Meme dokusunun iltihaplanması, emzirme döneminde karşılaşılabilen tablolardan biridir. Tıp dilinde mastit olarak adlandırılan bu durum, çoğunlukla doğumu izleyen ilk üç ay içinde ortaya çıkar. Tablo ani başlar ve genel bir hastalık hissiyle birlikte seyredebilir. Aşağıda bu durumun nasıl geliştiği, hangi bulgularla kendini gösterdiği, benzer tablolardan nasıl ayrıldığı ve nasıl ele alındığı anlatılmaktadır.
Mastit Neden Gelişir?
Tablonun başlangıcında çoğunlukla sütün memede birikmesi bulunur. Yeterince boşaltılamayan memede süt kanallarda göllenir ve çevre dokuya sızarak bir iltihap yanıtı başlatabilir.
Birikime zemin hazırlayan durumlar bulunur. Emzirme aralarının uzaması, bebeğin bir memeyi tercih etmesi, aniden emzirmenin azaltılması, sıkı sutyen kullanımı ve memeye baskı yapan taşıyıcılar bu başlıklar arasında sayılır.
İkinci mekanizma bakteriyel etkenlerin dokuya ulaşmasıdır. Meme ucundaki çatlaklar bu geçiş için bir kapı oluşturabilir. Bu nedenle çatlakların bulunduğu durumlarda tablonun ortaya çıkma olasılığı artar.
Annenin genel durumu da etkilidir. Aşırı yorgunluk, uykusuzluk, yetersiz beslenme ve yoğun ruhsal zorlanma dönemleri bu tablonun ortaya çıkmasını kolaylaştıran başlıklar arasında değerlendirilir.
Tablonun ilk üç ay içinde daha sık görüldüğü bildirilmiştir. Bu dönemde emzirme düzeni henüz oturmadığı için boşaltma aksaklıkları daha sık yaşanır. Düzenin kurulmasıyla birlikte sıklık azalır.
Mastit Belirtileri Nelerdir?
Memenin belirli bir bölgesinde kızarıklık, ısı artışı, şişlik ve ağrı en belirgin bulgulardır. Etkilenen alan çoğunlukla üçgen ya da dilim biçiminde bir görünüm gösterir.
Ağrının niteliği dikkat çekicidir. Emzirme sırasında artabilir ve zonklayıcı bir karakter taşıyabilir. Bölgeye dokunulduğunda belirgin bir hassasiyet bulunur.
Tabloya genel bulgular eşlik eder. Ateş, titreme, kas ağrıları, halsizlik ve baş ağrısı sık bildirilir. Kişi kendini grip benzeri bir hastalık geçiriyormuş gibi hissedebilir; bu bütünsel etkilenme tablonun ayırt edici yanıdır.
Bulgular çoğunlukla saatler içinde hızla belirginleşir. Bu hızlı gidiş, tablonun gecikmeden değerlendirilmesini gerektiren bir özelliktir.
Bulguların çoğunlukla tek memede görüldüğü bilinir. İki memenin birden etkilenmesi daha az rastlanan bir durumdur ve ayrıca değerlendirilir. Etkilenen tarafın kaydedilmesi izlem açısından yararlıdır.
Bulguların şiddeti kişiden kişiye değişir. Bazı kadınlarda hafif bir ateş ve sınırlı bir kızarıklık görülürken, bazılarında tablo daha belirgin seyreder. Bu değişkenlik değerlendirmenin kişiye göre yapılmasını gerektirir.
Süt Tıkanıklığı ile Mastit Nasıl Ayrılır?
İki tablo birbirinin devamı olabildiği için ayrım her zaman kolay değildir. Yine de ayırt edici ölçütler bulunur.
Süt tıkanıklığında bulgular memeyle sınırlı kalır. Belirli bir bölgede sert ve hassas bir kitle bulunur; deride hafif bir kızarıklık görülebilir. Kişinin genel durumu bozulmaz.
Mastitte ise genel bulgular tabloya katılır. Ateşin yükselmesi, titreme, yaygın kas ağrısı ve belirgin halsizlik bu tabloyu düşündürür. Memedeki kızarıklık ve ısı artışı da daha belirgindir.
Zaman içindeki gidiş de ayrımda kullanılır. Tıkanıklık, memenin boşaltılmasıyla birlikte genellikle bir gün içinde geriler. Bulguların gerilememesi ya da ateşin eklenmesi durumunda tablonun ilerlediği düşünülür ve değerlendirme gerekir.
