Smear testinde beklenenden farklı bir sonuç elde edildiğinde en sık gündeme gelen ileri inceleme kolposkopidir. İncelemenin adı çoğu kişi için yabancıdır ve bu durum kaygıya yol açabilir. Oysa kolposkopi, poliklinik koşullarında yapılan, kısa süren ve girişim gerektirmeyen bir bakış yöntemidir. Aşağıda incelemenin ne olduğu, hangi durumlarda istendiği, nasıl uygulandığı ve sonrasında izlenen yol açıklanmıştır.
Kolposkopi Nedir?
Kolposkopi, rahim ağzının özel bir büyüteçle ayrıntılı biçimde incelenmesidir. Kullanılan cihaza kolposkop adı verilir; bu cihaz güçlü bir ışık kaynağı ve büyüteç sisteminden oluşur. Cihaz vücut içine sokulmaz; kişinin dışında, muayene masasının önünde durur ve buradan bakış sağlanır.
İncelemenin amacı, smear testinde saptanan hücre değişikliğinin rahim ağzının hangi bölgesinden kaynaklandığını belirlemektir. Smear testi hücreleri gösterir ancak nerede bulunduklarını söylemez. Kolposkopi bu boşluğu doldurur ve gerektiğinde doğru bölgeden örnek alınmasını sağlar.
İnceleme sırasında rahim ağzı yüzeyine bazı çözeltiler uygulanır. Bu çözeltiler, hücre değişikliği bulunan alanların renk değiştirerek belirginleşmesini sağlar. Böylece çıplak gözle ayırt edilemeyen bölgeler görünür hâle gelir. Bu yöntem, incelemenin bilgi verme düzeyini belirgin biçimde artırır.
İnceleme Hangi Durumlarda İstenir?
En sık gerekçe, smear testinde beklenenden farklı bir sonuç elde edilmesidir. Ancak her anormal sonuç kolposkopi gerektirmez. Hafif düzeydeki bazı bulgularda önce takip önerilir. Kolposkopi genellikle daha belirgin bulgularda ya da HPV testinin de pozitif bulunduğu durumlarda gündeme gelir.
HPV testinde belirli alt tiplerin saptanması bir başka gerekçe oluşturur. Bazı alt tipler, hücre değişikliği ile daha güçlü biçimde ilişkilendirildiğinden, smear sonucu beklenen aralıkta olsa dahi inceleme istenebilir. Bu yaklaşım, tarama programlarında giderek yaygınlaşmaktadır.
Muayene sırasında rahim ağzında gözle görülür bir değişiklik saptanması da incelemeyi gerektirir. İlişki sonrasında tekrarlayan kanama, açıklanamayan lekelenme ve dirençli akıntı gibi şikâyetler de değerlendirme kapsamına girer. Ayrıca daha önce hücre değişikliği nedeniyle girişim geçirmiş kadınlarda takip amacıyla inceleme planlanabilir.
Kolposkopi Nasıl Yapılır, Ne Kadar Sürer?
Cihazın kendisi vücutla temas etmez; masanın önünde durur ve mercekleri aracılığıyla bölgeyi büyüterek gösterir. Bu nedenle inceleme, ek bir alet girmesi anlamına gelmez. Yüzeye önce sirkeye benzeyen bir çözelti sürülür; bu çözelti hücre yapısı değişmiş alanları beyazlatarak öne çıkarır. Ardından kahverengi renkte ikinci bir çözelti uygulanabilir, bu kez sağlıklı doku boyanırken değişmiş alanlar boyanmadan kalır. Tüm işlem çoğunlukla on beş dakikayı aşmaz ve kişi ekrandan aynı görüntüyü izleyebilir.
İlk aşamada rahim ağzı olağan görünümüyle değerlendirilir. Ardından yüzeye asetik asit içeren bir çözelti uygulanır. Bu çözelti hücre değişikliği bulunan alanların beyazlaşmasını sağlar. Uygulama sırasında hafif bir yanma ya da karıncalanma hissedilebilir; bu his kısa sürelidir. Sonrasında iyot içeren bir başka çözelti kullanılabilir.
