Adet aralıklarının uzaması, kadın hastalıkları alanında sık dile getirilen yakınmalardan biridir. Kimi kadın için bu durum yıllardır süregelen alışılmış bir düzendir; kimi kadında ise sonradan ortaya çıkan bir değişikliktir. İkinci durum, arkasındaki nedenin araştırılmasını gerektirir. Aşağıda seyrek adet görmenin hangi sıklıkla tanımlandığı, hangi mekanizmalarla ortaya çıktığı ve nasıl ele alındığı anlatılmıştır.
Oligomenore Nedir, Hangi Sıklık Seyrek Sayılır?
Beklenen adet düzeninde döngü uzunluğu yirmi bir ile otuz beş gün arasında seyreder. Bu aralığın üzerine çıkan, yani otuz beş günden uzun süren döngüler seyrek adet olarak değerlendirilir. Yıllık adet sayısının dokuzun altında kalması da aynı başlıkta ele alınır.
Bu tanım, adetlerin tümüyle kesilmesinden ayrıdır. Kanamanın üç ay ya da daha uzun süre hiç görülmemesi farklı bir başlıkta değerlendirilir. Seyrek adette kanama gelmeyi sürdürür; yalnızca aralar uzamıştır.
Değerlendirmede kişinin kendi geçmiş düzeni de dikkate alınır. Yıllardır kırk günlük aralıklarla adet gören bir kadın ile döngüsü yakın zamanda uzamaya başlayan bir kadın farklı ele alınır. İkinci durum, ortaya çıkan bir değişikliğe işaret ettiği için öncelikli olarak incelenir.
Bazı dönemlerde bu durum beklenen bir seyir sayılır. İlk adetten sonraki ilk yıllarda ve menopoza geçiş döneminde aralıkların uzaması, yumurtlama düzeninin değişkenliğine bağlı olağan bir bulgudur.
Seyrek Adet Görme Neden Olur?
Temeldeki mekanizma, yumurtlamanın düzensizleşmesidir. Folikülün olgunlaşması gecikirse ya da hiç olgunlaşmazsa kanamanın gelmesi de gecikir. Bu nedenle uzayan döngülerin çoğunda yumurtlama ya geç gerçekleşmiş ya da hiç gerçekleşmemiştir.
Beden ağırlığındaki değişimler bu düzeni doğrudan etkiler. Kısa sürede verilen kilolar, yetersiz beslenme ve yeme düzenindeki bozukluklar adet aralıklarını uzatabilir. Aynı şekilde kilo fazlalığı da yumurtlama düzenini bozan bir etkendir.
Yoğun ve düzenli spor yapan kadınlarda benzer bir tablo görülebilir. Enerji harcamasının alımı aşması, beynin üreme sistemine gönderdiği sinyalleri azaltır. Uzun mesafe koşusu, bale ve jimnastik gibi dallarda bu duruma daha sık rastlanır.
Süregen gerginlik, uyku düzeninin bozulması, vardiyalı çalışma ve uzun süren hastalıklar da tabloya katkı sağlar. Bazı ilaçların kullanımı ve hormonal korunma yöntemlerinin bırakılmasından sonraki dönem de değerlendirilen başlıklar arasındadır.
Emzirme dönemi de bu başlıkta ele alınır. Emzirmenin sürdüğü aylarda prolaktin düzeyinin yüksek seyretmesi yumurtlamayı baskılar ve adetlerin seyrek görülmesine yol açar. Bu durum beklenen bir seyirdir ve emzirmenin azalmasıyla düzen kendiliğinden geri döner.
Hangi Hormon Bozuklukları Bu Tabloya Yol Açar?
Bu tabloda en sık karşılaşılan hormonal neden polikistik over sendromudur. Androjen fazlalığı ve insülin direncinin eşlik ettiği bu tabloda yumurtlama düzensizleşir. Tüylenme artışı ve ciltteki değişikliklerin de bulunması bu yönde değerlendirmeyi güçlendirir.
Tiroit bezi çalışmasındaki bozukluklar bir başka sık nedendir. Bezin yetersiz çalışması adet aralıklarını uzatabilir; fazla çalışması da benzer bir etki gösterebilir. Bu nedenle tiroit hormonları erken aşamada değerlendirilir.
Süt hormonu olarak da bilinen prolaktinin yükselmesi yumurtlamayı baskılayan bir başka durumdur. Bu yükselme bazı ilaçların kullanımına ya da hipofiz bezindeki bir değişikliğe bağlı olabilir. Meme başından süt gelmesi bu tabloya eşlik edebilen bir bulgudur.
Böbrek üstü bezi kaynaklı enzim eksiklikleri ve yumurtalık rezervinin azalması diğer değerlendirilen başlıklardır. Kırk yaşından önce yumurtalık işlevinin azalması, aralıkların uzamasıyla kendini gösterebilir ve ayrı bir izlem gerektirir.
Beyindeki düzenleyici merkez kaynaklı tablolar da bu grupta değerlendirilir. Yoğun gerginlik, ileri düzeyde kilo kaybı ve aşırı egzersizin ortak etkisi bu merkezden gelen sinyalleri azaltır. Hipofiz bezini ilgilendiren durumlar da benzer bir tabloya yol açabilir.
Seyrek Adette Hangi Tetkikler İstenir?
