanmamış çiğ sebzelerden uzak durulması istenir. Kafein tüketiminin makul düzeyde tutulması konuşulan başlıklar arasındadır.
Düzenli ve orta şiddette fiziksel etkinlik önerilir. Çalışma ortamında kimyasal maddelere, ışına ya da ağır kaldırmaya maruz kalınıyorsa bu durum ayrıca değerlendirilir. Diş bakımının gebelik öncesinde tamamlanması da sık verilen önerilerdendir.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Adet düzeninde belirgin bozukluk bulunan, adetleri seyrek gelen ya da hiç gelmeyen kişilerin gebelik planlamadan önce değerlendirilmesi uygun olur. Yumurtlamayla ilgili bir sorun varsa bunun önceden ortaya konması süreci kısaltır.
Daha önce iki ya da daha fazla gebelik kaybı yaşamış kişilerde yeni bir gebelik planlanmadan önce inceleme önerilir. Erken doğum, gebelik zehirlenmesi ya da rahim içinde gelişme geriliği öyküsü bulunanlarda da benzer bir değerlendirme yapılır.
Ailede kalıtsal hastalık öyküsü bulunması, akraba evliliği ve daha önce bebekte yapısal bir farklılık saptanmış olması genetik danışmanlık gerektiren durumlardır. Kırk yaş üzerinde gebelik planlayan kişilerde de görüşmenin kapsamı genişletilir.
Bir yıl boyunca korunmasız ilişkiye rağmen gebelik oluşmamışsa bu durum ayrıca ele alınır; kadının yaşı otuz beşin üzerindeyse altı ay sonunda başvurulması önerilir. Karın ağrısı, alışılmadık kanama ya da ilişki sırasında ağrı gibi şikâyetler bulunuyorsa bunların gebelik planından önce incelenmesi uygun olur.