Tüylenme, sivilcelenme ya da adet düzensizliği araştırılırken istenen ilk ölçümlerden biri total testosterondur. Rapordaki sayı ng/dL biriminde verilir ve kadınlar için bildirilen aralık oldukça dardır. 60 ng/dL gibi bir sonuç, bu dar bandın neresine düştüğü bilinmeden yorumlanamaz. Aşağıda testin amacı, beklenen aralığın sınırları, 60 ng/dL değerinin konumu ve ölçümü etkileyen koşullar açıklanmıştır.
Total Testosteron Testi Ne İşe Yarar?
Bu ölçüm, kandaki testosteronun toplam miktarını gösterir. Taşıyıcı proteine bağlı bölüm ile serbest bölüm birlikte hesaplanır. Kadın vücudunda bu hormon yumurtalıklardan ve böbrek üstü bezlerinden salgılanır; ayrıca çevre dokularda ön maddelerden dönüşerek de oluşur.
Test en çok, erkeklik hormonlarının etkisini düşündüren bulgular karşısında istenir. Koyu ve kalın kıllanmanın artması, erişkin dönemde süren sivilcelenme, saç çizgisinde incelme ve adet aralıklarının uzaması bu bulguların başında gelir.
Ölçümün bir başka kullanım alanı, gebelik planı bulunan ve gebeliğin geciktiği kişilerde yumurtlama düzenini değerlendirmektir. Androjen artışı yumurtlamayı bozabildiği için, bu ölçüm doğurganlık değerlendirmesinin de parçası olarak istenebilir.
Ölçümün bir başka kullanım alanı, hormon etkisini düşündüren belirtilerin izlenmesidir. Şikâyetlerin seyrini değerlendirmek için belirli aralıklarla yinelenebilir. Bu izlemde önemli olan, ölçümlerin aynı koşullarda ve aynı merkezde yapılmış olmasıdır.
Kadınlarda Total Testosteron Kaç Olması Beklenir?
Üreme çağındaki kadınlar için yaygın olarak bildirilen aralık, yaklaşık 15 ile 70 ng/dL arasındadır. Bazı merkezler üst sınırı 60, bazıları 80 ng/dL olarak verir. Bu fark, kullanılan ölçüm yönteminden ve merkezin kendi verilerinden kaynaklanır.
Aralığın darlığı, ölçümü teknik açıdan güç kılar. Kadınlarda kandaki testosteron miktarı erkeklere göre çok düşük olduğundan, yöntemin duyarlılığı sonucun güvenilirliğini doğrudan etkiler. Düşük düzeyleri ölçmeye elverişli olmayan yöntemler sapmalı sonuç verebilir.
Bu nedenle rapordaki sayının, yanında yazan referans aralığıyla birlikte okunması gerekir. Bir merkezin üst sınırına yakın olan bir değer, başka bir merkezin aralığında rahatlıkla orta bölgeye düşebilir. Farklı merkezlerin sonuçlarını doğrudan kıyaslamak bu yüzden yanıltıcıdır.
Bandın alt ucundaki değerler de ayrıca ele alınır. Belirgin düşüklük, yumurtalıkların ya da böbrek üstü bezinin üretiminde azalmayı düşündürebilir. Kadınlarda bu durum genellikle ayrı bir şikâyet olarak değil, başka bir tablonun parçası olarak değerlendirilir.
Total Testosteron 60 ng/dL Nasıl Değerlendirilir?
60 ng/dL, çoğu merkezin bildirdiği bandın üst bölümünde yer alan bir ölçümdür. Üst sınırı 70 ya da 80 ng/dL olarak veren merkezlerde beklenen aralık içinde kalır. Üst sınırı 60 ng/dL olarak bildiren merkezlerde ise tam sınırda konumlanır.