Ayrımın her zaman kesin yapılamayabileceği de kabul edilir. İki tablo arasında geçiş bulunduğu için başlangıçta hangi durumun söz konusu olduğu belirsiz kalabilir. Bu nedenle izlem ve yeniden değerlendirme önerilir.
Mastitte Emzirmeye Devam Edilir mi?
Bu tabloda emzirmenin sürdürülmesi genel olarak önerilir. Memenin boşaltılmaya devam edilmesi, sütün birikmesini önleyerek sürecin ilerlemesini engeller.
Emzirmenin kesilmesi tabloyu ağırlaştırabilir. Boşaltılmayan memede birikimin artması, iltihabın derinleşmesine ve apse gelişme olasılığının yükselmesine yol açabilir.
Bebek açısından bir sakınca bulunmadığı bilinir. Sütün içeriğinde tat değişikliği olabilir ve bebek bu memeyi geçici olarak tercih etmeyebilir. Böyle bir durumda memenin başka yollarla boşaltılması gündeme gelir.
Bebeğin emmeyi reddettiği ya da ağrının emzirmeyi güçleştirdiği durumlarda memenin sağılarak boşaltılması önerilir. Bu uygulamanın nasıl ve hangi sıklıkta yapılacağı, kişinin durumuna göre değerlendirilir.
Emzirmenin ani biçimde kesilmesinin ayrıca sakıncalı olduğu belirtilir. Böyle bir durumda memede birikim hızla artar ve tablo ağırlaşabilir. Emzirmenin bırakılması düşünülüyorsa bunun kademeli yapılması önerilir.
Emzirme sırasında ağrı hissedilmesi olağandır. Bu ağrı, bölgenin iltihaplı olmasından kaynaklanır ve emzirmenin zararlı olduğu anlamına gelmez. Ağrının dayanılmaz olduğu durumlarda sağma seçeneği gündeme gelir.
Tanı İçin Hangi Değerlendirmeler Yapılır?
Değerlendirme büyük ölçüde öykü ve muayeneye dayanır. Belirtilerin ne zaman başladığı, emzirme düzeni, meme ucunda çatlak bulunup bulunmadığı ve ateşin seyri sorgulanır.
Muayenede etkilenen bölgenin sınırları, kızarıklığın yaygınlığı, ısı artışı ve elle hissedilen bir kitle olup olmadığı değerlendirilir. Koltuk altındaki lenf bezleri de incelenir.
Genel durumun ağır olduğu, tablonun beklenen sürede gerilemediği ya da tekrarladığı durumlarda kan tetkikleri istenebilir. Bu tetkikler iltihabın düzeyi hakkında bilgi verir.
Memede dalgalanma hissi veren bir şişlik bulunduğunda ultrason istenir. Bu inceleme, iltihabın sınırlı bir alanda toplanıp toplanmadığını gösterir. Süt kültürü ise seçilmiş durumlarda gündeme gelebilir.
Emzirme dönemi dışında ortaya çıkan meme iltihabı bulguları farklı bir değerlendirme gerektirir. Bu durumda başka nedenlerin araştırılması gündeme gelir. Görüntüleme yöntemleri bu kapsamda kullanılabilir.
Hangi Tedavi Yaklaşımları Uygulanır?
Yaklaşımın temelini sütün memede birikmesinin önlenmesi oluşturur. Bunun yolu, emzirme düzeninin bozulmadan sürdürülmesidir; bebeğin istediğinde emzirilmesi bu amaca hizmet eder. Buna karşılık memeyi son damlasına kadar boşaltma çabası, ek pompalama ya da emzirme dışında sıklığı artırılmış sağma uygulamaları önerilmez; süt üretimi arz ile talebe göre ayarlandığından bu tür uygulamalar üretimi daha da artırarak tablonun sürmesine katkıda bulunabilir. Bebeğin ememediği ya da emzirmenin atlandığı durumlarda, yalnızca rahatlama sağlayacak ölçüde sağma yapılması yeterli görülür. Etkilenen memeden mi yoksa diğerinden mi başlanacağı kişinin durumuna göre değişir; bu ayrıntının tabloyu belirlediği yönünde ortak bir görüş bulunmaz.
