Adet düzensizliği, memeden süt benzeri akıntı ya da gebeliğin gecikmesi araştırılırken istenen hormon panellerinde prolaktin ölçümü yer alır. Rapordaki sayı ng/mL biriminde verilir ve kadınlar için tanımlanan bant görece dardır. 15 ng/mL, bu bandın neresine düştüğü merak edilen ölçümlerden biridir. Aşağıda testin hangi durumlarda yapıldığı, beklenen aralığın nasıl belirlendiği ve bu sonucun ne ifade ettiği açıklanmıştır.
Prolaktin Testi Hangi Durumlarda İstenir?
Ölçümün en sık istendiği durum, adet düzeninde ortaya çıkan değişikliklerdir. Adet aralıklarının uzaması, adetlerin seyrekleşmesi ya da bir süredir hiç görülmemesi bu ölçümü gündeme getirir. Prolaktin, yumurtlamayı düzenleyen sinyalleri etkileyebildiği için bu tablolarda sorgulanır.
İkinci sık gerekçe, gebelik ve emzirme dönemi dışında memeden sıvı gelmesidir. Bu bulgu tek başına da olsa incelemeyi başlatır. Akıntının tek memeden mi yoksa her ikisinden mi geldiği ve kendiliğinden mi ortaya çıktığı ayrıca kaydedilir.
Gebelik planı bulunan ve gebeliğin gecikmesi söz konusu olan kişilerde de ölçüm istenir. Bunun dışında sürekli baş ağrısı, görme alanında daralma ya da tekrarlayan görme bulanıklığı bildiren kişilerde hipofiz bezinin çalışmasını değerlendirmek amacıyla panele eklenebilir.
Bazı ilaçların kullanımı sırasında da izlem amacıyla bakılabilir. Mide ilaçları, bulantı önleyiciler ve ruh sağlığı alanında kullanılan bir bölüm ilaç prolaktini yükseltebilir. Bu ilaçları kullanan kişilerde ortaya çıkan adet düzensizliğinde ölçüm doğrudan gündeme gelir.
Prolaktin Değeri Kaç Olması Beklenir?
Gebe olmayan kadınlar için yaygın olarak bildirilen üst sınır 25 ng/mL dolayındadır. Bazı merkezler bu sınırı 20, bazıları 29 ng/mL olarak verir. Alt sınır ise genellikle çok düşük tutulur; düşük değerler kadınlarda ayrı bir şikâyet olarak ele alınmaz.
Bandın belirlenmesinde kullanılan yöntem belirleyicidir. Merkezler farklı ölçüm kitleri kullandığı için aynı kan örneğinden farklı sayılar elde edilebilir. Bu nedenle sonuç, yalnızca rapordaki referans aralığıyla karşılaştırılarak okunmalıdır.
Birim de kontrol edilmesi gereken bir ayrıntıdır. Bazı merkezler sonucu ng/mL yerine mIU/L olarak bildirir; bu birimde sayılar çok daha büyük görünür. Dönüşüm göz ardı edildiğinde beklenen aralıkta bir sonuç yüksek sanılabilir.
Gebelik döneminde bu aralık geçerli değildir. Gebelik ilerledikçe prolaktin kademeli olarak yükselir ve doğuma yakın belirgin düzeylere ulaşır. Emzirme döneminde de düzey yüksek seyreder; bu dönemlerde erişkin referans bandı kullanılmaz.
Prolaktin 15 ng/mL Nasıl Değerlendirilir?
15 ng/mL, gebe olmayan kadınlar için bildirilen bandın orta bölgesine denk gelir. Bu konumuyla beklenen aralık içinde kabul edilen bir ölçümdür. Süt hormonunun fazlalığıyla açıklanan tabloları düşündürmez.
Böyle bir sonuç, hiçbir şikâyeti bulunmayan bir kişide ek adım gerektirmez. Adet düzensizliği ya da süt gelmesi nedeniyle yapılan bir ölçümde bu sayı çıkarsa, şikâyetin başka bir nedenle açıklanması gerektiği anlaşılır ve inceleme o yöne çevrilir.
Ölçümün hangi koşullarda yapıldığı bu değerlendirmede önem taşır. Beklenen aralıkta çıkan bir sonuç, uygun koşullarda alınmışsa güvenle okunur. Kan alımı sırasında belirgin bir gerginlik yaşanmışsa bile sonuç bu bölgede kaldığı için yeniden ölçüm gerekmez.
Sayının bandın orta bölgesinde olması, hipofiz bezinin bu hormon açısından beklenen düzeyde çalıştığını düşündürür. Bununla birlikte bu bez başka hormonlar da salgılar; prolaktin ölçümü yalnızca kendi başlığı hakkında bilgi verir.
Değer Normalken Süt Gelmesi Görülebilir mi?
Görülebilir. Memeden gelen sıvının nedeni her zaman hormon yüksekliği değildir. Meme dokusunun uyarıya karşı duyarlılığı kişiden kişiye değişir; bazı kişilerde beklenen aralıktaki düzeyler bile salgı oluşmasına yol açabilir.
Sık uyarılma bu tabloda başlıca etkendir. Meme başının giysiyle sürtünmesi, sık kontrol amacıyla sıkılması ya da cinsel uyarı salgıyı sürdürebilir. Bu döngü kırılmadığında akıntı, hormon düzeyi beklenen aralıkta olsa bile devam edebilir.
