Rahim boşluğuna yerleştirilen küçük araçlar, dünyada yaygın kullanılan uzun etkili korunma seçenekleri arasındadır. Bir kez uygulandıktan sonra yıllarca yerinde kalabilmeleri, günlük bir işlem gerektirmemeleri nedeniyle tercih edilirler. Aşağıda bu araçların nasıl çalıştığı, uygulamanın nasıl yapıldığı ve sonrasında nelere dikkat edildiği anlatılmıştır.
Rahim İçi Araç Nasıl Etki Eder?
Rahim içi araç, boşluk içinde bulunması nedeniyle iç ortamda değişiklik yaratır. Bu değişiklik, sperm hücrelerinin hareketini ve işlevini güçleştirir. Böylece yumurtaya ulaşma olasılığı belirgin biçimde azalır.
İç tabakada oluşan yerel tepki de bu etkiye katkı sağlar. Boşluk içindeki hücresel ortam değişir ve döllenme için elverişsiz hale gelir. Bu tepki bir enfeksiyon süreci değildir; yabancı bir cisme verilen yerel bir yanıttır.
Araçların büyük bölümü yumurtlamayı engellemez. Yumurtalıklar olağan biçimde çalışmayı sürdürür ve doğal hormon düzeni büyük ölçüde korunur. Bu özellik, hormon kullanmak istemeyen kişiler için önemli bir ölçüttür.
Etkinlik uygulamadan hemen sonra başlar ya da kısa bir süre içinde sağlanır. Bu süre araç türüne göre değişir. Uygulama zamanlaması bu ayrıntı göz önünde bulundurularak planlanır.
Araç çıkarıldığında etkisi kısa sürede sona erer. Rahim boşluğu eski durumuna döner ve doğurganlık gecikmeden geri gelir; bu nedenle gebelik planı olan kişilerde bekleme süresi gerekmez. Bu geri dönüşlülük, uzun etkili yöntemler arasında ayırt edici bir özelliktir.
Bakırlı ve Hormonlu Spiral Arasındaki Fark Nedir?
Bakırlı araçlarda plastik gövdenin çevresine bakır tel sarılıdır. Bakır iyonları boşluk içindeki ortamı değiştirerek sperm hücrelerinin işlevini bozar. Bu araçlar hiçbir hormon içermez.
Hormon içeren araçlarda ise gövde içinde bir hormon deposu bulunur. Bu hormon boşluğa yavaş biçimde salınır ve iç tabakayı inceltir. Etki biçimi bakırlı araçlardan tümüyle farklıdır.
İki türün adet kanaması üzerindeki etkisi ters yöndedir. Bakırlı araçlar kanama miktarını artırabilir ve adet ağrısını belirginleştirebilir. Hormon içeren araçlar ise kanamayı azaltır, hatta bir bölümünde tümüyle keser.
Seçim bu farklılıklara göre yapılır. Zaten yoğun kanaması bulunan bir kişide bakırlı araç şikâyeti artırabilirken, hormon kullanmak istemeyen bir kişide hormon içeren araç uygun bulunmayabilir. Karar, kişinin adet düzeni ve tercihleri değerlendirilerek verilir.
Kalış süreleri de iki tür arasında farklılık gösterir. Bakırlı araçlar genellikle daha uzun süre yerinde kalabilirken, hormon içeren araçlarda depo tükendiği için süre daha kısadır. Bu süreler ürüne göre değiştiğinden, uygulama sırasında verilen kartta yazan tarihin saklanması önerilir.
Spiral Takılmadan Önce Hangi Hazırlıklar Yapılır?
Hazırlığın ilk adımı ayrıntılı sağlık öyküsünün alınmasıdır. Adet düzeni, kanama miktarı, doğum öyküsü, geçirilmiş enfeksiyonlar ve kullanılan ilaçlar sorgulanır. Gebelik planı da bu görüşmede konuşulur.
Jinekolojik muayene yapılarak rahmin konumu, boyutu ve yapısı değerlendirilir. Rahmin öne ya da arkaya eğik olması, uygulamanın nasıl yapılacağını belirleyen bir bilgidir. Ultrason incelemesi de bu değerlendirmeye eklenir.
