Epilepsi tanısı bulunan kadınlarda gebelik çoğunlukla sorunsuz seyreder ve sağlıklı bir bebeğin doğması beklenen sonuçtur. Bununla birlikte bu dönemde hem nöbetlerin hem kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi gerekir. En sık yapılan hatalardan biri, bebeğe zarar vereceği kaygısıyla ilacın kendi kararıyla bırakılmasıdır; oysa kontrolsüz nöbetler çoğu durumda daha büyük bir sorun oluşturur. Aşağıda nöbetlerin ve ilaçların bebek üzerindeki olası etkileri ile gebelik izleminde öne çıkan başlıklar genel hatlarıyla açıklanmıştır.
Nöbetler Bebeği Nasıl Etkiler?
Nöbetlerin bebek üzerindeki etkisi, nöbetin türüne göre değişir. Bilinç kaybının ve kasılmaların eşlik ettiği yaygın nöbetlerde annenin solunumu geçici olarak duraklayabilir. Bu sırada kandaki oksijen düzeyinin düşmesi, plasenta aracılığıyla bebeğe ulaşan oksijeni de azaltabilir.
Bilinç kaybının olmadığı, yalnızca belirli bir bölgeyi ilgilendiren nöbetlerde bebeğe doğrudan etki beklenmez. Bu tür nöbetler tedavi kararında yine de dikkate alınır; ancak oksijenlenme üzerindeki etkileri sınırlıdır.
Nöbetlerin dolaylı bir riski de düşme ve travmadır. Nöbet sırasında dengenin kaybedilmesi, karın bölgesine darbe alınmasına yol açabilir. Bu durum plasenta ayrılması gibi tabloları gündeme getirebileceğinden, nöbetlerin denetim altında tutulması gebelik güvenliğinin bir parçası olarak değerlendirilir.
Bu nedenle tedavinin sürdürülmesi genel yaklaşımdır. İlacın kendi kararıyla kesilmesi nöbet sıklığında artışa yol açabilir ve önceden denetim altında olan bir tablonun bozulmasına neden olabilir. Tedaviye ilişkin her değişiklik hekim değerlendirmesiyle yapılır.
İlaçların Bebek Üzerindeki Olası Etkileri Nelerdir?
Nöbet önleyici ilaçların bir bölümü plasentayı geçer ve bebeğin dolaşımına ulaşır. Bu ilaçlarla ilişkilendirilen başlıca konu, yapısal gelişim farklılıklarının görülme sıklığında bir miktar artış olmasıdır. Bu artışın düzeyi kullanılan ilaca ve doza göre belirgin biçimde değişir.
Bildirilen farklılıklar arasında nöral tüp gelişimiyle ilgili durumlar, kalp yapısına ilişkin farklılıklar, damak ve dudak gelişimindeki ayrılıklar sayılabilir. Bu tablolar gebelik izleminde yapılan ayrıntılı ultrason incelemeleriyle değerlendirilir.
Bazı ilaçlar için gelişimsel ve öğrenmeyle ilgili etkiler de tartışılmaktadır. Bu etkiler doğumda görünür olmayabilir ve okul çağında ortaya çıkabilir. Bu nedenle ilaç seçiminde yalnızca yapısal etkiler değil, uzun dönemli veriler de göz önünde bulundurulur.
Bu bilgiler tedaviden kaçınmayı değil, tedavinin kişiye göre düzenlenmesini gerektirir. Nöbetleri denetim altında tutan en düşük dozun kullanılması, mümkün olduğunda tek ilaçla tedavi tercih edilmesi ve gebelik öncesinde planlama yapılması riskin azaltılmasında öne çıkan yaklaşımlardır.
Hangi İlaçlar Daha Dikkatli Değerlendirilir?
Nöbet önleyici ilaçlar arasında gebelik açısından güvenlik verileri birbirinden farklıdır. Bazı etken maddeler için birikmiş veri daha olumlu iken, bazıları için gelişimsel etkiler açısından daha yüksek bir oran bildirilmiştir. Bu ayrım, gebelik planlanırken tedavinin gözden geçirilmesinin başlıca gerekçesidir.
