Yirmi üçüncü hafta, bacaklara ilişkin şikâyetlerin belirginleştiği dönemdir. Gece gelen kramplar, damarlarda genişleme ve bacaklarda ağırlık hissi bu haftalarda sık bildirilir. Bu değişimlerin çoğu dolaşımdaki yeniden düzenlenmeyle ilişkilidir. Aşağıda bu şikâyetlerin nedenleri, hafifletme yolları ve hangi bulguların ivedi değerlendirme gerektirdiği anlatılmıştır.
Bacak Kramplarının Nedeni Nedir?
Kramp, kasın istem dışı ve ağrılı biçimde kasılmasıdır. Gebelikte en sık baldır kaslarında görülür ve genellikle gece saatlerinde ortaya çıkar. Birkaç saniye ile birkaç dakika arasında sürer ve kendiliğinden geçer.
Nedeni tam olarak açıklanamamıştır. Üzerinde durulan etkenlerden biri kalsiyum, magnezyum ve potasyum gibi kan tuzlarındaki dengenin değişmesidir. Bebeğin kemik gelişimi için kullandığı kalsiyum miktarındaki artış bu dengeyi etkileyebilir.
Büyüyen rahmin bacaklara giden damarlara ve sinirlere baskı yapması bir başka açıklamadır. Bacak kaslarına ulaşan kan miktarındaki azalma ve toplardamar dönüşünün yavaşlaması kramp eğilimini artırabilir.
Gün içindeki yorgunluk, uzun süre ayakta kalma ve yetersiz sıvı alımı da tetikleyici olarak bildirilir. Kramplar gebeliğin ilerleyen haftalarında daha sık görülür ve doğumdan sonra kendiliğinden geriler.
Krampların gebeliklerin yaklaşık yarısında bildirildiği belirtilir. Sıklığı kişiden kişiye değişir; bazı kadınlarda haftada birkaç kez, bazılarında her gece görülür. Şikâyetin şiddeti uyku düzenini bozacak boyuta ulaşabilir ve gün içindeki yorgunluğu artırabilir.
Varis Gebelikte Neden Gelişir?
Varis, toplardamarların genişlemesi ve kıvrımlı hale gelmesidir. Bacaklardaki toplardamarlarda bulunan kapakçıklar kanın yukarı doğru akmasını sağlar. Bu kapakçıkların yetersiz kalması durumunda kan bacakta birikir ve damar genişler.
Gebelikte salgılanan hormonlar damar duvarındaki kas dokusunu gevşetir. Bu gevşeme damarların genişlemesini kolaylaştırır. Aynı hormonal etki kapakçıkların işlevini de zayıflatabilir.
Kan hacmindeki belirgin artış damarlar üzerindeki yükü yükseltir. Büyüyen rahim, karın içindeki ana toplardamara baskı yaparak bacaklardan gelen kanın dönüşünü zorlaştırır. Bu iki etki birlikte varis oluşumuna zemin hazırlar.
Ailede varis öyküsünün bulunması yatkınlığı artırır. Kilo fazlalığı, uzun süre ayakta durmayı gerektiren işler, çoğul gebelik ve önceki gebelik sayısı da bu grupta sayılan etkenlerdir. Varisler makat bölgesinde ve dış genital bölgede de görülebilir.
Krampları Azaltmak İçin Ne Yapılabilir?
Kramp sırasında ilk uygulanan yöntem kasın gerdirilmesidir. Bacak düz tutularak ayak ucunun dize doğru çekilmesi baldır kasını gerer ve kasılmanın çözülmesini sağlar. Ardından bölgeye ovma uygulanabilir.
Yatmadan önce yapılan baldır germe egzersizleri kramp sıklığını azaltabilir. Duvara karşı öne eğilerek yapılan germe hareketi bu amaçla kullanılan basit bir uygulamadır. Hareketin yavaş ve zorlanmadan yapılması gerekir.
Gün içinde yeterli sıvı alınması ve uzun süre aynı pozisyonda kalınmaması yararlıdır. Ilık duş ve bacaklara uygulanan sıcak kompres kasların gevşemesine katkı sağlar. Yatarken ayakların hafif yükseltilmesi de önerilir.
