Vajina duvarının nemliliğini yitirmesi ve dokunun incelmesi, tıp dilinde vajinal atrofi olarak adlandırılır. Bu değişiklik çoğunlukla östrojen düzeyinin azaldığı dönemlerde ortaya çıkar. Yakınmalar günlük yaşamı etkileyecek düzeye ulaşabilse de, kadınların önemli bir bölümü bunu yaşlanmanın kaçınılmaz parçası sayarak dile getirmez. Aşağıda bu tablonun nasıl geliştiği ve hangi yaklaşımların bulunduğu anlatılmıştır.
Vajinal Kuruluk Neden Olur?
Vajina duvarının nemliliği, doku hücrelerinden sızan sıvı ve rahim ağzından gelen salgı ile sağlanır. Bu üretim östrojen hormonunun etkisi altındadır. Hormon düzeyi düştüğünde üretim azalır ve doku kurur.
Menopoz, östrojen düzeyinin kalıcı biçimde azaldığı dönemdir ve kuruluğun en sık nedenidir. Yumurtalıkların cerrahi olarak alınması, aynı değişikliği daha ani biçimde oluşturur.
Emzirme dönemi, doğum sonrası aylar ve bazı hormon içerikli yöntemlerin kullanımı geçici kuruluk yaratabilir. Kanser tedavisi kapsamında uygulanan bazı yaklaşımlar da yumurtalık işlevini baskılayarak benzer sonuç doğurur.
Hormon dışı nedenler de bulunur. Yeterli uyarılma sağlanmadan başlanan ilişki, sigara kullanımı, bazı alerji ve depresyon ilaçları, vajina içinin yıkanması ve parfümlü ürünlerin kullanımı kuruluğa katkı sağlayan durumlardır. Bağışıklık sistemini ilgilendiren bazı hastalıklar da salgı bezlerini etkileyerek tabloya neden olabilir.
Yakınmanın yaygınlığı çoğu zaman fark edilmez. Menopoz dönemindeki kadınların önemli bir bölümü bu tabloyu yaşar, ancak yalnızca bir kısmı hekime başvurur. Konunun konuşulmasının güç bulunması ve durumun kaçınılmaz sayılması bu başvuru eksikliğinin nedenleridir.
Menopozda Doku Değişiklikleri Nasıl Gelişir?
Östrojen azaldığında vajina duvarındaki hücre katmanları incelir. Duvarın kalınlığı azalır, kıvrımlı yapısı düzleşir ve esneklik kaybolur. Bu değişiklikler dokuyu sürtünmeye karşı duyarlı hale getirir.
Bölgesel kan akımı azalır. Bu azalma hem nemliliğin oluşmasını hem de dokunun beslenmesini olumsuz etkiler. Dokunun rengi soluklaşır ve görünümü değişir.
Ortamın asit dengesi de bozulur. Östrojen, vajina hücrelerinde glikojen birikimini sağlar; laktobasil bakterileri bu maddeyi kullanarak asit üretir. Östrojen azaldığında bu döngü kesilir, pH yükselir ve koruyucu bakteri topluluğu geriler.
Bu değişiklikler yalnızca vajinayla sınırlı kalmaz. İdrar kanalı ve mesane tabanı da aynı hormondan etkilenir. Bu nedenle tablo günümüzde daha geniş bir başlık altında değerlendirilir ve idrar yakınmaları da kapsama alınır.
Bu değişikliklerin ne kadar sürede gelişeceği kişiden kişiye değişir. Bazı kadınlarda menopozun ilk yılında belirgin hale gelirken, bazılarında yıllar sonra fark edilir. Yumurtalıkların cerrahi olarak alındığı durumlarda ise süreç çok daha hızlı ilerler.
Vajinal Atrofi Hangi Şikâyetlere Yol Açar?
En sık bildirilen yakınma kuruluk hissidir. Bu his ilişki dışında da duyulabilir; gün boyu süren bir rahatsızlık olarak tarif edilir. Yanma ve kaşıntı eşlik edebilir.