Yüksek doz kullanımın, aynı ilacın düşük dozuna göre daha fazla etkiyle ilişkilendirildiği bilinmektedir. Benzer biçimde birden fazla nöbet önleyici ilacın birlikte kullanılması, tek ilaç kullanımına göre daha dikkatli değerlendirilir.
Tedavi değişikliği gerekiyorsa bunun gebelik öncesinde yapılması tercih edilir. İlaç değişimi sırasında nöbet denetiminin kaybedilme olasılığı bulunduğundan, bu geçişin planlı ve yavaş yapılması gerekir. Gebelik ortaya çıktıktan sonra yapılan ani değişiklikler çoğunlukla yarar sağlamaz.
Hangi ilacın kimde uygun olduğu kişiye özel bir karardır. Nöbet türü, tedaviye yanıt, önceki denemeler ve eşlik eden hastalıklar bu kararı biçimlendirir. Bu nedenle genel bilgiler doğrultusunda kendi kararıyla ilaç değiştirilmesi ya da doz düşürülmesi uygun değildir.
Folik Asit Dozu Neden Yükseltilir?
Folik asit, bebeğin sinir sisteminin temelini oluşturan nöral tüpün kapanmasında rol oynar. Bu kapanma gebeliğin çok erken haftalarında, çoğu zaman gebelik henüz fark edilmeden tamamlanır. Bu nedenle takviyeye gebelik öncesinde başlanması önerilir.
Bazı nöbet önleyici ilaçlar folat metabolizmasını etkileyebilir. Vücuttaki folat düzeyinin azalması, nöral tüp gelişimiyle ilgili sorunların görülme olasılığını artırabilir. Bu nedenle epilepsi tedavisi gören kadınlarda takviye dozu, genel öneriden daha yüksek tutulabilir.
Dozun ne kadar olacağı hekim tarafından belirlenir. Kullanılan ilaç, önceki gebelik öyküsü ve kişinin genel durumu bu kararda etkilidir. Takviyenin kendi kararıyla yüksek dozda kullanılması uygun değildir.
Takviyenin başlangıç zamanı da önem taşır. Gebelik planlanmadan en az bir ay önce başlanması ve ilk üç aylık dönem boyunca sürdürülmesi genel yaklaşımdır. Gebelik planlanmıyorsa bile doğurganlık çağındaki kadınlarda bu konunun görüşülmesi yerinde olur.
Gebelikte İlaç Düzeyi Neden Takip Edilir?
Gebelikte vücuttaki kan hacmi artar ve böbreklerden atılım hızlanır. Karaciğerdeki ilaç parçalama süreçleri de değişebilir. Bu değişiklikler, aynı dozla elde edilen kan düzeyinin düşmesine yol açabilir.
Kan düzeyinin düşmesi nöbet denetiminin zayıflamasına neden olabilir. Bu nedenle bazı ilaçlar için gebelik boyunca belirli aralıklarla kan düzeyi ölçümü yapılır. Ölçüm sonuçlarına göre doz ayarlaması gerekebilir.
Bu izlem her ilaç için aynı biçimde uygulanmaz. Bazı etken maddelerde kan düzeyi ölçümü tedavi kararına belirgin katkı sağlarken, bazılarında klinik gidişin izlenmesi öne çıkar. Hangi yaklaşımın uygulanacağı tedaviyi yürüten hekim tarafından belirlenir.
Doğum sonrası dönemde de takip sürer. Gebelikte artırılan dozun doğumdan sonra kademeli olarak eski düzeyine döndürülmesi gerekebilir; aksi hâlde ilaç düzeyi yükselerek yan etkilere yol açabilir. Bu düzenleme de hekim tarafından planlanır.
Nöbet Sıklığı Gebelikte Değişir mi?