Gebelik olasılığının dışlanması zorunlu bir adımdır. Bunun için son adet tarihi sorgulanır ve gerektiğinde test istenir. Etkin bir enfeksiyonun bulunmadığının doğrulanması da bu hazırlığın parçasıdır.
Rahim boşluğunun yapısını bozan durumların bulunmaması beklenir. Boşluğu belirgin biçimde daraltan bir yapı ya da doğuştan gelen bir biçim farklılığı varsa, uygulama yeniden değerlendirilir. Bu bilgiler ultrason incelemesiyle ortaya konur.
Görüşmede yöntemin sınırları da anlatılır. Rahim içi araçlar cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz; bu koruma gerekiyorsa kondom kullanımı ayrıca konuşulur. İlk aylarda görülebilecek kanama düzeni değişikliklerinin önceden bilinmesi de yöntemin sürdürülmesini kolaylaştırır.
Takılma İşlemi Nasıl Yapılır?
İşlem çoğunlukla kanamanın azaldığı son günlere ayarlanır. O günlerde rahim ağzı kanalı bir miktar aralık olduğu için araç daha rahat yerleştirilir; ayrıca var olan bir gebelik ihtimali de en düşük düzeyde kalır. Döngünün başka bir gününde uygulanması da mümkündür, bunun için gebeliğin bulunmadığından emin olunması yeterlidir.
İşlem sırasında spekulum yerleştirilir ve rahim ağzı görünür hale getirilir. Bölge temizlendikten sonra rahim boşluğunun derinliği ölçülür. Bu ölçüm, aracın doğru konuma yerleştirilmesini sağlar.
Araç, ince bir uygulayıcı içinde boşluğa yerleştirilir ve uygulayıcı geri çekilir. İşlem birkaç dakika sürer. Aracın ucundaki iplikler rahim ağzından vajinaya doğru sarkacak biçimde uygun uzunlukta kesilir.
Aracın rahim boşluğuna yerleştirildiği kısa an, adet krampına benzeyen bir sıkışma duygusuyla geçer ve genellikle birkaç saniye sürer. Duyulanın şiddeti rahim ağzı kanalının genişliğiyle yakından ilişkilidir; normal doğum yapmış kadınlarda kanal daha kolay geçit verirken hiç doğum yapmamış olanlarda kramp daha güçlü bildirilebilir. Bu nedenle uygulamadan yarım saat önce ağrı kesici alınması istenebilir. Kanalın dar olduğu durumlarda rahim ağzına yerel uyuşturucu uygulanması da gündeme gelebilir.
İşlemin ardından kısa bir süre dinlenilmesi istenir. Bu süre içinde baş dönmesi ya da halsizlik hissedilebilir; bu his genellikle birkaç dakika içinde geçer. Uygulamanın sonunda aracın türü, takıldığı tarih ve değiştirilmesi gereken zaman bir kartta kayıt altına alınır.
Takıldıktan Sonra Nelere Dikkat Edilmeli?
Uygulamanın ardından rahim, boşluğuna yerleşen cisme bir süre kasılmayla karşılık verir; bu nedenle ilk günlerde alt karında gelip giden bir sıkışma duygusu ve iç çamaşırına yansıyan hafif bir kanama görülebilir. Yakınmalar çoğunlukla ilk hafta içinde belirgin biçimde geriler. Bu aralıkta ağrı kesici kullanılması rahatlama sağlayabilir. Krampların günler geçtikçe artması, kanamanın yoğunlaşarak sürmesi ya da ateşin eklenmesi ise beklenen seyrin dışına çıkar ve değerlendirme gerektirir.
İlk günlerde cinsel ilişkiden ve tampon kullanımından kaçınılması önerilebilir. Bu önerinin süresi hekim tarafından belirlenir ve uygulanan araç türüne göre değişebilir.
İlk görüşme, yerinden oynama olasılığının en yüksek olduğu dönem geçtikten sonrasına, yani ilk adet kanamasının ardına planlanır. Bu görüşmede aracın rahim boşluğundaki konumu ultrasonla görüntülenir ve rahim ağzından sarkan ipliklerin boyu kaydedilir; bu ölçü sonraki kontroller için bir karşılaştırma noktası oluşturur. Kişinin bu süre içinde yaşadığı kramp, kanama düzeni ve akıntıyla ilgili yakınmalar da aynı görüşmede ele alınır ve gerekirse ek inceleme planlanır.
