Gebelik takibi sırasında istenen tetkikler arasında en çok soru işareti yaratanlardan biri şeker yükleme testidir. Testte içilen şuruplu sıvının bebeğe zarar verip vermeyeceği, sırasında hissedilen bulantının olağan olup olmadığı ve testin gerçekten gerekli olup olmadığı sıkça sorulur. Bu kaygılar anlaşılırdır. Aşağıda testin nasıl uygulandığı, bebek üzerindeki etkisi, sık görülen şikâyetler ve testin atlanması durumunda ortaya çıkabilecek tablolar açıklanmıştır.
Şeker Yükleme Testi Nasıl Yapılır?
Kaygının bir bölümü, içirilen sıvının bebeğe geçeceği düşüncesinden kaynaklanır. Verilen miktar, günlük beslenmede kısa sürede alınabilecek şeker miktarından çok uzak değildir; farkı, tümünün tek seferde alınması ve ardından ölçüm yapılmasıdır. Bu yolla vücudun ani bir yükü ne kadar sürede karşılayabildiği görülür. Gebeliğin ikinci yarısında plasentadan salgılanan hormonlar insülinin etkisini azaltabildiğinden, bu kapasitenin bazı kadınlarda yetersiz kalıp kalmadığı araştırılır.
Uygulamanın nasıl geçeceğini bilmek, kaygının bir bölümünü ortadan kaldırabilir. Sıvı birkaç dakika içinde içilir; ardından kan alınacak saate kadar merkezde beklenir. Bu bekleme süresi boyunca bir şey yenmemesi ve hareketin sınırlı tutulması istenir, çünkü yürümek kan şekerini düşürerek sonucu değiştirebilir. Bazı kadınlar sıvının tatlılığı nedeniyle bulantı tarif eder; soğutularak ve yavaş içilmesi bunu azaltabilir. Kusma olduğunda ölçüm geçerliliğini yitireceğinden test başka bir güne bırakılır.
Test süresince kliniğin içinde kalınması istenir. Yürümek, yemek yemek ya da sigara içmek sonucu etkileyebileceğinden bu süre boyunca dinlenilmesi önerilir. Toplam süre uygulanan yönteme göre bir ile üç saat arasında değişir. Kan alma dışında herhangi bir girişim yapılmaz ve test bittikten sonra olağan beslenmeye dönülebilir.
Test Sırasında İçilen Şurup Bebeği Etkiler mi?
İçilen sıvı, saf glikoz yani basit şekerden oluşur. Bu madde vücuda yabancı bir kimyasal değildir; günlük beslenmede alınan karbonhidratların vücutta dönüştüğü temel şeker biçimidir. Meyve, ekmek ya da tatlı tüketildiğinde de kanda aynı madde yükselir. Test, bu doğal yükselişin kontrollü ve ölçülebilir biçimde yaratılmasından ibarettir.
Bu nedenle testin bebeğe kalıcı bir zarar verdiğine dair bir bulgu bildirilmemiştir. Kan şekerindeki yükselme geçicidir ve birkaç saat içinde olağan düzeye döner. Bebeğin gelişimi, doğum sonrası sağlığı ya da ilerideki dönemleri üzerinde olumsuz bir etki gösterilmemiştir. Test dünya genelinde uzun yıllardır uygulanan, üzerinde geniş deneyim birikmiş bir yöntemdir.
Bazı kadınlarda test sırasında bebeğin hareketlerinde geçici bir artış fark edilebilir. Bu durum kan şekerindeki yükselmeye verilen olağan bir yanıt olarak değerlendirilir ve kaygı yaratmamalıdır. Hareketlerdeki bu canlanma kısa sürelidir. Aksine, testin uygulanmaması durumunda fark edilmeyen yüksek kan şekerinin bebeği daha uzun süre etkilemesi söz konusu olabilir.
Testte Yaşanan Bulantı ve Baş Dönmesi Normal midir?
