Pelvik organ sarkması ile idrar kaçırma, kadınlarda sıkça bir arada karşılaşılan iki tablodur. Bu birlikteliğin rastlantısal olmadığı, her ikisinin de aynı destek yapısındaki zayıflamadan kaynaklandığı bilinmektedir. İki sorunun birbirini nasıl etkilediği, değerlendirme sürecinde göz önünde bulundurulması gereken önemli bir konudur. Aşağıda bu ilişkinin nasıl kurulduğu, ortak etkenler ve inceleme süreci genel hatlarıyla açıklanmıştır.
İki Sorun Neden Sık Birlikte Görülür?
Sarkma ve idrar kaçırmanın birlikte görülmesinin temelinde ortak bir anatomik yapı bulunur. Her iki tablo da pelvik taban desteğindeki zayıflamayla ilişkilidir.
Pelvik taban, leğen kemiğinin alt açıklığını kapatan kas ve bağ dokusu ağıdır. Bu yapı hem mesane, rahim ve bağırsağın konumunu korur hem de idrar yolunu alttan destekleyerek kapalı kalmasına katkıda bulunur. Aynı yapının iki farklı işlevi yerine getirmesi, bir zayıflığın her ikisini birden etkilemesine yol açar.
Destek zayıfladığında organlar aşağı doğru yer değiştirir; bu sarkmayı oluşturur. Aynı zayıflık idrar yolunun desteğini de azaltır. Karın içi basınç arttığında idrar yolu yer değiştirir ve kapanma yetersiz kalır; bu da stres tipi kaçırmayı doğurur.
Yapılan çalışmalarda, sarkma saptanan kadınların önemli bir bölümünde idrar kaçırma şikâyetinin de bulunduğu bildirilmiştir. Bu birlikteliğin sıklığı, iki tablonun ayrı ayrı değil, bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.
Ortak Risk Etkenleri Nelerdir?
Risk etkenlerinin ortak olması, koruyucu yaklaşımların da ortak olmasını sağlar. Kabızlığın giderilmesi, kilo dengesinin korunması ve pelvik taban kaslarının çalıştırılması her iki tablo için de yararlıdır. Bu durum, tek bir yaşam düzeni değişikliğinin iki alanda birden katkı sağlayabileceği anlamına gelir.
Her iki tablonun gelişiminde büyük ölçüde aynı etkenler rol oynar. Bu ortaklık, birlikte görülme sıklığını açıklayan bir başka nedendir.
Ortak paydanın en başında geçirilmiş doğumlar yer alır. Bebeğin kanaldan geçişi sırasında leğen tabanındaki kas tabakası alışık olduğu boyun kat kat ötesine uzar, organları asılı tutan bağlar zorlanır ve bölgeyi besleyen sinirler kemikle bebeğin başı arasında sıkışır. Doğum sayısının çokluğu, bebeğin iri olması ve ıkınma evresinin uzaması hem sarkma hem sızma açısından aynı anda risk yaratır.
Menopozla östrojen düzeyinin azalması ikinci ortak etkendir. Bu hormon hem bağ dokusunun dayanıklılığını hem de idrar yolu iç yüzeyinin yapısını etkiler. Düzeyi düştüğünde destek zayıflar ve idrar yolunun kapatma gücü azalır.
İki tablonun sık birlikte görülmesinin nedeni, ikisinin de aynı destek yapısının zayıflamasından doğmasıdır. Aynı tabaka hem organları yukarıda tutar hem de idrar kanalının yaslandığı zemini oluşturur; bu tabakayı yıpratan her etken dolayısıyla iki sonucu birden doğurabilir. Doğum öyküsü, menopozdaki doku değişimi, fazla kilo, uzun süren öksürük ve tuvalette sürdürülen ıkınma bu ortak listede yer alır. Kalıtsal doku özellikleri de her iki tablonun aynı kişide görülme olasılığını artırır.
