Yirmi birinci hafta, bebeğin dış dünyayla ilk bağlantısının kurulmaya başladığı dönem olarak anılır. İşitme yapıları bu haftalarda işlev kazanır ve bebek çevresinden gelen sesleri algılamaya başlar. Bu algı yetişkinlerinkinden farklıdır ve sıvı ortamın süzgecinden geçer. Aşağıda işitme gelişimi, bebeğin bu haftadaki durumu ve annedeki değişimler açıklanmıştır.
Bebek Hangi Sesleri Duymaya Başlar?
İç kulaktaki ses algılayan yapılar bu haftalarda olgunlaşır. Bu yapıların sinir bağlantılarının kurulmasıyla birlikte ses uyaranı beyne ulaşabilir hale gelir. Yirmi birinci hafta, bu sürecin işlevsel düzeye ulaştığı dönem olarak kabul edilir.
Bebeğin duyduğu ilk sesler annenin bedeninden gelenlerdir. Kalp atışı, kan akımının uğultusu, bağırsak hareketleri ve solunum sesleri sürekli bir arka plan oluşturur. Bu sesler bebeğin en tanıdık işitsel ortamıdır.
Dışarıdan gelen sesler karın duvarından ve sıvıdan geçerek ulaşır. Bu geçiş sırasında yüksek frekanslı sesler zayıflar, kalın ve düşük frekanslı sesler daha iyi iletilir. Bu nedenle bebek konuşmanın kelimelerini değil, ritmini ve tonunu algılar.
İşitme gelişimi bu haftadan sonra da sürer. Ses uyaranlarına verilen tepkiler ilerleyen haftalarda belirginleşir. Bebek tanıdık bir sesi duyduğunda hareketlerinde ya da kalp atış hızında küçük değişimler görülebilir.
Anne Sesi Bebeğe Ulaşır mı?
Annenin sesi bebeğe iki yoldan ulaşır. Bir bölümü hava yoluyla dışarıdan gelir; bir bölümü ise doğrudan bedenin içinden, doku ve kemikler üzerinden iletilir. Bu ikinci yol nedeniyle anne sesi diğer seslerden daha güçlü algılanır.
Bu ayrıcalıklı iletim, anne sesinin bebek için en tanıdık ses olmasını sağlar. Doğumdan sonra yeni doğanların anne sesine farklı tepki verdiği bildirilmiştir. Bu gözlem, anne karnındaki işitsel deneyimin izleriyle açıklanır.
Bebekle konuşmanın, ona okumanın ya da şarkı söylemenin bu dönemde başlaması yaygın bir öneridir. Bu etkinliklerin bebeğin zekâsını artırdığına ilişkin kesin bir veri bulunmamakla birlikte, anne baba ile bebek arasındaki bağın kurulmasına katkı sağladığı düşünülür.
Babanın ve diğer aile bireylerinin sesleri de karın duvarından geçerek ulaşır. Kalın erkek sesinin daha iyi iletildiği bildirilir. Bu seslerin düzenli olarak duyulması, doğum sonrasında tanınmalarına katkı sağlayabilir.
Yüksek Ses Bebeği Rahatsız Eder mi?
Bebeğin çevresindeki sıvı ve karın duvarı doğal bir yalıtım sağlar. Dışarıdan gelen sesler bu katmanlardan geçerken belirgin biçimde zayıflar. Günlük yaşamdaki olağan sesler bebek için sorun oluşturmaz.
Ani ve çok yüksek seslerde bebek irkilme benzeri hareketler yapabilir. Bu tepki sinir sisteminin çalıştığını gösteren olağan bir yanıttır. Kısa süreli maruz kalmanın zarar verdiğine ilişkin bir veri bulunmamaktadır.
Sürekli ve çok yüksek gürültülü ortamlarda uzun süre bulunmanın uygun olmadığı bildirilir. Bu tür ortamlarda çalışan kadınlarda koruyucu önlemler değerlendirilir. Konser gibi çok yüksek ses düzeyine sahip ortamlardan kaçınılması önerilir.