Destekleyici uygulamalar tabloyu hafifletir. Emzirme aralarında ve emzirme sonrasında soğuk uygulama, bölgedeki ödemi ve ağrıyı azaltmaya yardımcı olan yaklaşımdır. Emzirme öncesinde kısa süreli ılık uygulamanın sütün akışını kolaylaştırdığı uzun süredir aktarılan bir bilgidir; bununla birlikte ısı uygulamasının damarları genişleterek bölgedeki ödemi ve gerginliği artırabileceği görüşü de bulunduğundan, ılık uygulamanın kısa tutulması ve bulgular belirginleşirse soğuk uygulamaya ağırlık verilmesi uygun olur. Memeye uygulanan sert ve derin masajdan kaçınılması, bunun yerine dokunun yalnızca yüzeyel biçimde ve hafifçe okşanması önerilir. Dinlenme ve yeterli sıvı alımı da tabloyu hafifleten başlıklar arasındadır.
Ağrı ve ateşe yönelik ilaçlar kullanılabilir. Emzirme döneminde uygun olan seçeneklerin belirlenmesi gerekir; bu karar hekim tarafından verilir.
Bakteriyel bir etkenin bulunduğu düşünülen ya da bulguların uygun sürede gerilemediği durumlarda antibiyotik kullanımı gündeme gelir. İlacın seçimi ve kullanım süresi hekim tarafından belirlenir; başlanan tedavinin bulgular gerilese bile tamamlanması istenir.
Belirtilerin gerileme hızı da izlenir. Uygun yaklaşımla birlikte bulguların birkaç gün içinde belirgin biçimde hafiflemesi beklenir. Düzelmenin gerçekleşmemesi, tablonun yeniden değerlendirilmesini gerektirir.
Meme Apsesi Geliştiğinde Ne Yapılır?
İltihabın sınırlı bir alanda toplanarak bir boşluk oluşturması apse olarak adlandırılır. Bu durum, tablonun uygun sürede gerilemediği kişilerde görülebilir.
Apseyi düşündüren bulgular arasında memede sınırları belirgin, dalgalanma hissi veren bir şişlik bulunması, ağrının artması ve ateşin sürmesi sayılır. Antibiyotik kullanımına karşın düzelmenin olmaması da bu olasılığı gündeme getirir.
Tanı ultrason ile doğrulanır. Bu inceleme, toplanan sıvının yerini ve boyutunu göstererek uygulanacak yaklaşımın planlanmasına katkı sağlar.
Uygulamada, biriken sıvının boşaltılması gerekir. Bu işlem ultrason eşliğinde iğne ile ya da küçük bir kesi yoluyla yapılabilir. Hangi yöntemin uygun olduğu apsenin boyutuna ve konumuna göre belirlenir. İşlem sonrasında emzirmenin sürdürülüp sürdürülmeyeceği, apsenin yerine göre değerlendirilir.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Memede kızarıklık ve ağrıyla birlikte ateşin yükselmesi gecikmeden başvuru gerektirir. Titreme, yaygın kas ağrısı ve belirgin halsizliğin eşlik etmesi de aynı kapsamdadır.
Memenin boşaltılmasına karşın bulguların bir gün içinde gerilememesi ya da giderek belirginleşmesi değerlendirme gerektirir. Bu sürenin uzatılmaması, tablonun apseye ilerlemeden ele alınmasına katkı sağlar. Kızarıklığın yayılması da bildirilmelidir.
Ateşin otuz sekiz buçuk dereceyi aşması, titremeyle yükselen ateş, kalp atışlarının hızlanması, hızlı soluk alıp verme, bilinçte bulanıklık ve ayakta duramayacak ölçüde halsizlik ise beklenmeden değerlendirme gerektiren bulgulardır. Bu bulgular iltihabın meme dışına taşındığını düşündürebileceğinden, evde ateş düşürücüyle idare edilmesi uygun değildir.
Memede sınırları belli, dalgalanma hissi veren bir şişlik fark edilmesi ayrıca ele alınır. Meme ucundan iltihaplı ya da kanlı akıntı gelmesi de aktarılmalıdır.
Tablonun kısa aralıklarla yinelemesi, emzirme dönemi dışında ortaya çıkan meme iltihabı bulguları ve deride portakal kabuğu görünümü gibi değişiklikler farklı nedenler açısından değerlendirilmesi gereken durumlardır.
Bulguların ne zaman başladığı ve nasıl ilerlediği aktarılmalıdır. Emzirme düzeni, memede daha önce yaşanan sorunlar ve kullanılan ilaçlar da bildirilir. Bu bilgiler değerlendirmenin hızlanmasına katkı sağlar.