Gebeliğin son haftalarına doğru bebeğin rahim içindeki duruşu doğum planını biçimlendiren başlıca ölçütlerden biri haline gelir. Bebeklerin çoğu bu dönemde başı aşağıda konuma geçer; bir bölümünde ise oturur konum sürer. Bu tablo karşısında hangi yolun izleneceği, gebelik haftasına, bebeğin duruş biçimine ve annenin öyküsüne göre belirlenir. Aşağıda makat gelişin tanımı, olası nedenleri, izlenen değerlendirme adımları ve doğum planının nasıl şekillendiği genel hatlarıyla açıklanmıştır.
Makat Geliş Ne Demektir?
Makat geliş, bebeğin rahim içinde başı yukarıda, kalça ya da ayakları aşağıda konumlanmasıdır. Doğum kanalına en önce giren kısım baş yerine alt bölge olduğu için doğum mekaniği farklılaşır. Tıp dilinde bu duruş için breş sunum ifadesi de kullanılır.
Makat gelişin birkaç alt biçimi tanımlanır. Saf makat gelişte bacaklar dizlerden bükülmeden yukarı doğru uzanır ve aşağıda yalnızca kalça bulunur. Tam makat gelişte bacaklar bağdaş kurmuş gibi kıvrıktır. Ayak gelişinde ise bir ya da iki ayak aşağıda yer alır. Bu ayrımlar, doğum yönteminin belirlenmesinde dikkate alınan ölçütlerdendir.
Duruş biçimi muayene ve ultrason ile saptanır. Karın üzerinden yapılan elle muayenede bebeğin başının nerede olduğu anlaşılabilir; kesin değerlendirme ultrason ile yapılır. Ultrasonda ayrıca bacakların konumu, başın duruşu, plasentanın yeri ve amniyon sıvısı miktarı birlikte incelenir. Bu bilgilerin tamamı planlamayı etkiler.
Duruşun bilinmesi yalnızca doğum yöntemi açısından değil, gebeliğin son haftalarındaki izlem açısından da anlam taşır. Makat konumda bebeğin hareketleri anne tarafından farklı bölgelerde hissedilir, tekmeler genellikle karnın alt kısmında algılanır. Bu ayrıntı tanı koydurucu değildir; ancak muayenede sorulan sorular arasında yer alır ve ultrason ile birlikte değerlendirilir.
Bebek Neden Ters Durur?
Gebeliğin ortalarında bebeklerin önemli bir bölümü makat konumdadır. Rahim içi alan görece geniş olduğu için bebek sık konum değiştirir. Haftalar ilerledikçe bebek büyür, hareket alanı daralır ve çoğunlukla başı aşağıda konuma yerleşir.
Bebeğin dönmesini güçleştirebilecek bazı durumlar tanımlanmıştır. Rahmin şekliyle ilgili yapısal farklılıklar, rahim içinde yer kaplayan myomlar ve plasentanın rahim ağzına yakın yerleşmesi bunların başında gelir. Amniyon sıvısının belirgin biçimde fazla ya da az olması da dönme hareketini etkileyebilir.
Çoğul gebeliklerde alan paylaşıldığından bebeklerden birinin makat kalması sık görülür. Erken doğum söz konusu olduğunda, bebek henüz dönme fırsatı bulamadan doğum başlayabilir. Daha önce makat gelişli doğum yapmış olmak da tekrarlama olasılığını bir miktar artırır. Buna karşılık gebeliklerin çoğunda belirgin bir neden saptanmaz ve tablo rastlantısal kabul edilir.
Nedenin araştırılması, planlamayı doğrudan etkilediği için önem taşır. Örneğin plasentanın yerleşimi ya da rahim yapısıyla ilgili bir durum saptanırsa, döndürme işleminin uygun olmadığı baştan anlaşılır. Buna karşılık belirgin bir neden bulunmayan gebeliklerde seçenekler daha geniştir. Bu nedenle makat konum saptandığında ultrason ile ayrıntılı bir değerlendirme yapılması genel yaklaşımdır.