İnceleme öykü alınmasıyla başlar. Adetlerin ne zamandan beri seyrek olduğu, aralıkların uzunluğu, kilo değişimleri, spor düzeyi, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden şikâyetler sorgulanır. Tüylenme, sivilce, süt gelmesi ve sıcak basması gibi bulgular ayrıca kaydedilir.
İlk adımda gebelik olasılığı dışlanır; üreme çağındaki kadınlarda adet gecikmesinin en sık nedeni gebeliktir. Ardından tiroit hormonları ve prolaktin düzeyi istenir. Bu iki başlık, kolayca ele alınabilen nedenler olduğu için erken aşamada değerlendirilir.
Androjen bulguları bulunan kadınlarda total ve serbest testosteron, DHEA-S ve 17-OH progesteron ölçümleri yapılır. Döngünün erken günlerinde bakılan FSH ve estradiol, yumurtalık rezervi hakkında fikir verir. Adetleri seyrek olan kadınlarda bu ölçümlerin hangi gün yapılacağı hekim tarafından belirlenir.
Görüntülemede pelvik ultrason istenir; rahim iç zarının kalınlığı ve yumurtalıkların görünümü değerlendirilir. İnsülin direnci düşünülen kişilerde açlık kan şekeri ve insülin ölçümü eklenir. Sonuçların hiçbiri tek başına değerlendirilmez; muayene bulguları ve öyküyle birlikte okunur.
Seyrek Adet Gebe Kalmayı Etkiler mi?
Yumurtlamanın seyrekleşmesi, gebe kalma olasılığının bulunduğu gün sayısını azaltır. Yılda daha az sayıda yumurtlama gerçekleştiğinde gebeliğin oluşması için geçen süre uzayabilir. Bu durum gebeliğin oluşmayacağı anlamına gelmez.
Yumurtlamanın ne zaman gerçekleşeceğinin öngörülememesi ayrı bir güçlük yaratır. Uzun döngülerde yumurtlama, kanamadan on dört gün önce beklenir; ancak aralık değişken olduğundan bu hesap yapılamaz. Bu nedenle takvim yöntemine dayalı planlama güvenilir olmaz.
Yumurtlamanın izlenmesi için farklı yollar kullanılır. İdrarda yapılan yumurtlama testleri, ultrasonla folikül takibi ve döngünün ikinci yarısında bakılan progesteron ölçümü bu amaçla değerlendirilir. Hangi yöntemin uygun olduğu kişinin döngü düzenine göre belirlenir.
Altta yatan nedenin ele alınması çoğu zaman düzenin geri gelmesini sağlar. Tiroit bozukluğunun düzeltilmesi, prolaktin yüksekliğinin giderilmesi ya da kilo denetiminin sağlanması yumurtlamayı destekleyebilir. Gebelik planı bulunan kadınlarda bu adımlar önceliklidir.
Hangi Durumlarda Tedavi Gerekir?
Her seyrek adet düzeni ilaç kullanımını gerektirmez. Altta yatan bir neden bulunmayan, kişiyi rahatsız etmeyen ve gebelik planı olmayan durumlarda izlem yeterli olabilir. Bu izlem, adet günlerinin kaydedilmesi ve belirli aralıklarla kontrol edilmesine dayanır.
Rahim iç zarının uzun süre dökülmeden kalması, ele alınması gereken bir başlıktır. Adetlerin çok seyrek görüldüğü durumlarda iç zar kalınlaşabilir. Bu nedenle belirli aralıklarla kanamanın sağlanması gündeme gelebilir; bu yaklaşım koruyucu bir adım olarak değerlendirilir.
Altta yatan neden saptandığında yaklaşım ona yönelir. Tiroit bezi bozukluğunun düzeltilmesi, prolaktin yüksekliğinin ele alınması ya da insülin direncine yönelik düzenlemeler adet düzenine yansır. Yaşam düzeni değişiklikleri bu süreçte temel basamaktır.
Gebelik planı bulunan kadınlarda yumurtlamayı destekleyen yaklaşımlar değerlendirilir. Gebelik planlamayan ve düzenli adet isteyen kadınlarda ise hormonal düzenleme seçenekleri ele alınabilir. Hangi yolun izleneceği kişinin yaşı, planı ve tabloya eşlik eden bulgular göz önünde bulundurularak belirlenir.
Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?
Daha önce düzenli adet gören bir kadında aralıkların uzamaya başlaması değerlendirme gerektirir. Bu değişikliğin birkaç ay sürmesi, incelemeyi başlatmak için yeterli bir gerekçedir.
Adetlerin üç aydan uzun süre görülmemesi gecikmeden başvuruyu gerektirir. Gebelik olasılığının bulunduğu durumlarda ise beklenmeden test yapılması uygun olur.
Seyrek adete eşlik eden bulgular ayrıca dikkate alınır. Tüylenmede artış, inatçı sivilce, saç dökülmesi, meme başından süt gelmesi, görme alanında daralma ve süregen baş ağrısı başvuru nedenleri arasındadır. Hızlı kilo değişimi de aynı şekilde değerlendirilir.
Kırk yaşından önce sıcak basması, gece terlemesi ve vajinal kuruluk gibi şikâyetlerin seyrek adete eşlik etmesi ayrıca inceleme gerektirir. Uzun süre adet görmeyen kadınlarda ortaya çıkan yoğun kanama da ertelenmeden değerlendirilmelidir. Gebelik planı bulunan kadınlarda ise korunmasız geçen bir yıl beklenmeden, düzensizlik varsa daha erken başvurulması önerilir.