Bu ölçümün kritik yanı, laboratuvarların tavan olarak yazdığı rakamın tam sınırına denk düşmesidir; yani bir merkezde beklenen aralıkta görünen bir sonuç, bir başkasında sınırın dışında yazılabilir. Bu nedenle rakamın kendisinden çok, kişide karşılık bulup bulmadığına bakılır. Yakınması olmayan birinde ek bir adım gerekmezken, tüylenme ya da döngü bozukluğu bildiren birinde aynı sayı taşıyıcı protein ölçümüyle birlikte ele alınır; çünkü asıl belirleyici olan hormonun serbest dolaşan bölümüdür.
Sınıra yakın sonuçlarda serbest testosteronun hesaplanması yol gösterici olur. Taşıyıcı protein düşük seyrediyorsa, toplam miktar bandın içinde kalsa bile dokulara ulaşan etkin bölüm yüksek olabilir. Bu hesap, şikâyet ile sayı arasındaki uyumsuzluğu açıklayabilir.
Bir kişi için olağan olan düzey, bir başkası için yüksek sayılabilir; bu yüzden eski raporlar elde tutulur. Yıllar önce bandın alt ucunda seyreden bir ölçümün bugün üst uca yaklaşması, iki sonuç da beklenen aralıkta yazılmış olsa bile bir yön değişikliğini gösterir. Değerlendirmede bakılan şey tek bir sayı değil, o sayının izlediği çizgidir.
Testosteron Ölçümü Adetin Hangi Gününde Yapılır?
Ölçümün adetin ilk günlerinde, çoğunlukla ikinci ile beşinci gün arasında yapılması istenir. Bu dönemde yumurtalıkların hormon üretimi en düşük düzeydedir ve elde edilen sonuç temel düzeyi yansıtır.
Döngünün ortasına doğru yumurtalık üretimi artar; yumurtlama dönemine yakın alınan bir örnekte testosteron düzeyi doğal olarak yükselir. Bu dönemde ölçülen bir değer, temel düzeyi gösteren ölçümle karşılaştırılamaz.
Günün saati de belirleyicidir. Testosteron salgısı sabah saatlerinde en yüksek düzeyine ulaşır, gün boyunca kademeli olarak düşer. Kanın sabahın erken saatlerinde alınması bu nedenle önerilir. Adetleri düzensiz olan kişilerde zamanlama hekim yönlendirmesiyle belirlenir.
Laboratuvara Göre Testosteron Değerleri Farklı Çıkabilir mi?
Bu testte merkezler arası fark belirgindir. Kadınlardaki düşük düzeyleri ölçmek teknik açıdan zordur; kullanılan yöntem ve kit sonucu değiştirebilir. Aynı kan örneğinin iki farklı merkezde çalışılması durumunda birbirinden farklı sayılar elde edilebilir.
Yöntemler arasında duyarlılık farkı vardır. Bazı yöntemler kadın düzeylerini ölçmeye daha elverişliyken, bazıları bu aralıkta daha sapmalı sonuç verir. Bu nedenle sınırdaki değerlerde ölçümün yinelenmesi istenebilir.
Bu hormonu ölçmek için kullanılan yöntemler laboratuvarlar arasında farklılık gösterir ve düşük düzeylerde bu fark belirginleşir. Aynı tüpten alınan kan iki ayrı merkezde çalışıldığında birbirinden ayrılan sayılar çıkabilir. Bu yüzden izlem hep aynı yerde sürdürülür; başka bir merkezin raporu eline geçtiğinde ise kişinin önce o rapordaki bandın sınırlarına bakması yerinde olur.
Ölçüm yöntemine ilişkin bilginin rapordan okunması yararlıdır. Bazı merkezler yöntemin adını sonuç sayfasında bildirir. Bu bilgi, farklı merkezlerden alınan sonuçların neden farklı çıktığını açıklamaya ve karşılaştırmanın sınırlarını görmeye yardımcı olur.
Değer Normalken Tüylenme Şikâyeti Neden Sürebilir?
Kandaki hormon miktarı ile kıl köklerinin verdiği yanıt her zaman aynı yönde ilerlemez. Kıl kökleri androjenlere farklı duyarlılık gösterir; duyarlılığın yüksek olduğu kişilerde beklenen aralıktaki düzeyler bile belirgin kıllanma yaratabilir.