Makat Geliş Kaçıncı Haftada Kesinleşir?
Gebeliğin yirmi sekizinci haftasından önce saptanan makat konum, henüz kalıcı kabul edilmez. Bu dönemde bebeğin kendiliğinden dönme olasılığı yüksektir ve bulgunun tek başına bildirilmesi çoğu zaman izlem dışında bir işlem gerektirmez.
Otuz ikinci haftadan sonra dönme olasılığı azalmaya başlar. Bu haftadan itibaren duruş daha yakından izlenir. Otuz altıncı hafta civarında bebek hâlâ makat konumdaysa, tablo büyük ölçüde kalıcı kabul edilir ve doğum planı bu bilgiye göre gözden geçirilir.
Kesinleştirme yalnızca haftaya bağlı değildir. Aynı değerlendirmede bebeğin tahmini ağırlığı, başının öne mi arkaya mı eğik olduğu, bacak konumu, plasentanın yerleşimi ve annenin leğen kemiği yapısı da incelenir. Bu bilgiler bir araya getirilerek seçeneklerin hangilerinin gündeme gelebileceği belirlenir. Otuz altıncı haftadan sonra da nadiren kendiliğinden dönme görülebildiğinden, doğuma yakın dönemde duruş yeniden kontrol edilir.
Erken haftalarda saptanan makat konum nedeniyle kaygılanılması sık görülür. Oysa bu dönemde bildirilen duruşun büyük bölümü haftalar içinde kendiliğinden değişir. Bu bilginin paylaşılması, gereksiz endişenin önüne geçer. Duruşun kalıcı kabul edildiği hafta yaklaştığında ise konuşulacak başlıklar somutlaşır ve plan buna göre yapılır.
Bebeği Döndürme İşlemi Nasıl Yapılır?
Bebeğin dışarıdan elle çevrilmesi, dış sefalik versiyon adıyla anılan bir uygulamadır. Genellikle otuz altıncı ve otuz yedinci haftalar civarında, hastane koşullarında gerçekleştirilir. Amaç, bebeği karın duvarı üzerinden yapılan yönlendirmelerle başı aşağıda konuma getirmektir.
İşlem öncesinde ultrason ile bebeğin konumu, amniyon sıvısı ve plasenta yerleşimi değerlendirilir. Kalp atımları kaydedilir. Uygulama sırasında hekim, karın üzerinden bebeğin başına ve kalçasına yumuşak bir baskı uygulayarak dönüşü sağlamaya çalışır. Kaslarının gevşemesi için ilaç verilmesi gündeme gelebilir. İşlem boyunca ve sonrasında bebeğin kalp atımları izlenir.
Her gebede uygulanabilir bir yöntem değildir. Plasentanın rahim ağzını kapatması, suyun gelmiş olması, kanama bulunması, çoğul gebelik ve bebeğin iyilik haliyle ilgili endişe doğuran bulgular bu uygulamanın önünde engel oluşturur. İşlemin denenmesi durumunda her zaman başarılı olmayabileceği, nadiren erken doğum eylemi ya da plasenta ile ilgili sorunların gelişebileceği önceden anlatılır. Bu nedenle karar, ayrıntılı bilgilendirme sonrasında birlikte verilir.
Makat Gelişte Normal Doğum Mümkün müdür?
Makat gelişte vajinal doğum belirli koşullarda gündeme gelebilen bir seçenektir. Ancak bu yolun izlenebilmesi için birçok ölçütün aynı anda uygun olması beklenir. Uygulama, deneyimli ekip ve gerektiğinde acil sezaryene geçilebilecek donanım gerektirir.
Değerlendirmede öne çıkan başlıklar arasında bebeğin saf makat konumda olması, tahmini ağırlığının belirli bir aralıkta bulunması, başının öne eğik durması, annenin leğen kemiği ölçülerinin uygun görülmesi ve doğum eyleminin kendiliğinden ilerlemesi sayılır. Ayak gelişi ya da başın arkaya doğru aşırı eğik olması bu seçeneği güçleştiren bulgulardandır.