İnceleme genellikle on ile yirmi dakika sürer. Gerekli görüldüğünde belirlenen bölgelerden küçük doku örnekleri alınır; bu işlem incelemeyi birkaç dakika uzatır. Hastanede yatış gerekmez ve aynı gün eve dönülür. Çoğu kişi ertesi gün olağan yaşamına döner.
İşlem Ağrılı mıdır?
Yalnızca bakış yapılan bir kolposkopide ağrı beklenmez. Spekulumun yerleştirilmesi sırasında bir basınç hissi duyulabilir; bu his smear alınmasındakine benzer. Çözeltilerin uygulanması sırasında hafif bir yanma ya da serinlik hissedilebilir ve bu duyum kısa sürede geçer.
Doku örneği alınması durumunda ise kısa süreli bir kramp hissi ortaya çıkabilir. Bu his adet sancısını andırır ve genellikle birkaç saniye sürer. Rahim ağzı dokusunda ağrı duyusu sınırlı olduğundan, beklenenden daha az rahatsızlık hissedildiğini belirten kadınlar çoktur.
Rahatsızlığı azaltmak için işlemden yaklaşık bir saat önce ağrı kesici alınması önerilebilir. İşlem sırasında derin ve düzenli nefes alınması kasların gevşemesine yardımcı olur. Kaygı düzeyinin azaltılması da doğrudan etkilidir; bu nedenle sürecin önceden anlatılması ve soruların yanıtlanması önem taşır. Rahatsızlık hissedildiğinde bunun belirtilmesi istenir.
İnceleme Öncesinde Nelere Dikkat Edilmeli?
Randevu için en uygun aralık, adetin bitmesinin ardından gelen günlerdir; bu dönemde yüzey temiz görülür ve çözeltilerin oluşturduğu renk farkı net biçimde okunabilir. Kanamalı günlerde yapılan bir incelemede kan hem görüşü engeller hem de boyanma yanıtını değiştirir. Döngüsü düzensiz olan kişilerde tarih hekimle birlikte kararlaştırılır. Gebelik söz konusu olduğunda ise inceleme yapılabilir; bu durumda doku örneği alınıp alınmayacağı ayrıca değerlendirilir.
Hazırlık aşamasında istenenlerin ortak amacı, yüzeyin çözeltilerle temas edeceği hâlde bırakılmasıdır. Krem, fitil ya da kayganlaştırıcı gibi maddeler ince bir örtü oluşturarak boyanma yanıtını zayıflatabilir; bu nedenle randevudan iki gün önce bırakılmaları istenir. Aynı gerekçeyle vajinal yıkama yapılmaz. Kan sulandırıcı kullananların bu durumu önceden bildirmesi, örnek alınması gerektiğinde önem taşır. İşlem sırasında kramp benzeri bir duyum olabileceğinden, sakıncası bulunmayan kişilerde bir saat önce alınan basit bir ağrı kesici önerilebilir.
Kullanılan ilaçların, özellikle kan sulandırıcı etkili olanların bildirilmesi gerekir. Bu bilgi, doku örneği alınması durumunda kanama açısından önem taşır. Gebelik olasılığı bulunuyorsa bunun da paylaşılması önemlidir; gebelikte kolposkopi yapılabilir ancak doku örneği alınması konusunda farklı bir yaklaşım izlenir. Yanında refakatçi bulunması da rahatlatıcı olabilir.
Kolposkopi Sonucunda Neler Görülebilir?
İncelemede rahim ağzı yüzeyi olağan görünümde bulunabilir. Bu durumda smear sonucundaki değişikliğin geçici bir nedene bağlı olduğu düşünülür ve takip önerilir. Anormal smear sonucu alan kadınların önemli bir bölümünde kolposkopi bu şekilde sonuçlanır.