İlişki sırasında ağrı ikinci sık yakınmadır. Ağrı çoğunlukla girişte duyulur ve ilişki sonrasında da bir süre devam edebilir. Sürtünmeye bağlı yüzeysel çatlaklar ve az miktarda kanama görülebilir.
İdrar yakınmaları tabloya sıkça eşlik eder. Sık idrara çıkma, ani sıkışma hissi, idrar yaparken rahatsızlık ve idrar yolu enfeksiyonlarının sık yinelemesi bu grupta yer alır. Bu bulguların hormonal değişiklikle bağlantısı çoğu zaman fark edilmez.
Akıntıda değişiklik de görülebilir. Koruyucu bakteri dengesinin bozulması nedeniyle sarımsı ya da kokulu akıntı ortaya çıkabilir. Bu tablo enfeksiyonla karıştırılabileceğinden, ayrımın yapılması gerekir.
Yakınmalar zamanla ilerleme eğilimindedir. Menopozun ilk yıllarında hafif olan kuruluk, ilerleyen yıllarda belirginleşir. Ateş basması gibi diğer menopoz yakınmaları zamanla azalırken, bu tablonun kendiliğinden gerilemesi beklenmez; bu ayrım ele alınmasını gerekli kılar.
Emzirme Döneminde Neden Görülebilir?
Emzirme sırasında prolaktin düzeyi yüksek seyreder. Bu hormon yumurtalıkların çalışmasını baskılar ve östrojen üretimi azalır. Ortaya çıkan tablo, menopozdaki değişikliklere benzer.
Doğum sonrası dönemde bölgedeki dokular ayrıca iyileşme sürecindedir. Kesi ya da yırtık bulunan kadınlarda bu bölgelerde hassasiyet devam edebilir. İki durumun birleşmesi yakınmayı belirginleştirir.
Bu dönemdeki kuruluk geçicidir. Emzirmenin azalmasıyla birlikte yumurtalık işlevi geri döner ve doku eski durumuna kavuşur. Bu bilginin paylaşılması, kadınların gereksiz kaygı yaşamasını önler.
Bu dönemde kaydırıcı ürünlerin kullanımı önerilir. Yakınmanın belirgin olduğu durumlarda bölgesel uygulamalar hekim değerlendirmesiyle gündeme gelebilir; emzirme dönemine uygun seçenekler bulunur.
Doğum sonrası ilk aylarda cinsel yaşama dönüşte yaşanan güçlüklerin bir bölümü bu tabloyla açıklanır. Yakınmanın hormonal bir nedene bağlı olduğunun bilinmesi, kişinin durumu kalıcı bir sorun olarak algılamasını önler.
Değerlendirmede Neler Yapılır?
Değerlendirme, yakınmanın ne zaman başladığı ve hangi durumlarda arttığının sorulmasıyla başlar. Adet durumu, doğum ve emzirme öyküsü, geçirilmiş ameliyatlar ve kullanılan ilaçlar kaydedilir.
Muayenede dış bölgenin ve vajina duvarının görünümü değerlendirilir. Doku renginde solukluk, kıvrımların azalması, incelme ve çatlak varlığı aranır. Rahim ağzının durumu da incelenir.
Vajinal pH ölçümü yapılabilir; yükselmiş değer tabloyu destekler. Akıntı örneği alınarak enfeksiyon araştırılabilir. İdrar yakınmaları bulunanlarda idrar tahlili istenir.
Kanama bulunan kişilerde ayrıca inceleme yapılır. Menopoz sonrası dönemde görülen kanama, yalnızca doku incelmesine bağlanmadan önce başka nedenler açısından değerlendirilir; ultrason ve gerektiğinde doku örneği bu değerlendirmenin parçasıdır.
Kişinin daha önce denediği ürünler de sorgulanır. Kullanılan nemlendiricinin türü, uygulama sıklığı ve alınan yanıt kaydedilir. Bu bilgiler, bir sonraki basamağa geçilip geçilmeyeceğini belirlemede yol gösterir.