Kalsiyum ve magnezyum içeren besinlerin beslenmede yer alması gündeme gelebilir. Takviye kullanımına kendi kararıyla başlanmaması, önce değerlendirme yapılması uygun olur. Kullanılan takviyelerin dozu hekim tarafından belirlenir.
Varis Çorabı Kullanılmalı mı?
Varis çorabı, bacakta aşağıdan yukarı doğru azalan bir basınç uygulayarak toplardamar dönüşünü destekler. Bu destek kanın bacakta birikmesini azaltır ve şişlik ile ağırlık hissini hafifletebilir.
Kullanım kararı muayene sonrasında verilir. Basınç düzeyi ve çorabın boyu kişiye göre belirlenir. Yanlış ölçüde seçilen bir ürün beklenen yararı sağlamayabilir ve rahatsızlık yaratabilir.
Çorabın sabah yataktan kalkmadan önce giyilmesi önerilir. Bacaklar henüz şişmemişken giyilmesi etkinliği artırır. Gün boyunca kullanılıp gece çıkarılması yaygın bir uygulamadır.
Çorap kullanımı varisi ortadan kaldırmaz; şikâyetleri hafifletir ve ilerlemesini yavaşlatmaya katkı sağlar. Gebelik sırasında varislere yönelik girişimsel işlemler genellikle ertelenir. Doğum sonrasında tablo büyük ölçüde geriler ve kalıcı durumlar o dönemde değerlendirilir.
Uzun süreli oturma ve ayakta durmanın aralarla bölünmesi çorabın etkisini destekler. Ayak bileğinden yapılan basit döndürme hareketleri toplardamar dönüşünü artırır. Uzun yolculuklarda saatte bir kalkıp yürünmesi bu nedenle önerilir.
Bebek Bu Haftada Hangi Aşamadadır?
Yirmi üçüncü haftaya gelindiğinde bebeğin tepeden topuğa uzunluğu yirmi dokuz santimetre dolayında ölçülür ve tartıdaki karşılığı yarım kiloyu bulur. Deri altında yağ dokusu henüz oluşmadığı için görünüm zayıf ve kırışıktır; önümüzdeki haftalarda bu doku birikince ciltteki kırışıklıklar açılır. Bebeğin kazandığı bu ağırlığın rahim içinde aşağıya doğru bastırması, bacaklardaki toplardamarların kalbe doğru boşalmasını güçleştirir. Kramp ve varis yakınmalarının tam bu haftalarda öne çıkmasının nedenlerinden biri de budur.
Deri hâlâ kırışıktır çünkü deri altı yağ dokusu yeterince birikmemiştir. Deri altındaki damarlar seçilir ve renk kırmızımsı görünür. Koruyucu yağlı örtü ve ince tüy tabakası vücudu kaplamayı sürdürür.
İç kulaktaki denge yapıları olgunlaşmıştır. Bebek artık rahim içinde başının hangi yönde olduğunu algılayabilir. İşitme gelişmiştir; annenin sesi ve dışarıdan gelen kalın sesler ulaşır.
Bebek hızlı göz hareketleri gösteren uyku dönemleri geçirir. Bu dönemler beyin gelişimiyle ilişkilendirilir. Hareketler güçlenmiştir ve dışarıdan el ile hissedilebilir hale gelmiştir.
Bebeğin Akciğerlerinde Neler Gelişir?
Akciğerlerdeki hava keseciklerinin öncüsü olan yapılar bu haftalarda oluşmaya başlar. Bu keseciklerin çevresindeki kılcal damar ağı gelişir. Gaz alışverişinin gerçekleşeceği yüzey böylece kurulmaya başlar.
Sürfaktan adı verilen madde bu dönemde üretilmeye başlar. Bu madde hava keseciklerinin yüzey gerilimini azaltır ve nefes verildiğinde çökmelerini önler. Yeterli miktara ulaşması gebeliğin ilerleyen haftalarında gerçekleşir.