Karın üzerine doğrudan kulaklık yerleştirilmesi ve yüksek sesle müzik dinletilmesi önerilmez. Sesin doğrudan ve yakın kaynaktan verilmesi, doğal yalıtımı devre dışı bırakır. Olağan ortam sesleri bebeğin işitsel gelişimi için yeterlidir.
Bebek Bu Haftada Ne Kadar Büyümüştür?
Bebeğin baştan topuğa boyu bu haftada yaklaşık yirmi altı santimetredir. Ağırlığı üç yüz elli gram dolayına ulaşmıştır. Bu haftadan itibaren ölçümlerde baştan topuğa boy kullanılmaya başlanır.
Yirmi birinci haftada deri altındaki yağ katmanı henüz yeni kurulmaya başlamış, gövdeyi dolduracak hacme ulaşmamıştır. Bu nedenle deri, altındaki dokudan büyük görünür ve gövdeye bol gelen bir kumaş gibi kırışıklıklar oluşturur. Katmanın inceliği, altından geçen damar ağının dışarıdan seçilebilmesine yol açar. Buna karşılık deriyi sıvının aşındırıcı etkisinden koruyan yağlı örtü bu haftada belirgin bir kalınlık kazanmıştır.
Sindirim sistemi olgunlaşmayı sürdürür. Bebek yuttuğu sıvıdan az miktarda besin öğesi emebilir; asıl beslenme bebeğin eşi üzerinden sürer. Bağırsaklarda mekonyum birikimi artmaktadır.
Kemik iliği kan hücresi üretimini üstlenmeye başlamıştır. Bu görev daha önce karaciğer ve dalak tarafından yürütülüyordu. Kollar ve bacaklar orantılı hale gelmiştir; hareketler güçlenmiştir.
Kas kütlesi artmakta ve hareketler güçlenmektedir. Bebek ellerini yüzüne götürebilir, göbek kordonunu tutabilir ve bacaklarını gövdesine çekebilir. Bu hareketlerin bir bölümü anne tarafından belirgin biçimde hissedilir.
Bebeğin Uyku Düzeni Oluşur mu?
Bebek bu haftalarda düzenli uyku ve uyanıklık dönemleri geçirir. Bu dönemler kısadır; yirmi dakika ile bir saat arasında değişebilir. Uyanık dönemlerde hareketler artar, uyku dönemlerinde belirgin biçimde azalır.
Bu düzen annenin uyku düzeninden bağımsızdır. Anne dinlenirken bebeğin hareketlerinin arttığının bildirilmesi bu nedenledir; aslında hareket sıklığı değişmez, anne hareketsiz olduğu için algı keskinleşir.
Uyku dönemlerinde beyin gelişimini destekleyen süreçler yürür. Sinir hücreleri arasındaki bağlantılar bu dönemlerde güçlenir. Uyku, bebeğin enerji tüketimini de azaltarak büyümeye kaynak ayrılmasını sağlar.
Bu haftalarda hareketlerin bir süre hissedilmemesi olağandır ve uyku dönemine denk gelmiş olabilir. Düzenli hareket takibi ancak yirmi dördüncü haftadan sonra anlam kazanır. O döneme kadar bebeğin iyilik hali muayene ve ultrasonla değerlendirilir.
Annede Bu Haftada Neler Değişir?
Muayenede rahmin tepe noktasına elle ulaşıldığında, sınırın göbek çukurunun bir parmak kadar yukarısına taşındığı görülür. Karnın dışarıdan bakıldığında ayırt edilir bir yuvarlaklık kazanması bu yükselmenin sonucudur. Hareketler artık gün içinde birçok kez duyulur ve kelebek kanadı benzetmesinin yerini daha belirgin dokunuşlar alır. Karnın üzerine konan bir el, şanslı bir anda bu dokunuşlardan birini dışarıdan da yakalayabilir.