Test sırasında bulantı, mide rahatsızlığı, terleme ya da hafif baş dönmesi hissedilmesi görülebilen durumlardır. Bunun temel nedeni kısa sürede yoğun bir şeker yükünün alınmasıdır. Özellikle aç karnına uygulanan yöntemlerde bu şikâyetler daha sık bildirilir. Çoğu kişide bulgular hafiftir ve test tamamlandıktan kısa süre sonra geçer.
Şikâyetleri azaltmak için bazı basit yaklaşımlar yardımcı olur. Sıvının çok hızlı değil, birkaç dakikaya yayılarak içilmesi mideyi daha az zorlar. Sıvının soğutulmuş olması da içilmesini kolaylaştırır. Test süresince oturur konumda dinlenilmesi, ani ayağa kalkmaktan kaçınılması baş dönmesi hissini azaltır. Yanında refakatçi bulunması da rahatlatıcı olabilir.
Bulantının kusmaya dönüşmesi durumunda test geçerliliğini yitirir. Bu tabloda sıvının ne kadarının vücutta kaldığı bilinemeyeceğinden ölçüm anlamlı olmaz. Böyle bir durumda testin başka bir gün tekrarlanması planlanır. Tekrar öncesinde bir gece önceden hafif beslenilmesi ve teste dinlenmiş gelinmesi önerilebilir. Kusma yaşandığında bunun görevliye bildirilmesi önemlidir.
Test Yapılmazsa Hangi Riskler Ortaya Çıkabilir?
Testin bebeğe zarar verip vermediği sorusunun karşısında duran soru, testin hiç yapılmamasının neye yol açabileceğidir. Yüksek seyreden kan şekeri anne tarafından hissedilmez; buna karşılık fazla şeker plasentayı geçtiğinden bebeğin insülin salgısını artırarak beklenenin üzerinde büyümesine yol açabilir. İri bebekte doğum sırasında omuz takılması olasılığı artabilir, doğumdan sonraki ilk saatlerde bebeğin kan şekeri düşebilir ve sarılık daha belirgin seyredebilir. Bu tabloların hiçbiri gebelik sırasında bir belirti vermez.
Fark edilmeyen yüksek kan şekerinin bebek üzerinde bazı etkileri olabilir. Bunların başında bebeğin beklenenden iri gelişmesi gelir. İri bebek, doğum sırasında bazı güçlüklere yol açabilir. Doğumdan sonra bebekte kan şekeri düşüklüğü ve sarılık görülme olasılığı da artabilir. Amniyon sıvısının beklenenden fazla olması bir başka bulgudur.
Anne açısından da bazı durumlar gündeme gelebilir. Gebelikte tansiyon yüksekliği ve buna bağlı tablolar bu grupta yer alır. Ayrıca gebelik şekeri geçirmiş kadınlarda ilerleyen yıllarda şeker hastalığı gelişme olasılığı artar; bu bilgi doğum sonrası takip açısından da değer taşır. Tablonun erken saptanması, beslenme düzeni ve gerektiğinde tedavi ile yönetilmesine olanak tanır.
Testin Alternatifi Var mıdır?
Bazı durumlarda farklı yaklaşımlar gündeme gelebilir. Açlık kan şekeri ölçümü ve HbA1c adı verilen tahlil bunların başında gelir. Ancak bu ölçümler gebelikte yükleme testinin yerini tam olarak tutmaz. Gebelik şekeri, açlık değerleri beklenen aralıkta olan kadınlarda da görülebilir; asıl sorun vücudun şeker yüküne verdiği yanıtta ortaya çıkar.
Testi tolere edemeyen kişilerde bazı merkezler evde kan şekeri takibini bir seçenek olarak değerlendirebilir. Bu yöntemde belirli bir süre boyunca aç ve tok kan şekeri ölçümleri kaydedilir. Yaklaşım, yükleme testine göre daha uzun sürer ve düzenli takip gerektirir. Hangi durumda uygulanabileceği kişiye özgü olarak belirlenir.