Bir başka açıklama, kıl kökü içindeki dönüşümdür. Testosteron bu dokularda daha etkin bir biçime çevrilir. Dönüşümü sağlayan enzimin etkinliği kişiden kişiye değişir; etkinliğin yüksek olduğu kişilerde kan düzeyi düşük olsa bile kıl yanıtı belirgin olur.
Ailesel özellikler de bu tabloda rol oynar. Belirli aile geçmişlerinde daha yoğun kıllanma olağan kabul edilir ve kan tetkiklerinde karşılık bulunmaz. Bu ayrımı yapmak için kıllanmanın hangi bölgelerde ve ne hızla arttığı sorgulanır.
Testosteron Yanında Hangi Testler İstenebilir?
Androjen değerlendirmesi genellikle birkaç ölçümle birlikte yapılır. DHEA-S düzeyi, artışın böbrek üstü bezi kaynaklı olup olmadığını gösterir. SHBG ölçümü, serbest testosteronun hesaplanmasını sağlar ve toplam miktarla şikâyet arasındaki uyumsuzluğu açıklayabilir.
17-OH progesteron, kortizol üretim zincirindeki enzim yolağını sorgular. Bu ölçüm de adetin ilk günlerinde ve sabah alınan örnekte anlamlıdır. Dört ölçüm çoğu zaman aynı panelde yer alır.
Testosteron 60 ng/dL ile bandın üst ucunda kalıp da döngü düzensizliği sürüyorsa, açıklamayı başka başlıklarda aramak gerekir. Süt hormonu ve tiroit ölçümleri, yumurtlamayı androjenden bağımsız olarak bozabilen iki ayrı zemini sorgular. Yumurtalıkların ultrasondaki görünümü ile açlık şekeri ve insülin ölçümleri ise tabloya direnç zemininin eşlik edip etmediğini gösterebilir. Bu listenin hangi başlıklarının isteneceği öykü ve muayene sonrasında belirlenir.
Hangi tetkiklerin isteneceği kişiye göre değişir. Yalnızca kıllanma şikâyeti bulunan bir kadınla adet düzensizliği ve gebelik planı da bulunan bir kadında panel farklı biçimlenir. Bu nedenle tetkik listesi standart bir paket olarak değil, muayene sonrasında oluşturulur.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Kıllanmanın yüzde, çenede, göğüs ortasında ve karın orta hattında belirginleşmesi değerlendirme gerektirir. Erişkin dönemde başlayan ya da yeniden ortaya çıkan inatçı sivilcelenme de bu kapsamda ele alınır.
Bu sayının beklenen bant içinde çıkması, adet düzenindeki bir aksamayı açıklanmış saymaya yetmez. Döngünün otuz beş günü aşacak biçimde uzaması ya da adetin ardı ardına birkaç ay atlanması, yumurtlamanın her ay gerçekleşmediğine işaret edebilir; bunun ardında bu ölçümden bağımsız başka nedenler bulunabilir. Çocuk isteği olduğu halde sonuç alınamaması da incelemenin sürdürüldüğü durumlar arasındadır.
Bulguların hangi hızla yerleştiği, sayıdan bağımsız bir bilgi taşır. Sesin kalınlaşması, kas yapısında kısa sürede beliren dolgunlaşma ve saçın tepe bölgesinde açılma bekletilmeden ele alınan başlıklardandır. Burada üzerinde durulması gereken nokta şudur: 60 ng/dL beklenen bandın içinde okunsa bile bu belirtiler gündemden düşmez, çünkü kıl kökü ve saç kökünün androjene duyarlılığı kişiden kişiye belirgin biçimde değişebilir.
Şikâyetlerin günlük yaşama etkisi de görüşmede ele alınır. Kıllanmanın giderilmesi için harcanan zaman ve cilt bulgularının yarattığı rahatsızlık, tablonun ağırlığını değerlendirmede kullanılan bilgilerdir. Bu ayrıntılar yalnızca laboratuvar sonucuna bakılarak elde edilemez.