İştah bu dönemde belirgindir. Kilo alımı düzenli bir seyir izler ve haftalık artış yarım kilogram dolayındadır. Beslenmede demir, kalsiyum ve protein içeriğine dikkat edilmesi önerilir.
Bacaklarda şişlik, varis oluşumu ve gece krampları bu haftalarda sık bildirilir. Uzun süre ayakta kalmaktan kaçınmak, ayakları yükseltmek ve varis çorabı kullanımı rahatlama sağlayabilir. Bu kararlar hekimle konuşularak verilir.
Karın derisinde gerginlik, kaşıntı ve çatlak oluşumu görülebilir. Nemlendirici kullanımı ve kilo alımının kontrollü olması bu değişimi hafifletebilir. Mide yanması, kabızlık ve burun tıkanıklığı da sürebilir.
Bu Haftada Beslenmede Nelere Dikkat Edilmeli?
Demir gereksinimi bu dönemde belirgin biçimde artar. Kan hacmindeki artış ve bebeğin demir deposunu oluşturması bu ihtiyacı doğurur. Kırmızı et, baklagiller, kuru meyveler ve koyu yeşil yapraklı sebzeler bu gereksinimi karşılamaya katkı sağlar.
Demirin emilimi C vitamini içeren besinlerle birlikte alındığında artar. Çay ve kahvenin öğünle birlikte tüketilmesi ise emilimi azaltır. Bu nedenle sıcak içeceklerin öğün aralarında alınması önerilir.
Kalsiyum bebeğin kemik gelişimi için gereklidir. Süt, yoğurt, peynir ve susam kalsiyum içeriği yüksek besinlerdir. Yeterli alınmadığında bebek annenin kemik depolarından karşılar; bu nedenle günlük tüketimin yeterli olması önem taşır.
Protein alımı bebeğin doku gelişimini destekler. Su tüketiminin yeterli olması kabızlığı ve idrar yolu enfeksiyonlarını azaltır. Çiğ ve az pişmiş gıdalardan, pastörize edilmemiş süt ürünlerinden kaçınılması gebelik boyunca sürdürülmelidir.
Öğün sayısının artırılıp porsiyonların küçültülmesi mide yanmasını azaltır. Yatmadan en az iki saat önce yemek yenmesi ve başın hafif yüksekte tutulması da bu şikâyeti hafifletir. Aşırı tuz tüketiminden kaçınılması şişliğin artmasını önlemeye katkı sağlar.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Bacak arasında sıcak bir ıslaklık duyulması, idrar kaçırma sanılıp geçiştirilmemesi gereken bir bulgudur ve aynı gün iletilmelidir. Rahmin belirli aralıklarla kasılması, bele yerleşip tekrarlayan bir sancı ve karnın gevşemeden sert kalması da erken eylem yönünden incelenir.
Kanama bu haftalarda her düzeyde bildirilmesi gereken bir bulgudur. Lekelenmenin rengi, süresi ve miktarı not edilerek muayenede aktarılır. Ağrı ya da kasılmanın eşlik ettiği kanamalarda beklenmeden hekime ulaşılmalıdır.
Bebeğin sesleri ayırt etmeye başladığı bu haftada anne adayının kendi bedeninden gelen uyarılar da izlenmelidir. İnatçı baş ağrısı, gözlerde bulanıklaşma, parmakların ve yüzün birdenbire şişmesi ve mide üstünde duyulan ağrı hekime iletilir. Bu bulgular kan basıncı yükselmesi yönünden ele alınır; erken yakalanmaları izlemin seyrini değiştirir.
Sıcaklık yükselmesine idrar yaparken batma, böğüre oturan künt ağrı ve kokusu değişmiş akıntı eşlik ediyorsa bu tablo bir bütün olarak aktarılmalıdır. Yalnızca bir baldırda ortaya çıkan şişlik, deride kızarma ve elle basıldığında artan ağrı ise ayrı bir başlık olarak ele alınır. Hareketlerin bu haftada düzene oturmaya başladığı düşünülürse, alışılmış sıklığın belirgin biçimde altına inmesi de görüşme gerekçesidir.