Sarkma İdrar Kaçırmayı Gizleyebilir mi?
Bu konu, iki tablonun birlikteliğinde en dikkat çekici ve pratik önemi en yüksek noktadır. İleri derecedeki sarkmalarda idrar kaçırma beklenenin tersine azalabilir ya da tümüyle kaybolabilir.
Bu şaşırtıcı durumun açıklaması mekaniktir. İleri derecede sarkan mesane aşağı doğru inerken çıkış bölgesindeki açı değişir ve bu bölgede akışa karşı bir direnç doğar. Söz konusu direnç, öksürme sırasında oluşan basınç yükselmesini de karşılayacak düzeyde olabilir; böylece kişi yıllardır yaşadığı sızmanın kesildiğini fark eder. Ortadan kalkan şey kaçırmanın nedeni değil, yalnızca onu görünür kılan koşuldur; sarkma düzeltildiğinde şikâyetin yeniden ortaya çıkabilmesi bu nedenledir.
Bu tablo gizlenmiş idrar kaçırma olarak adlandırılır. Kişi kaçırma şikâyeti tarif etmez; ancak destek zayıflığı aslında mevcuttur. Sarkma düzeltildiğinde bükülme ortadan kalkar ve daha önce görülmeyen kaçırma ortaya çıkabilir.
Bu olasılık, sarkma için girişim planlanan kadınlarda özel bir önem taşır. İşlem sonrasında beklenmedik bir şikâyetle karşılaşılmaması için, değerlendirme sırasında sarkma geri itilerek sızma olup olmadığına bakılır. Bu basit uygulama, beklentilerin doğru belirlenmesini sağlar.
Şikâyetler Birbirini Nasıl Etkiler?
İki tablonun bir arada bulunması, şikâyetlerin toplamından daha karmaşık bir tablo yaratabilir. Etkileşim birkaç yönde gerçekleşir.
Sarkma, mesanenin boşalmasını güçleştirerek geride idrar kalmasına yol açabilir. Kalan idrar hem mesanenin yeniden dolabileceği alanı daraltarak sık idrara çıkmaya neden olur hem de bakteriler için uygun bir ortam oluşturarak tekrarlayan enfeksiyonlara zemin hazırlar. Enfeksiyonlar ise sıkışma ve kaçırma şikâyetlerini artırır.
Kaçırma şikâyeti bulunan kişilerde sıvı alımının kısıtlanması sık görülen bir davranıştır. Bu kısıtlama kabızlığı derinleştirir; kabızlık nedeniyle artan ıkınma ise sarkmayı ilerletir. Böylece kendini besleyen bir döngü oluşur.
Günlük yaşam üzerindeki etki de birleşerek artar. Vajinada ağırlık hissi nedeniyle fiziksel etkinlikten uzaklaşan bir kadında kilo artabilir ve kas gücü azalabilir; bu da her iki şikâyeti derinleştirir. Ruhsal yük de belirginleşir; sosyal geri çekilme sık bildirilir.
Değerlendirmede İkisi Birlikte Nasıl İncelenir?
Değerlendirmenin temel ilkesi, iki tablonun ayrı ayrı değil bir bütün olarak ele alınmasıdır. Yalnızca öne çıkan şikâyete odaklanmak, tablonun bir bölümünün gözden kaçmasına yol açabilir.
Öykü alınırken her iki alan da sorgulanır. Vajinada ağırlık hissi, elle fark edilen kabarıklık ve dışkılama şikâyetleri sarkma açısından; kaçırmanın hangi anlarda olduğu, miktarı ve öncesinde sıkışma hissi bulunup bulunmadığı kaçırma açısından değerlendirilir. Mesaneyi tam boşaltamama duygusu her iki tabloyu da ilgilendirir.
Muayenede vajina duvarları ayrı ayrı incelenir; ön duvar, arka duvar ve üst bölüm için ayrı ölçüm yapılır. Kişiden ıkınması istenerek sarkmanın gerçek boyutu belirlenir. Pelvik taban kas gücü değerlendirilir.
