İdrar Kaçırmada İlaç Tedavisi

İdrar kaçırma şikâyetinde izlenen yol, kaçırmanın tipine göre değişir. Bazı tablolarda egzersiz ve yaşam düzeni düzenlemeleri yeterli olurken, bazılarında bu yaklaşımlara ilaç tedavisinin eklenmesi gündeme gelir. İlaçlar tek başına uygulanan bir çözüm değil, davranışsal yöntemleri destekleyen bir bileşen olarak değerlendirilir. Aşağıda bu tedavinin hangi durumlarda kullanıldığı, nasıl etki ettiği ve nelerin izlendiği genel hatlarıyla açıklanmıştır.

İdrar Kaçırmada İlaç Tedavisi Hangi Tiplerde Kullanılır?

İdrar kaçırma temel olarak üç başlıkta ele alınır. Stres tipinde kaçırma öksürme, hapşırma ve ağırlık kaldırma gibi karın içi basıncı yükselten anlarda olur. Sıkışma tipinde ani ve engellenemeyen bir tuvalete gitme isteği vardır. Karışık tipte ise bu iki tablo bir arada bulunur. İlaç tedavisinin yeri her birinde farklıdır.

İlaç tedavisi en belirgin biçimde sıkışma tipi kaçırmada ve aşırı aktif mesane tablosunda kullanılır. Bu tablolarda mesane kasının dolum sırasında istemsiz kasılması söz konusudur ve ilaçlar doğrudan bu mekanizmaya yöneliktir. Karışık tipte, sıkışma bileşeni ön plandaysa yine bu grup ilaçlar gündeme gelebilir.

Stres tipi kaçırmada ilaç tedavisinin yeri sınırlıdır. Bu tabloda temel yaklaşım pelvik taban kas egzersizleri, yaşam düzeni düzenlemeleri ve gerektiğinde cerrahi seçeneklerdir. Menopoz dönemindeki doku incelmesine yönelik bölgesel uygulamalar destekleyici olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle tedaviye başlamadan önce kaçırmanın tipinin belirlenmesi belirleyici bir adımdır.

İlaçlar Mesane Üzerinde Nasıl Etki Eder?

Mesane duvarındaki kas, dolum sırasında gevşek kalıp idrarı depolar ve boşaltma sırasında kasılır. Bu düzen sinir sisteminden gelen uyarılarla yönetilir. Aşırı aktif mesanede dolum evresinde istemsiz kasılmalar ortaya çıkar; ilaçların hedefi bu kasılmaların şiddetini ve sıklığını azaltmaktır.

Bir grup ilaç, mesane kasının kasılmasını sağlayan sinir iletisini bloke ederek etki gösterir. Bu etki mesanenin dolum sırasında daha gevşek kalmasını sağlar, depolama kapasitesini artırır ve sıkışma hissinin ortaya çıktığı eşiği yükseltir. Bu grup, uzun yıllardır kullanılan ve en yaygın bilinen seçenektir.

Bir başka grup ise mesane duvarındaki gevşemeyi sağlayan alıcıları uyararak etki eder. Bu grubun etki biçimi farklı olduğu için yan etki profili de değişir; özellikle ağız kuruluğu ve kabızlık gibi etkiler daha az bildirilmiştir. Menopoz dönemindeki kişilerde bölgesel östrojen uygulamaları, idrar kanalı ve mesane çevresindeki dokunun beslenmesini destekleyerek katkı sağlayabilir. Hangi etken madde grubunun uygun olduğu hekim değerlendirmesiyle belirlenir.

Tedaviye Başlamadan Önce Hangi Değerlendirmeler Yapılır?

İlaç yazılmadan önce tablonun ayrıntılı biçimde tanınması gerekir. Sıkışma hissinin ne sıklıkla geldiği, tuvalete yetişilip yetişilemediği, gece kaç kez kalkıldığı ve günlük sıvı tüketiminin ne kadar olduğu ayrı ayrı sorulur; çoğu zaman birkaç günlük mesane günlüğü tutulması istenir. Halen kullanılan tüm ilaçların, bitkisel destekler dahil, eksiksiz bildirilmesi bu aşamanın en kritik başlığıdır.