Hangi Tedavi Yaklaşımları Değerlendirilir?
İlk basamak, hormon içermeyen bölgesel ürünlerdir. Nemlendiriciler düzenli olarak kullanılır ve dokunun nem düzeyini artırmayı amaçlar. Kaydırıcılar ise ilişki öncesinde kullanılır ve sürtünmeyi azaltır.
Bu ürünlerin yeterli olmadığı durumlarda bölgesel östrojen uygulamaları gündeme gelir. Krem, tablet ve halka biçimlerinde bulunur. Bölgesel uygulamada emilim sınırlıdır; bu nedenle vücut genelindeki etkisi düşük kalır.
Bölgesel uygulamaların kullanımı belirli durumlarda sınırlanır. Meme kanseri öyküsü bulunan kadınlarda karar, izlemi yürüten hekimlerle birlikte verilir. Damar tıkanıklığı öyküsü ve açıklanamayan kanama da değerlendirmeye alınan durumlardır.
Ağızdan alınan hormon tedavisi, ateş basması gibi başka menopoz yakınmalarının da bulunduğu durumlarda düşünülebilir. Bu yaklaşımın kendine özgü olası sorunları bulunduğundan karar ayrıntılı bir görüşmenin ardından verilir. Pelvik taban egzersizleri ve düzenli cinsel etkinlik, bölgesel kan akımını artırarak destekleyici katkı sağlar.
Bölgesel uygulamalarda etki hemen ortaya çıkmaz. Dokunun toparlanması haftalar alır; bu nedenle ilk günlerde değişiklik görülmemesi kullanımın bırakılması için gerekçe oluşturmaz. Yanıt alındıktan sonra kullanım sıklığı azaltılarak sürdürülür.
Günlük Bakımda Nelere Dikkat Edilmeli?
Temizlik için ılık su tek başına yeterlidir. Kokulu sabunlar, deodorant nitelikli spreyler ve antiseptik çözeltiler zaten incelmiş olan dokuyu daha da kurutur. İç bölgeye duş uygulanması ya da sıvı verilmesi önerilmez.
Nemlendirici ürünlerin düzenli kullanılması, yalnızca ilişki öncesinde başvurulmasından daha yararlı bulunur. Bu ürünlerin haftada birkaç kez uygulanması dokunun durumunu iyileştirebilir.
Pamuklu iç çamaşırı kullanılması ve dar giysilerden kaçınılması tahrişi azaltır. Çamaşırların kokusuz ürünlerle yıkanması ve iyi durulanması önerilir.
Sigaranın bırakılması, bölgesel kan dolaşımını olumlu etkiler. Yeterli sıvı tüketimi genel doku nemliliğine katkı sağlar. İlişki öncesinde uyarılma sürecine yeterli zaman ayrılması, doğal kayganlığın oluşmasına olanak tanır.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Kuruluk yakınmasının günlük yaşamı etkilemeye başlaması başvuru için yeterli gerekçedir. Bu durumun yaşlanmanın kaçınılmaz parçası sayılarak dile getirilmemesi, üzerinde çalışılabilecek bir tablonun ele alınmasını geciktirir.
İlişki sırasında ağrı, kanama ve sonrasında süren rahatsızlık değerlendirilmelidir. Kullanılan ürünlerle yakınmanın geçmemesi de başvuru gerekçesidir.
Menopoz sonrası dönemde görülen her kanama, miktarı ne olursa olsun incelenmelidir. Bu bulgunun yalnızca doku incelmesine bağlanması uygun değildir.
Kötü kokulu ya da renk değiştirmiş akıntı, kaşıntının şiddetlenmesi ve idrar yolu enfeksiyonlarının sık yinelemesi muayene gerektirir. Dış bölgede iyileşmeyen yara, beyaz renk değişikliği ya da doku kalınlaşması fark edilmesi ayrıca değerlendirilmelidir.