Çözelti uygulaması sonrasında beyazlaşan alanlar görülebilir. Bu alanların büyüklüğü, sınırlarının belirginliği ve damar yapısının görünümü değerlendirilir. Bu özellikler, değişikliğin düzeyi hakkında fikir verir. Belirlenen bölgelerden doku örneği alınarak kesin değerlendirme yapılır.
Kolposkopinin de sınırları vardır. Rahim ağzı kanalının içine doğru uzanan alanlar bu yöntemle tam olarak görülemeyebilir. Menopoz sonrasında dokunun geri çekilmesi nedeniyle inceleme sınırlı kalabilir. Bu durumlarda kanaldan ayrıca örnek alınması ya da farklı bir yöntemin uygulanması gündeme gelir. Bu sınırlılık raporda belirtilir.
İnceleme sırasında rahim ağzına önce sirke asidi içeren bir solüsyon uygulanır. Bu madde, hücresel değişiklik bulunan alanların geçici olarak beyazlaşmasını sağlayarak bu bölgelerin ayırt edilmesine yardımcı olur. Ardından iyot içeren bir solüsyon kullanılabilir; normal dokular bu maddeyle koyu renk alırken değişiklik bulunan alanlar boyanmadan kalır.
İnceleme Sonrasında Neler Beklenir?
Kolposkopi sonrasında hafif lekelenme ya da koyu renkli akıntı görülebilir. Bu durum, inceleme sırasında kullanılan solüsyonlara ve biyopsi alınmışsa uygulanan kanama durdurucu maddeye bağlıdır; birkaç gün içinde kendiliğinden geçer. Bu dönemde ped kullanılması, tampon kullanılmaması önerilir.
Biyopsi alınan durumlarda birkaç gün cinsel ilişkiden ve vajinal duştan kaçınılması istenir. Bu öneri, örnek alınan bölgenin iyileşmesine zaman tanımak amacıyla verilir. Ağır kaldırma ve yorucu etkinliklerin de kısa süre azaltılması yararlı olabilir. Günlük yaşama genellikle aynı gün dönülür.
Ateş yükselmesi, kötü kokulu akıntı, adet kanamasından fazla kanama ya da giderek artan karın ağrısı beklenen bulgular arasında değildir. Bu tür durumlarda değerlendirme önerilir. Sonuçların çıkma süresi laboratuvara göre değişir; kontrol randevusu genellikle sonuç çıkışına göre planlanır.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
İnceleme yalnızca gözle yapılmışsa kişi hemen gündelik düzenine dönebilir, herhangi bir kısıtlama gerekmez. Örnek alınan kişilerde ise birkaç gün süren hafif bir sızıntı beklenir ve bu süre boyunca ped kullanılması, havuza girilmemesi ve ilişkiye ara verilmesi istenir. Bu önerinin nedeni, örnek alınan noktanın yüzeyinin kapanması için birkaç güne gereksinim duymasıdır. Kanamanın adet yoğunluğuna ulaşması, ateş yükselmesi ya da kasıkta artan bir ağrı ortaya çıkması durumunda ise beklemeden bildirilmesi istenir.
Buna karşılık adet kanamasından fazla kanama, dinlenmekle geçmeyen şiddetli karın ağrısı, ateş yükselmesi, titreme ve kötü kokulu akıntı değerlendirilmesi gereken bulgulardır. Bu belirtiler nadir görülür; ancak ortaya çıktıklarında gecikmeden bildirilmelidir.
İşlem sonrasında birkaç gün cinsel ilişkiden kaçınılması, havuz ve küvet gibi ortamlara girilmemesi istenir. Doku örneği sonucu çıktığında raporun bir hekimle birlikte gözden geçirilmesi ve sonraki adımların planlanması gerekir. Takip randevularının aksatılmaması, izlemin sürekliliği açısından önem taşır.