Jinekolojik muayenede pelvik taban desteği, sarkma bulunup bulunmadığı ve doku durumu değerlendirilir. İdrar tahlili, enfeksiyonun şikâyeti taklit edip etmediğini ayırmak için istenir; enfeksiyon varlığında önce bu tedavi edilir. İdrar sonrası mesanede kalan miktarın ölçülmesi boşaltma sorununu dışlar; bu ölçüm, ilaç başlanması açısından belirleyicidir çünkü boşaltma güçlüğü bulunan kişilerde bazı ilaç grupları uygun olmayabilir.

Birkaç gün tutulan mesane günlüğü, tedaviye başlanmadan önce bir başlangıç kaydı oluşturur. Bu kayıt sayesinde tedavi sonrasında sağlanan değişiklik ölçülebilir hale gelir. Dar açılı göz tansiyonu, mide ve bağırsak hareketlerini ilgilendiren hastalıklar, ileri derecede kabızlık ve zihinsel işlevleri etkileyen tablolar sorgulanır; bu durumlar bazı ilaç gruplarının kullanımını sınırlar. Gebelik ve emzirme durumu da değerlendirmeye katılır.

Etki Ne Zaman Ortaya Çıkar?

Bu grup ilaçlar mesane kasının aşırı çalışan kasılma refleksini yatıştırarak işlev görür ve bu yatışma yavaş yerleşir. İlk fark edilir değişiklik çoğunlukla bir iki hafta içinde, sıkışma hissinin biraz daha bastırılabilir hale gelmesiyle kendini gösterir. Tablonun oturması dört ila sekiz haftaya yayılabilir. Bu yüzden ilk günlerde bir farklılık görülmemesi ilacın işe yaramadığı anlamına gelmez; ilacın kendi kararıyla bırakılması yerine, süre dolmadan yapılan bir kontrolde durumun gözden geçirilmesi daha uygun olur.

İlacın işe yarayıp yaramadığı, hafızada kalan genel bir izlenimle değil sayılarla değerlendirilir. Bakılan başlıklar arasında gündüz kaç kez tuvalete gidildiği, sıkışmanın bastırılabilir düzeye inip inmediği, kaç kez kaçırma yaşandığı ve gece kaç kez uyanıldığı bulunur. Bu nedenle tedavinin başında ve birkaç hafta sonra üçer günlük kayıt tutulması istenir. Dozun yükseltilmesi, düşürülmesi ya da başka bir etken maddeye geçilmesi kararı büyük ölçüde bu iki kaydın karşılaştırılmasıyla verilir.

İlaç tedavisinin tek başına uygulanması genellikle yeterli görülmez. Mesane eğitimi, sıvı düzeninin düzenlenmesi, kafein ve alkol tüketiminin azaltılması ve pelvik taban kas egzersizleri tedaviyle birlikte sürdürüldüğünde elde edilen değişiklik belirginleşir. Bu nedenle ilaç, davranışsal yöntemlerin yerine geçen değil, onları tamamlayan bir bileşen olarak ele alınır.

Hangi Yan Etkiler Görülebilir?

Mesane kasılmasını bloke eden grupta en sık bildirilen etki ağız kuruluğudur. Bu durum çoğu kişide hafif düzeydedir ve sık su yudumlamak, şekersiz sakız kullanmak gibi basit önlemlerle yönetilebilir. Kabızlık ikinci sırada gelir; lifli beslenme ve yeterli sıvı alımı bu etkinin azaltılmasına katkı sağlar.

Bulanık görme, göz kuruluğu, baş dönmesi ve uyku hali bildirilen diğer etkilerdir. İleri yaştaki kişilerde zihinsel bulanıklık, unutkanlık ve dikkat dağınıklığı ortaya çıkabilir; bu nedenle bu yaş grubunda ilaç seçimi ve dozu ayrıca değerlendirilir. Kalp ritminde hızlanma da izlenen bir başka etkidir.

Mesane duvarındaki gevşemeyi destekleyen grupta ağız kuruluğu ve kabızlık daha az bildirilmiştir. Buna karşılık bu grupta kan basıncında yükselme görülebildiği için tansiyon takibi önerilir. Her iki grupta da mesanenin yeterince boşalamaması olasılığı bulunur; idrar akımının zayıflaması, boşaltmanın uzaması ve dolgunluk hissi bu durumu düşündürür. Yan etkilerin çoğu doz ayarlamasıyla ya da farklı bir etken maddeye geçilmesiyle yönetilebilir; bu kararlar hekim değerlendirmesiyle verilir.