Kullanıcının kendi kendine iplikleri hissetmesi önerilebilir. Adet kanamasının ardından yapılan bu basit kontrol, aracın yerinde olduğunu gösteren bir işarettir. İpliklerin çekilmemesi gerektiği ayrıca hatırlatılır.
İlk aylarda kanama düzeninde değişiklik beklenen bir durumdur. Bakırlı araç kullananlarda kanama daha yoğun geçebilir, hormon içeren araç kullananlarda ise araya lekelenmeler girebilir. Bu değişikliklerin genellikle birkaç ay içinde dengeye oturduğu bilinir; bu nedenle ilk aylarda karar vermek için acele edilmez.
Spiralin Yerinden Oynaması Nasıl Anlaşılır?
En sık kullanılan gösterge ipliklerdir. İpliklerin hissedilememesi, alışılandan çok daha uzun hissedilmesi ya da aracın sert ucunun ele gelmesi yer değişikliğini düşündürür.
Aracın rahim ağzına doğru kayması ya da tamamen dışarı çıkması az rastlanan bir sonuçtur. Söz konusu ihtimal yerleştirmeden sonraki ilk üç aylık dönemde ve kanaması bol olan kişilerde biraz daha yüksektir. Bu durum çoğu kez adet günlerinde fark edilir; bu nedenle kanama sırasında pedin gözden geçirilmesi önerilir. Ayrıca ipliklerin uzunluğundaki değişim de ipucu verebilir.
Kasık ağrısının yeniden başlaması, cinsel ilişki sırasında rahatsızlık hissedilmesi ve eşin ipliği rahatsız edici biçimde hissetmesi de değerlendirme gerektiren durumlardır.
Kuşkulanılan durumlarda ultrason incelemesi yapılır ve aracın boşluk içindeki konumu belirlenir. Bu inceleme sonucuna göre aracın yerinde bırakılması, konumunun düzeltilmesi ya da değiştirilmesi kararı verilir. Bu süre boyunca ek bir yöntem kullanılması önerilebilir.
İpliklerin görünmediği durumlarda araç her zaman düşmüş sayılmaz. İplikler rahim ağzı kanalına doğru kıvrılmış olabilir; bu durumda ultrasonda araç yerinde görülür ve çıkarma gerekmez. Ayrımın yapılması için görüntüleme beklenir, elle arama girişiminde bulunulmaz.
Hangi Belirtiler Hekime Başvurmayı Gerektirir?
Vücut sıcaklığının yükselmesi, akıntının koku kazanması ve kasıkta dinmeyen keskin bir sancı bekletilmeden ele alınması gereken bulgulardır. Bu tablonun işlemi izleyen ilk haftalarda ortaya çıkması ayrıca dikkat çeker; söz konusu dönemde öncelikle iltihabi bir süreç araştırılır.
İpliklerin hissedilememesi ya da aracın bir bölümünün dışarı çıktığının fark edilmesi bildirilmesi gereken durumlardır. Bu durumda korunmanın sağlandığı varsayılmaz ve değerlendirme yapılana kadar ek yöntem kullanılması önerilir.
Beklenen kanama gelmediğinde ya da bulantı ve memelerde hassasiyet gibi bulgular belirdiğinde başvurmak gerekir. Araç takılıyken gebelik oluşması az görülen bir durumdur; buna karşın böyle bir tabloda gebeliğin rahim içinde mi yoksa dışında mı yerleştiğinin görüntüleme ile ortaya konması şarttır.
Beklenenden yoğun ya da uzun süren kanama, ilişki sırasında ağrı ve süreklilik kazanan kasık ağrısı da başvuru gerekçeleridir. Kanamaya halsizlik ve çarpıntı eşlik ediyorsa kan değerleri açısından inceleme yapılması uygun olur.
Aracın kalış süresinin dolmasına yaklaşıldığında da başvuru planlanır. Sürenin aşılması korunmanın zayıflamasına yol açabileceğinden, değiştirme ya da çıkarma randevusunun önceden alınması önerilir. Kartta yazan tarihin takvime işlenmesi bu planlamayı kolaylaştırır.