Vajinal doğum sırasında en çok dikkat edilen nokta, bebeğin gövdesi doğduktan sonra başın takılma olasılığıdır. Bu ihtimal nedeniyle doğum boyunca ekip hazır bulunur. Doğum yöntemleri arasında genel bir üstünlük sıralaması yapılmaz; her gebelik kendi bulgularıyla değerlendirilir ve seçim, anne ile bebeğin durumuna göre birlikte kararlaştırılır.
Sezaryen Kararı Hangi Ölçütlere Göre Verilir?
Makat gelişlerde planlı sezaryen sık uygulanan bir yaklaşımdır. Karar verilirken bebeğin duruş biçimi, tahmini ağırlığı, gebelik haftası ve annenin önceki doğum öyküsü birlikte ele alınır.
Ayak gelişi, bebeğin başının arkaya doğru belirgin eğik olması, tahmini ağırlığın beklenenin çok üzerinde ya da altında bulunması sezaryen yönünde ağırlık oluşturan bulgulardır. Plasentanın rahim ağzını kapatması, daha önce rahim üzerinde geçirilmiş bazı ameliyatlar ve bebeğin iyilik haliyle ilgili endişe doğuran izlem bulguları da bu kararı etkiler.
Planlı sezaryen genellikle otuz dokuzuncu hafta civarında, doğum eylemi başlamadan önce programlanır. Bu zamanlama bebeğin akciğer olgunlaşmasının tamamlanmasıyla ilgilidir. Ancak doğum eylemi daha erken başlarsa ya da su gelirse, plan öne alınabilir. Kararın gerekçeleri, olası riskleri ve iyileşme süreci gebeyle önceden paylaşılır; böylece süreç bilinerek planlanmış olur.
Makat Gelişte Hangi Belirtiler Acil Sayılır?
Makat gelişte özellikle dikkat edilen durumların başında suyun gelmesi bulunur. Bu konumda göbek kordonunun bebekten önce doğum kanalına inmesi olasılığı, başı aşağıda gelişlere göre daha yüksektir. Bu nedenle su geldiğinde beklenmeden hastaneye gidilmesi önerilir.
Vajinal bölgede ip benzeri bir yapının hissedilmesi ya da görülmesi, gecikmeden değerlendirme gerektiren bir bulgudur. Bu durumda hareket sınırlandırılmalı ve yardım istenmelidir.
Düzenli aralıklarla gelen ve giderek şiddetlenen kasılmaların başlaması, kanama görülmesi ve bebek hareketlerinde belirgin azalma da gecikmeden başvuru gerektiren durumlardır. Karında sürekli ve geçmeyen bir sertlik hissi ya da şiddetli ağrı da bildirilmelidir. Makat gelişte doğum eyleminin evde ilerlemesinin beklenmemesi, planlanan merkeze erken ulaşılması genel yaklaşımdır.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Otuz altıncı haftadan sonra bebeğin makat konumda olduğu bildirildiyse, doğum planının önceden görüşülmesi uygun olur. Bu görüşmede seçeneklerin hangileri olduğu, döndürme işleminin uygun olup olmadığı ve doğumun nerede planlanacağı netleştirilir.
Su gelmesi, kanama, düzenli sancıların başlaması ve bebek hareketlerinde azalma her durumda başvuru gerekçesidir. Karın bölgesine alınan darbe ya da düşme sonrasında, şikâyet olmasa bile değerlendirme önerilir.
Şiddetli baş ağrısı, görmede bulanıklık, ani şişme, ateş yüksekliği ve kötü kokulu akıntı gibi şikâyetler gebeliğin genel seyriyle ilgili değerlendirme gerektirir. Planlanan kontrollere düzenli gidilmesi, duruşun izlenmesi ve gerektiğinde planın güncellenmesi açısından önem taşır. Kendi kendine bebeği döndürmeye yönelik uygulamalardan kaçınılması, bu dönemde üzerinde durulan başlıklardan biridir.