İlaç Ne Kadar Süre Kullanılır?

Kullanım süresi kişiden kişiye değişir ve baştan belirlenen sabit bir süre yoktur. Genellikle en az sekiz ila on iki haftalık bir dönem sonunda yanıt değerlendirilir. Bu değerlendirmede mesane günlüğü kayıtları, şikâyetlerdeki değişiklik ve yaşanan yan etkiler birlikte gözden geçirilir.

Yanıt alınan kişilerde tedavi bir süre daha sürdürülür. Bu dönemde davranışsal yöntemlerin sürdürülmesi önem taşır; çünkü elde edilen kazanımın korunması büyük ölçüde bu alışkanlıklara bağlıdır. Belirli aralıklarla ilacın azaltılması ya da geçici olarak kesilerek şikâyetlerin ne düzeyde olduğunun görülmesi değerlendirilebilir.

Bazı kişilerde şikâyetler ilaç kesildikten sonra geri döner ve uzun süreli kullanım gündeme gelir. Böyle durumlarda düzenli kontrol yapılması, yan etkilerin izlenmesi ve özellikle ileri yaşta zihinsel işlevlerin gözden geçirilmesi önerilir. İlacın kendiliğinden bırakılması ya da dozunun değiştirilmesi uygun bir yaklaşım değildir; bu kararlar hekimle birlikte verilir.

İlaçla Yanıt Alınamazsa Hangi Seçenekler Değerlendirilir?

Yeterli yanıt alınamadığında ilk adım, tanının yeniden gözden geçirilmesidir. Kaçırmanın tipi doğru belirlenmiş mi, eşlik eden bir enfeksiyon, sarkma ya da boşaltma sorunu var mı, ilaç düzenli kullanılmış mı gibi sorular yanıtlanır. Davranışsal yöntemlerin gerçekten uygulanıp uygulanmadığı da bu aşamada değerlendirilir.

Farklı bir etken madde grubuna geçilmesi sık başvurulan bir adımdır. Bir gruba yanıt vermeyen kişide diğer grubun etkili olabildiği bildirilmiştir. İki grubun birlikte kullanılması seçilmiş durumlarda değerlendirilebilir. Doz ayarlaması da bu aşamada gündeme gelen bir seçenektir.

İlaç tedavilerinden yarar görülmeyen kişilerde ileri basamak yaklaşımlar değerlendirilir. Mesane duvarına yapılan botulinum toksin enjeksiyonu, tibial sinir uyarımı ve kalıcı sinir uyarımı sistemleri bu kapsamda ele alınan yöntemlerdir. Stres tipi kaçırmanın ön planda olduğu tablolarda cerrahi seçenekler gündeme gelir. Hangi yolun izleneceği, muayene bulguları, şikâyetlerin niteliği ve kişinin genel sağlık durumu değerlendirilerek hekim tarafından belirlenir.

Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?

İlaç kullanımı sırasında idrar yapamama, mesanede belirgin dolgunluk hissiyle birlikte az miktarda idrar çıkarma ya da idrar akımının belirgin biçimde zayıflaması durumunda gecikmeden başvurulması gerekir. Bu bulgular mesanenin boşalamadığını gösterebilir.

Ani başlayan göz ağrısı, görmede bulanıklık, gözde kızarıklık ve baş ağrısı gecikmeden değerlendirme gerektiren belirtilerdir. Kalp çarpıntısı, düzensiz kalp atımı, belirgin tansiyon yüksekliği ve bayılma hissi de benzer biçimde ele alınır. İleri derecede kabızlık ve karında şişkinlik ile birlikte gaz çıkaramama da başvuru gerektirir.

Zihinsel bulanıklık, belirgin unutkanlık ve gün içinde aşırı uyku hali özellikle ileri yaştaki kişilerde bildirilmesi gereken durumlardır. İdrarda yanma, ateş, bel ağrısı ve idrarda kan görülmesi enfeksiyon açısından değerlendirme gerektirir. Birkaç aylık düzenli kullanıma karşın şikâyetlerde değişiklik olmaması da kontrol için geçerli bir gerekçedir.