Gebeliğin son dönemlerinde en sık uygulanan izlem yöntemlerinden biri NST incelemesidir. Bebeğin kalp atımının bir süre boyunca kaydedilmesine dayanan bu test, bebeğin içinde bulunduğu durum hakkında bilgi verir. Cihaza bağlanmak ve bir süre beklemek bazı kişilerde kaygı yaratabilir. Aşağıda incelemenin amacı, uygulanma biçimi, sonuçların anlamı ve tekrar sıklığı genel hatlarıyla açıklanmıştır.
NST Nedir, Ne Amaçla Yapılır?
NST, açılımı stressiz test olan bir izlem yöntemidir. İnceleme sırasında bebeğin kalp atımı ve rahmin kasılmaları eş zamanlı olarak kaydedilir. Amaç, bebeğin kalp atımının hareketlerine nasıl yanıt verdiğini gözlemektir. Sağlıklı bir bebekte hareket sırasında kalp atımının bir miktar hızlanması beklenir.
Testin adındaki "stressiz" ifadesi, bebeğe herhangi bir uyaran ya da yük uygulanmadığını belirtir. Rahim kasılmasını başlatan bir ilaç verilmez; yalnızca doğal seyir izlenir. Bu nedenle inceleme girişimsel değildir ve bebeğe herhangi bir zarar bildirilmemiştir. Anne için de ağrı ya da rahatsızlık yaratmaz.
İncelemenin verdiği bilgi, bebeğe ulaşan oksijenin yeterli olup olmadığı yönündedir. Kalp atımının hareketle birlikte hızlanması, sinir sisteminin ve dolaşımın beklenen biçimde çalıştığına işaret eder. Bu nedenle test, bebeğin genel durumunun izlenmesinde yaygın biçimde kullanılır ve gebeliğin son dönemindeki takibin bir parçasını oluşturur.
Test Kaçıncı Haftada Başlar?
NST genellikle otuz ikinci haftadan itibaren uygulanabilir. Bu sınırın nedeni, bebeğin sinir sisteminin kalp atımını hareketle uyumlu biçimde değiştirebilecek olgunluğa bu dönemde ulaşmasıdır. Daha erken haftalarda yapılan kayıtlarda beklenen hızlanma görülmeyebilir; bu durum bir sorun anlamına gelmez, yalnızca olgunlaşmanın tamamlanmadığını gösterir.
Sorunsuz seyreden gebeliklerde test genellikle otuz altıncı ile kırkıncı haftalar arasında gündeme gelir. Bu dönemde rutin kontrollerin bir parçası olarak uygulanabilir. Bazı merkezlerde her kontrolde, bazılarında ise belirli aralıklarla yapılır. Uygulama biçimi merkezin yaklaşımına göre değişir.
Belirli durumlarda test daha erken başlar ve daha sık tekrarlanır. Gebelik şekeri, tansiyon yüksekliği, bebeğin beklenenden küçük gelişmesi, amniyon sıvısının azalması ve çoğul gebelik bu durumlar arasındadır. Bebek hareketlerinde azalma fark edildiğinde ise gebelik haftası uygunsa test gecikmeden yapılır.
NST Nasıl Uygulanır, Ne Kadar Sürer?
İnceleme sırasında yarı oturur ya da hafif yan yatar konumda dinlenilir. Tam sırtüstü yatmaktan kaçınılır; bu konum bazı kadınlarda kan basıncını etkileyebilir. Karın üzerine iki adet kemer yardımıyla sensör yerleştirilir. Bunlardan biri bebeğin kalp atımını, diğeri rahmin kasılmalarını kaydeder.
Kişiye ayrıca bir düğme verilir. Bebeğin hareketi hissedildiğinde bu düğmeye basılması istenir. Böylece hareketler kayıt üzerine işaretlenir ve kalp atımındaki değişikliklerle karşılaştırılabilir. Bu basit adım, incelemenin yorumlanmasına doğrudan katkı sağlar.
İnceleme genellikle yirmi dakika sürer. Bu süre içinde yeterli bilgi elde edilemezse kırk dakikaya kadar uzatılabilir. Kayıt boyunca cihazdan bebeğin kalp atım sesi duyulur; bu ses hızlanıp yavaşlayabilir ve bu değişkenlik olağandır. İnceleme öncesinde hafif bir şeyler yenmesi ve tuvalete gidilmesi rahat geçmesine katkı sağlar.
Reaktif ve Non-Reaktif Sonuç Ne Anlama Gelir?
Reaktif sonuç, beklenen bulguların elde edildiği anlamına gelir. Yirmi dakikalık kayıtta bebeğin hareketleriyle birlikte kalp atımında belirli sayıda ve belirli düzeyde hızlanma görülmüşse test reaktif olarak değerlendirilir. Bu sonuç, incelemenin yapıldığı andaki durumun beklenen seyirde olduğunu gösterir.
Non-reaktif sonuç ise bu hızlanmaların görülmediği anlamına gelir. Bu ifade bir sorun bulunduğunu göstermez. Bunun en sık nedeni bebeğin uyku döneminde olmasıdır. Bebekler rahim içinde de uyku ve uyanıklık dönemleri yaşar; uyku döneminde hareket azalır ve kalp atımındaki değişkenlik silikleşir.