On beş gibi beklenen aralıkta bir sonuç varken memeden sıvı gelmesi, sıvının niteliğini daha da önemli kılar. Beyaza yakın renkte, süte benzeyen ve iki yandan birden çıkan bir sıvı hormonla ilişkilendirilebilir. Tek yandan gelen, kan içeren ya da su berraklığında bir akıntı ise hormon sonucundan bağımsızdır; memenin kendi yapısına yönelik inceleme gerektirir.
Yakın zamanda sona ermiş bir emzirme dönemi de akıntıyı açıklayabilir. Emzirmenin bırakılmasından sonra salgının tümüyle kesilmesi aylar alabilir. Bu süre içinde görülen az miktarda akıntı beklenen bir durum olarak kabul edilir.
Laboratuvara Göre Prolaktin Aralıkları Değişir mi?
Değişir. Merkezlerin kullandığı ölçüm kitleri farklı olduğu için bildirilen üst sınırlar da farklıdır. Bir merkezde bandın üst ucuna yakın görünen bir değer, başka bir merkezin aralığında orta bölgeye düşebilir.
Bu fark, farklı merkezlerden alınan sonuçların doğrudan karşılaştırılmasını sakıncalı kılar. Zaman içinde izlem yapılacaksa ölçümlerin aynı merkezde yinelenmesi önerilir. Böylece görülen değişimin gerçekten kişiye ait olduğu anlaşılır.
Kullanılan yöntemin bir başka etkisi, kandaki büyük yapılı prolaktin biçimlerini algılama derecesidir. Bazı yöntemler bu biçimleri de ölçüme katarak sonucu olduğundan yüksek gösterebilir. Beklenen aralıkta çıkan sonuçlarda bu ayrıntı sorun yaratmaz.
Prolaktin Yanında Hangi Hormonlara Bakılır?
Adet düzensizliği araştırılırken bu ölçüm tek başına istenmez. Tiroit uyarıcı hormon düzeyi çoğu zaman aynı panelde yer alır; tiroit bezinin yetersiz çalışması hem adet düzenini bozar hem de prolaktini yükseltebilir.
Bu sonuç beklenen bantta çıktığı halde gebelik gecikiyorsa inceleme başka başlıklara kayar. Yumurtalık rezervini gösteren AMH döngünün herhangi bir gününde bakılabilirken, FSH ve estradiol adetin ilk günlerine denk getirilmelidir. Yumurtlamanın gerçekten olup olmadığı ise ancak döngünün ikinci yarısında bakılan progesteron ile anlaşılır; bu ölçümün zamanlaması sonucun yorumunu bütünüyle değiştirir.
Kıllanma artışı ya da inatçı sivilcelenme eşlik ediyorsa androjen ölçümleri de panele girer. Total testosteron ve DHEA-S bu grupta yer alır. Hangi ölçümlerin isteneceği şikâyetlerin biçimine göre belirlenir; hepsinin birlikte istenmesi gerekmez.
Bu Sonuçla Hangi Takip Önerilir?
Beklenen aralıkta çıkan bir prolaktin sonucu, bu başlığın kapandığı anlamına gelir. Şikâyet sürüyorsa inceleme başka yönlere çevrilir; ölçümün kısa aralıklarla yinelenmesi gerekmez.
Şikâyeti bulunmayan ve rastlantısal olarak bu ölçümü yaptıran kişilerde de ek takip gerekmez. Rutin kontrollerde bu hormonun düzenli ölçülmesi önerilen bir uygulama değildir; ölçüm bir gerekçeye dayanarak istenir.
Prolaktini yükseltebilecek bir ilaç kullanımı başlanacaksa durum değişir. Bu tür bir kullanım sırasında adet düzeninde değişiklik ortaya çıkarsa ölçümün yinelenmesi gündeme gelebilir. Böyle bir izlem, ilacın kullanım süresine göre planlanır.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
On beş gibi bandın ortasında bir sonuç, adet düzenindeki bir aksamayı açıklamaz; bu durumda araştırma bu hormonun dışında sürdürülür. Döngünün belirgin biçimde uzaması ya da adetin aylarca görülmemesi kendi başına ele alınır. Görüşmede bu kaymanın hangi aydan itibaren başladığı sorulur, çünkü zamanlama olası nedenleri daraltır.
Gebelik ve emzirme dönemi dışında memeden sıvı gelmesi başvuru gerekçesi sayılır. Akıntının tek memeden gelmesi, kanlı olması ya da memede ele gelen bir sertlikle birlikte bulunması ayrıca değerlendirilmesi gereken durumlardır.
Bu ölçümün beklenen bantta çıkması, baş ve göz yakınmalarını kapsam dışına çıkarmaz. Dinmeyip haftalar içinde ağırlaşan bir baş ağrısına yandaki nesneleri seçmekte güçlük ya da aralıklarla yinelenen bulanık görme eşlik ediyorsa, bu tablo laboratuvar sonucundan ayrı tutularak kendi başına araştırılır.
Bu hormon beklenen aralıkta çıkmışsa, gebeliğin gecikmesi başka başlıklarda aranır; yine de araştırmanın başlatılması için tanınan süre değişmez. On iki ay korunmadan geçtiği halde sonuç alınamamışsa inceleme başlar. Otuz beş yaş sonrasında yumurta sayısındaki azalma nedeniyle bu süre yarıya indirilir.