Gebelikte nöbet sıklığı kişiden kişiye farklı seyreder. Önemli bir bölümünde gebelik öncesindeki tabloya benzer bir gidiş görülür. Bir kısmında sıklık azalırken, bir kısmında artış gözlenebilir.
Artışın en sık nedenlerinden biri ilaç kan düzeyinin düşmesidir. Bunun yanı sıra uyku düzeninin bozulması, bulantı ve kusma nedeniyle ilacın alınamaması ya da emiliminin azalması da etkili olabilir.
Gebelik öncesindeki dönemde nöbetlerin denetim altında olması, gebelikte de benzer bir seyir izlenmesi açısından olumlu bir göstergedir. Bu nedenle gebeliğin, nöbetlerin belirli bir süre boyunca denetim altında tutulduğu bir dönemde planlanması önerilir.
Günlük yaşamda alınabilecek önlemler de sıklığı etkiler. Düzenli uyku, ilaç saatlerine bağlı kalınması, aşırı yorgunluktan kaçınılması ve bilinen tetikleyicilerin uzak tutulması bu kapsamda sayılabilir. Kusma nedeniyle ilaç alınamıyorsa bunun hekime bildirilmesi gerekir.
Doğum Planı Nasıl Yapılır?
Epilepsi tanısı bulunması tek başına sezaryen gerekçesi oluşturmaz. Nöbetleri denetim altında olan gebelerin önemli bir bölümünde normal doğum planlanabilir. Doğum yöntemi kararı, kadın doğum ve nöroloji değerlendirmeleri birlikte ele alınarak verilir.
Doğumun, gerekli desteğin bulunduğu bir merkezde gerçekleştirilmesi tercih edilir. Doğum sırasında ilaç düzeninin aksatılmaması, ağrı yönetiminin planlanması ve aşırı yorgunluktan kaçınılması nöbet olasılığını azaltmaya yardımcı olur.
Yenidoğan döneminde bazı düzenlemeler gündeme gelebilir. Kullanılan ilaca bağlı olarak bebeğe doğum sonrasında K vitamini uygulanması ya da ilk günlerde daha yakın izlem yapılması istenebilir. Bu kararlar çocuk hekimiyle birlikte alınır.
Emzirme çoğu nöbet önleyici ilaçla sürdürülebilir. Süte geçen miktar genellikle düşüktür ve emzirmenin sağladığı yarar öne çıkarılır. Bebekte aşırı uyku hâli ya da beslenmede azalma gözlenirse bunun bildirilmesi yerinde olur. Doğum sonrası dönemde uyku düzeninin korunması için çevre desteğinin planlanması ayrıca önem taşır.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Gebelik planlanan dönemde nöroloji ve kadın doğum değerlendirmesinin birlikte yapılması yerinde olur. Bu görüşmede tedavinin gözden geçirilmesi, folik asit desteğinin başlatılması ve izlem planının belirlenmesi mümkün olur.
Gebelik öğrenildiğinde ilacın kendi kararıyla bırakılmaması ve en kısa sürede hekime başvurulması önemlidir. Bırakma kararı verilecekse bu, hekim gözetiminde planlı biçimde yapılır.
Nöbet sıklığında artış, nöbet biçiminde değişiklik, uzun süren bir nöbet ya da nöbet sonrasında uzayan bilinç bulanıklığı gecikmeden değerlendirme gerektirir. Nöbet sırasında düşme ya da karına darbe alınması durumunda da sağlık kuruluşuna gidilmesi uygun olur.
Nöbet geçirilmesi ya da nöbetlerin sıklaşması, bu gebelikte ilk sırada bildirilmesi gereken gelişmedir; düşme ve karına darbe alma da aynı kapsamdadır. İlacın kusma nedeniyle alınamadığı günler, uyku düzeninin bozulduğu dönemler ve aşırı uyku hâli gibi ilaç düzeyini ilgilendiren durumlar da paylaşılır. Bunların yanında kanama, aralıklarla gelen kasılmalar, sıvı boşalması ve bebeğin hareketlerinde belirgin bir azalma her gebelikte olduğu gibi burada da ele alınır.