Non-reaktif sonuç elde edildiğinde inceleme genellikle uzatılır ya da bir süre sonra tekrarlanır. Bu tekrarların çoğunda beklenen bulgular elde edilir. Sonucun sürmesi durumunda ek değerlendirme yapılır. Sonucun tek başına değil, gebeliğin genel durumu ve diğer bulgularla birlikte yorumlanması gerekir.
Test Sırasında Bebek Hareket Etmezse Ne Yapılır?
Bu sık karşılaşılan bir durumdur ve genellikle bebeğin uyku döneminde olmasından kaynaklanır. İlk yaklaşım beklemektir; uyku dönemleri genellikle yirmi ile kırk dakika sürer ve bu süre sonunda bebek kendiliğinden hareketlenir. Bu nedenle kayıt süresinin uzatılması sık uygulanan bir adımdır.
Uyarıcı yöntemler de kullanılabilir. Kişiden konum değiştirmesi, yan yatması ya da kısa bir yürüyüş yapması istenebilir. Hafif bir şeyler yenmesi ya da soğuk bir sıvı içilmesi de bebeğin hareketlenmesine katkı sağlayabilir. Karın üzerine hafifçe dokunulması bir başka basit uyarandır.
Bazı merkezlerde ses uyaranı kullanılır. Karın üzerine kısa süreli bir titreşimli ses uygulanarak bebeğin uyanması sağlanır. Bu yöntem ağrısızdır ve bebeğe zarar vermez. Tüm bu adımlara rağmen beklenen bulgular elde edilemezse ek değerlendirme planlanır. Doppler incelemesi ya da amniyon sıvısı ölçümü bu aşamada gündeme gelebilir.
NST Hangi Sıklıkla Tekrarlanır?
Tekrar sıklığı, gebeliğin durumuna göre belirlenir. Sorunsuz seyreden bir gebelikte kırkıncı haftaya kadar test her kontrolde yapılmayabilir. Kırkıncı hafta sonrasında ise takip sıklaştırılır; bu dönemde haftada iki kez inceleme yaygın bir yaklaşımdır.
Risk taşıyan gebeliklerde takip daha sık planlanır. Gebelik şekeri, tansiyon yüksekliği ya da bebeğin gelişiminde gerilik saptanan durumlarda haftada bir ya da iki kez inceleme gerekebilir. Bazı tablolarda günlük izlem gündeme gelir. Bu sıklık gebeliğin seyrine göre değiştirilir.
Takibin sıklaştırılması kaygı yaratmamalıdır; amaç durumun daha yakından izlenmesidir. İncelemenin sık yapılması bebeğe zarar vermez, çünkü test girişimsel değildir. Randevuların aksatılmaması, takibin sürekliliği açısından önemlidir. Sıklık planı hekim tarafından belirlenir ve gerektiğinde güncellenir.
Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?
Bebek hareketlerinde belirgin azalma fark edilmesi, gecikmeden başvurulması gereken bir durumdur. Otuz ikinci haftadan sonra bebeğin günlük hareket düzeninin bilinmesi ve bu düzende belirgin bir değişiklik olduğunda değerlendirme istenmesi önerilir. Bu değerlendirme genellikle NST ile yapılır.
Bu incelemenin planlandığı dönemde, iki randevu arasında ortaya çıkan bazı durumlar beklenmeden bildirilir. Bebeğin gün içindeki hareket sayısının belirgin biçimde azalması bunların başında gelir; anne adayından bir yandan uzanıp hareketleri saymaya devam etmesi istenir. Vajinal yoldan taze kan gelmesi, altına konan bezi ıslatan berrak bir sızıntı ve giderek sıklaşan kasılmalar da aynı kapsamdadır. Karın bölgesine alınan bir çarpma sonrasında da kayıt yinelenir.
Planlı kontrollerin ve verilen test randevularının aksatılmaması, gebeliğin son döneminde takibin sürekliliği açısından önem taşır. Bunun yanı sıra rapordaki ifadelerin anlaşılmaması durumunda hekimle görüşülmesi ve sonucun ne anlama geldiğinin açıklık kazanması yerinde olur.
Test Sırasında Neler Yaşanır?
İnceleme sırasında gebe yarı oturur ya da sol yana yatar konumda dinlenir. Karın bölgesine iki sensör yerleştirilir; bunlardan biri bebeğin kalp atımlarını, diğeri rahim kasılmalarını kaydeder. Sensörler bir kemerle sabitlenir ve işlem boyunca yerinde kalır. Uygulama ağrısızdır ve bebeğe herhangi bir işlem yapılmaz.
Gebeye çoğu zaman bir düğme verilir ve bebek hareketi hissettiğinde buna basması istenir. Bu kayıt, hareketlerle kalp atım hızındaki değişimin karşılaştırılmasını sağlar. İnceleme genellikle yirmi dakika sürer; bebeğin uyku döneminde olması durumunda süre uzatılabilir.
Kayıt sırasında rahatsızlık verecek bir durum beklenmez. Uzun süre sırtüstü yatmak bazı gebelerde baş dönmesine yol açabildiğinden sol yana dönük konum tercih edilir. İnceleme tamamlandıktan sonra kayıt hekim tarafından değerlendirilir ve sonuç aynı görüşmede aktarılır.