Mide ameliyatı geçirmiş kadınlarda yükleme testi uygun olmayabilir; bu grupta farklı bir izlem planlanır. Testi kabul etmemek de bir tercihtir. Böyle bir durumda tablonun gözden kaçabileceği ve takibin farklı biçimde yürütüleceği anlatılır. Karar, seçenekler ve olası sonuçlar açıklandıktan sonra birlikte verilir.
Test Sonucu Yüksek Çıkarsa Ne Yapılır?
İki basamaklı şemada ilk ölçümün sınırın üzerinde bulunması, çoğu kadında yanlış anlaşılan bir aşamadır. Bu basamak tanı koymak için değil, ayrıntılı testin kimlere yapılacağını belirlemek için tasarlanmıştır; eşiği bilerek düşük tutulur, çünkü amaç hiçbir tablonun gözden kaçmamasıdır. Bu tasarımın doğal sonucu, ilk basamağı geçemeyen kadınların büyük bölümünde ikinci ölçümlerin beklenen aralıkta çıkmasıdır. Bu ara dönemde beslenme düzeninde bir değişiklik yapılması istenmez.
Yüksek sonuç alınması, gebeliğin geri kalanının ilaçla geçeceği anlamına gelmez. İzlenen ilk yol, kan şekerini ani biçimde yükselten yiyeceklerin gün içine yayılmasıdır: üç büyük öğün yerine ara öğünlerle bölünmüş bir düzen, meyve suyu ve şekerli içecekler yerine posası korunmuş seçenekler bu düzenin bilinen başlıklarıdır. Hekimin uygun gördüğü durumlarda yemek sonrası kısa yürüyüş eklenir. Bu düzenlemelerle ölçümlerin hedef aralıkta kaldığı gebeliklerde ek bir uygulamaya gerek kalmayabilir.
Beslenme düzeni değiştirildiği hâlde evde tutulan ölçümler hedeflenen aralığın üzerinde kalmayı sürdürüyorsa ilaç seçeneği görüşülür. Bu aşamada bebek açısından belirleyici olan, ilacın kendisi değil kan şekerinin yüksek seyretmeye devam etmesidir; anne kanındaki fazla şeker plasentayı geçerek bebeğin kendi insülin salgısını artırabilir. Bu nedenle karar geciktirilmez. Bebeğin ağırlık artışı ve karın çevresi ölçümü ultrasonla daha sık izlenir, doğumun zamanlaması bu ölçümlerle birlikte planlanır.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Test sırasında ya da sonrasında belirgin baş dönmesi, bayılma hissi, aşırı terleme ya da çarpıntı yaşanması durumunda görevliye haber verilmelidir. Bu bulgular genellikle geçicidir; ancak değerlendirilmesi uygun olur. Kusma yaşanması da bildirilmesi gereken bir durumdur; test bu durumda tekrarlanır.
Gebelik sırasında olağandışı biçimde artan susuzluk hissi, sık idrara çıkma, açıklanamayan halsizlik ya da görmede bulanıklık gibi şikâyetler ortaya çıktığında değerlendirme istenmelidir. Bu bulgular her zaman kan şekeri ile ilişkili olmasa da gözden geçirilmesi yerinde olur. Ailede şeker hastalığı öyküsü bulunanlarda takip daha yakından planlanabilir.
Önceki gebeliğinde gebelik şekeri geçirmiş olanlar, iri bebek doğurmuş olanlar ya da polikistik over sendromu bulunanlar için testin daha erken haftalarda planlanması gündeme gelebilir. Bu değerlendirme ilk gebelik kontrolünde yapılır. Bunların dışında düzenli gebelik takibinin aksatılmaması, tabloların zamanında fark edilmesi açısından önem taşır.