Aynı muayenede öksürme sırasında sızma olup olmadığına bakılır. Ardından sarkma geri itilerek işlem yinelenir; bu adım gizlenmiş kaçırmanın ortaya konması açısından belirleyicidir. Menopoz sonrası dönemdeki kadınlarda doku durumu da incelenir.
Hangi Testler İstenebilir?
Testlerin amacı yalnızca tanı koymak değil, iki tablonun birbirini ne ölçüde etkilediğini ortaya koymaktır. Sarkmanın idrar işlevini bozup bozmadığı, kaçırmanın hangi mekanizmaya dayandığı bu incelemelerle netleşir. Elde edilen bilgiler, izlenecek yolun sıralamasını belirlemede kullanılır.
İncelemeler, öykü ve muayene bulgularına göre planlanır. Her kişide aynı testlerin istenmesi gerekmez.
İdrar tahlili genellikle ilk basamakta yer alır. Enfeksiyon hem sıkışma hem kaçırma şikâyetlerini taklit edebildiği için öncelikle dışlanır. Tekrarlayan durumlarda idrar kültürü de istenebilir.
Ultrason ile idrar yaptıktan sonra mesanede kalan miktar ölçülür. Bu ölçüm, sarkmanın boşaltmayı ne ölçüde etkilediğini gösterir. Yüksek bulunan değerler tekrarlanarak doğrulanır. Aynı incelemede rahim ve yumurtalıklar da değerlendirilebilir.
İdrar günlüğü tutulması istenebilir; bu kayıt kaçırmanın türünü ve şikâyetin gerçek boyutunu ortaya koyar. Mesane basınç ölçümü seçilmiş durumlarda gündeme gelir. Bu inceleme, özellikle girişim planlanan kadınlarda ve gizlenmiş kaçırma olasılığının değerlendirildiği durumlarda değerli bilgi sağlar. Hangi testlerin isteneceği muayene sonrasında belirlenir.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Vajinada ağırlık hissi ya da idrar kaçırma şikâyetlerinden herhangi birinin bulunması, değerlendirme için yeterli bir gerekçedir. İki şikâyetin bir arada olması, incelemenin daha kapsamlı yapılmasını gerektirir.
Elle fark edilen kabarıklık, gün içinde artan ve uzanmakla azalan dolgunluk duygusu, öksürme ya da hapşırma sırasında sızma, ani sıkışma hissiyle kaçırma başvuru gerekçeleri arasındadır. Şikâyetler nedeniyle ped kullanılması ya da bazı etkinliklerden kaçınılması da dikkate alınmalıdır.
Mesaneyi tam boşaltamama hissi, idrar akımında zayıflama ve boşaltmak için elle bastırma gereği duyulması ayrıca değerlendirilir. Yılda birkaç kez tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu önemli bir uyarı bulgusudur.
İdrar yapamama, idrarda kan görülmesi, yan ağrısı, ateş ve titreme bulunması durumunda gecikmeden başvurulması uygun olur. Vajina girişinden dışarı çıkan bir dokunun fark edilmesi ve bu dokuda tahriş ya da kanama görülmesi de vakit geçirmeden ele alınmalıdır. Menopoz sonrası dönemde ortaya çıkan herhangi bir vajinal kanama ivedi değerlendirme gerektirir.
İki tablonun birlikte bulunduğu durumlarda hangi sorunun önce ele alınacağı ayrıca değerlendirilir. Bazı kişilerde sarkmanın düzeltilmesi idrar şikâyetlerini de hafifletirken, bazılarında kaçırmanın ayrıca ele alınması gerekir. Bu nedenle planlama, iki tablonun göreli ağırlığı ve kişinin hangi şikâyetten daha çok etkilendiği göz önünde bulundurularak yapılır.