Bebek göğüs kafesiyle solunum hareketlerine benzer ritmik hareketler yapar. Bu hareketler sırasında akciğerlerdeki sıvı yer değiştirir. Solunum kaslarının çalışması ve akciğer yapısının gelişimi bu şekilde desteklenir.
Bu haftalarda doğan bebeklerde akciğer olgunluğu yeterli değildir ve solunum desteği gerekir. Erken doğum beklenen durumlarda akciğer olgunlaşmasını hızlandıran ilaç uygulaması gündeme gelir. Bu karar hekim değerlendirmesiyle verilir.
Akciğer gelişiminin sağlıklı ilerlemesi için bebeğin çevresindeki sıvı miktarının yeterli olması gerekir. Sıvının az olduğu durumlarda akciğer gelişimi etkilenebilir. Bu nedenle sıvı miktarı ultrasonda düzenli olarak ölçülür ve kaydedilir.
Hangi Bacak Şikâyeti Acil Sayılır?
Varise bağlı görünür damarlar deri yüzeyine yakın seyreder ve genellikle ağrısızdır; asıl dikkat edilmesi gereken, derinde yer alan damar sistemini ilgilendiren tablodur. Bu tabloda bacağın çevresi diğerine göre gözle görülür biçimde artar, deri gergin ve parlak bir görünüm alır. Baldırın derinlerinde çekiştirici bir ağrı duyulması ve ayağı yukarı doğru bükmekle bu ağrının keskinleşmesi bildirilen bulgular arasındadır. Bu bütünlük, damar içinde pıhtı oluşması olasılığını gündeme getirir.
Gebelikte kanın pıhtılaşmaya eğilimi artar. Bu değişim doğum sırasındaki kanamaya karşı koruyucu bir uyum olarak gelişir ancak damar içinde pıhtı oluşma olasılığını da yükseltir. Uzun süre hareketsiz kalmak bu olasılığı artırır.
Ani başlayan nefes darlığı, göğüs ağrısı, çarpıntı ve öksürükle kan gelmesi gecikmeden başvuru gerektiren bulgulardır. Bu belirtiler pıhtının akciğere ulaşmış olabileceğini düşündürür.
Her iki bacakta simetrik biçimde görülen şişlik genellikle gebeliğe bağlı olağan değişimle ilişkilidir. Buna karşın şişliğin ani biçimde artması, ellerde ve yüzde de görülmesi tansiyon yüksekliği açısından değerlendirilmelidir.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Gebelikteki olağan bacak şişliği iki yanlıdır ve gece dinlenmesiyle geriler. Yalnızca bir bacağı tutan, sabah kalkıldığında da sürmekte olan bir şişlik ise ayrı bir anlam taşır; buna deride kızarma, elle duyulan ısı farkı ve basmakla keskinleşen ağrı eşlik edebilir. Böyle bir tabloya hiç yoktan gelen nefes darlığı ile göğüste sıkışma eklendiğinde beklemeden değerlendirme istenmelidir.
Şiddetli baş ağrısı, görme bulanıklığı, ellerde ve yüzde ani şişlik ile karnın üst bölgesinde ağrı değerlendirilmelidir. Bir hafta içinde iki kilogramı aşan ani kilo artışı da bu grupta ele alınır.
Bacak kramplarının olağan sayıldığı bu dönemde, karnı kuşak gibi saran ve düzenli tekrarlayan bir kasılma aynı başlık altında değerlendirilmez. Böyle bir kasılma, bele saplanan ritmik sancı, beklenmedik ıslaklık ya da kanama ile birlikte olduğunda erken eylem yönünden incelenir. Sol yana uzanıp bir bardak su içildikten sonra geçmeyen duyumlar için başvurmak gerekir.
Kramp ve varis şikâyetleriyle uğraşılırken gözden kaçmaması gereken başka başlıklar da vardır. Sıcaklığın yükselmesi, idrar yaparken batma duyulması, böğre oturan künt bir ağrı ve kokusu değişmiş akıntı bir arada idrar yollarını ya da rahim ağzını ilgilendiren bir tabloyu düşündürebilir. Bu haftada düzenine oturmuş olan hareketlerin alışılmış sıklığın belirgin biçimde altına inmesi de aynı görüşmede anlatılmalıdır.
